ĐBQH đề nghị quy định cấm xuất bản, phát hành nội dung kích động, kỳ thị, gây chia rẽ

Tiếp tục thảo luận tại tổ sáng 5/8, góp ý vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng, việc sửa đổi Luật sau hơn 13 năm thực hiện là cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển mới.

Đồng tình với định hướng đổi mới phương thức quản lý trong dự thảo Luật, đại biểu Phạm Nam Tiến (đoàn Lâm Đồng) đánh giá cao một số điểm mới như mở rộng mô hình tổ chức, cho phép UBND cấp tỉnh hoặc cơ quan chuyên môn quản lý nhà nước về văn hóa được thành lập nhà xuất bản; chuyển từ cơ chế "tiền kiểm" sang "hậu kiểm"; đưa hoạt động phát hành sản phẩm số ra khỏi danh mục kinh doanh có điều kiện và bổ sung quy định về nội dung trước khi xuất bản trên mạng.

Theo đại biểu, đây là những thay đổi quan trọng, góp phần giảm áp lực thủ tục hành chính, khuyến khích sáng tạo và phù hợp với xu hướng phát triển của ngành xuất bản. 

Tuy nhiên, việc chuyển sang hậu kiểm cần đi kèm với quy định cụ thể hơn về trách nhiệm của cơ quan chủ quản, cơ quan quản lý nhà nước và các chủ thể tham gia hoạt động xuất bản.

"Với những nội dung liên quan đến lịch sử cách mạng, dân tộc, lãnh tụ, lãnh đạo, cần có danh mục thẩm định rõ ràng để bảo đảm tính chặt chẽ trong quản lý", đại biểu Tiến góp ý.

Liên quan đến đề xuất mô hình cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia và chính sách đầu tư, phát triển tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, đại biểu đánh giá đây là chủ trương lớn, có tính đột phá, song cần xác định cụ thể đơn vị được hưởng chính sách ưu đãi, nguồn lực tài chính và cơ chế vận hành để bảo đảm tính khả thi khi triển khai.

Góp ý về việc mở rộng đối tượng được thành lập nhà xuất bản, đại biểu Nguyễn Văn Ngọc (đoàn Lâm Đồng) đánh giá cao việc dự thảo Luật lần đầu ghi nhận các cơ sở giáo dục đại học công lập là chủ thể có thể thành lập nhà xuất bản. 

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng phạm vi này vẫn còn hẹp khi mới áp dụng với các đơn vị trực thuộc Bộ hoặc cơ quan ngang Bộ.

Theo đại biểu Ngọc, nhiều trường đại học, viện nghiên cứu do UBND cấp tỉnh quản lý hiện đang tạo ra khối lượng lớn giáo trình, tài liệu tham khảo và công trình nghiên cứu có giá trị. Việc chưa đưa nhóm đối tượng này vào diện được thành lập nhà xuất bản có thể hạn chế khả năng phổ biến tri thức. 

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ khái niệm "đơn vị sự nghiệp công lập ở Trung ương" để tránh cách hiểu khác nhau trong quá trình thực hiện.

Đề cập đến các hành vi bị cấm trong hoạt động xuất bản, đại biểu Nguyễn Văn Huy (đoàn Hưng Yên) cho rằng, trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển nhanh của công nghệ trí tuệ nhân tạo, nguy cơ phát tán các nội dung vi phạm ngày càng lớn. Yêu cầu đặt ra là tiếp tục hoàn thiện các quy định theo hướng rõ ràng, minh bạch, thống nhất, phù hợp với những thách thức mới, thay vì thu hẹp phạm vi điều chỉnh của Luật Xuất bản.

Do đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định cấm xuất bản, in, phát hành những nội dung kích động hận thù, kỳ thị, phân biệt đối xử hoặc gây chia rẽ giữa các vùng miền, địa phương và cộng đồng dân cư.

"Thực tiễn thời gian qua xuất hiện nhiều nội dung mang tính miệt thị, định kiến, kích động mâu thuẫn giữa các nhóm xã hội. 

Trong khi quy định hiện hành chủ yếu đề cập hành vi "phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc" ở phạm vi khái quát, chưa bao quát đầy đủ những dạng thức chia rẽ mới phát sinh", đại biểu Huy phân tích và cho rằng, việc bổ sung quy định này sẽ tạo cơ sở pháp lý để chủ động phòng ngừa, xử lý các hành vi lợi dụng hoạt động xuất bản gây tác động tiêu cực đến xã hội, góp phần giữ gìn môi trường xuất bản lành mạnh.

Quan tâm đến quy định về xuất bản phẩm điện tử, đại biểu Huỳnh Thị Anh Thảo (đoàn Gia Lai) cho rằng dự thảo Luật chưa làm rõ ranh giới giữa xuất bản phẩm điện tử với sách nói, báo điện tử, podcast, video bài giảng, khóa học trực tuyến, nội dung do người dùng tạo ra trên mạng xã hội, cơ sở dữ liệu, phần mềm, trò chơi điện tử và các sản phẩm đa phương tiện.

Theo đại biểu, Điều 45 của dự thảo chưa xác định rõ tiêu chí để phân biệt khi nào một ứng dụng hoặc sản phẩm nội dung số trở thành hoạt động xuất bản. 

Nếu chỉ căn cứ vào việc nội dung được công bố đến nhiều người, phạm vi điều chỉnh của Luật có thể chồng lấn với các lĩnh vực khác, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc xác định nghĩa vụ xin phép, thông báo và làm phát sinh nguy cơ quản lý chồng chéo.

Do đó, đại biểu kiến nghị bổ sung nguyên tắc phân loại, xác định rõ xuất bản phẩm điện tử là tác phẩm, tài liệu đã hoàn thành quy trình biên tập, được quyết định xuất bản hoặc cấp phép theo Luật này, được định hình dưới dạng dữ liệu số để phát hành độc lập đến công chúng.

Đề cập về cơ chế để nhà xuất bản phát triển bền vững, giảm phụ thuộc vào ngân sách, đại biểu Lê Hoàng Anh (đoàn Gia Lai) đề nghị bổ sung lộ trình cấp vốn theo giai đoạn, cho phép giữ lại lợi nhuận sau thuế để tái đầu tư và nghiên cứu thí điểm tại một đến hai đơn vị trước khi nhân rộng.

Đối với chính sách ưu đãi, đại biểu cho rằng cần gắn ưu đãi với điều kiện về chất lượng hoạt động, mức độ tuân thủ pháp luật, thay vì áp dụng như một quyền lợi mặc định. Để nhà xuất bản cạnh tranh bằng năng lực thực chất, hướng tới tự chủ tài chính, cần có cơ chế sàng lọc phù hợp.