ĐBQH đề nghị siết trách nhiệm quản lý ngân sách, nâng hiệu quả đầu tư công

Chiều 5/11, thảo luận tại hội trường về dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất), đại biểu Trịnh Trung Tín (Đoàn An Giang) đề nghị làm rõ cơ chế sử dụng nguồn chi thường xuyên cho các nhiệm vụ đầu tư, sửa chữa, cải tạo, nâng cấp công trình.

Đại biểu đánh giá quy định tại Điều 40 cho phép sử dụng cả nguồn chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên đối với các nhiệm vụ mua sắm, thuê tài sản, sửa chữa, cải tạo, nâng cấp công trình là cải cách kịp thời, góp phần tháo gỡ khó khăn cho các đơn vị, nhất là trong cải tạo trường học, trạm y tế.

Tuy nhiên, để tránh lợi dụng nguồn chi thường xuyên nhằm né quy trình quản lý dự án đầu tư công, đại biểu đề nghị Chính phủ quy định cụ thể mức trần chi thường xuyên đối với các hạng mục này, đồng thời hạn chế nguy cơ mất cân đối ngân sách Nhà nước.

Đối với phân chia nguồn thu giữa Trung ương và địa phương, đại biểu lưu ý dự thảo quy định ngân sách Trung ương hưởng 70%, địa phương hưởng 30% đối với thuế giá trị gia tăng. Ông đề nghị Chính phủ đánh giá kỹ tác động đối với những địa phương chưa tự cân đối ngân sách nhưng có nguồn thu lớn, bảo đảm đủ nguồn lực thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, an sinh và đầu tư hạ tầng.

Liên quan đến tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, đại biểu Trịnh Trung Tín cũng đề nghị có giải pháp hỗ trợ địa phương trong trường hợp phải ghi thu, ghi chi đối với khoản kinh phí nhà đầu tư ứng trước để bồi thường, hỗ trợ tái định cư nhưng được khấu trừ vào nghĩa vụ tài chính về đất đai.

Cũng quan tâm đến kỷ luật, kỷ cương ngân sách, đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn Thanh Hóa) đề cập trách nhiệm trong quản lý ngân sách, đầu tư công từ thực tế những vụ án liên quan đến tài sản công, sử dụng ngân sách thời gian gần đây.

Theo đại biểu Bùi Văn Dũng, những vụ án này để lại nhiều trăn trở khi có những cán bộ được đào tạo bài bản, có tín nhiệm nhưng trong quá trình thực hiện trách nhiệm quản lý ngân sách, quyết định đầu tư lại để xảy ra vi phạm và phải chịu trách nhiệm hình sự.

Từ thực tế đó, đại biểu cho rằng, pháp luật cần quy định rõ căn cứ, giới hạn thẩm quyền và trách nhiệm xử lý khi điều kiện thực hiện thay đổi. Đây là cơ sở để chính quyền các cấp chủ động thực hiện đúng quy định, đồng thời phòng ngừa sai phạm.

Đại biểu Bùi Văn Dũng tán thành việc hợp nhất Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công. Theo ông, việc tích hợp kế hoạch đầu tư công hằng năm vào dự toán ngân sách, gắn danh mục và mức chi đầu tư công với kế hoạch tài chính 5 năm sẽ giúp cơ quan dân cử đánh giá đồng thời nhu cầu đầu tư và khả năng cân đối vốn. Qua đó, giảm trùng lặp hồ sơ, tăng cường giám sát từ khâu phân bổ đến sử dụng ngân sách.

Góp ý cụ thể vào dự thảo Luật, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu tính đúng, tính đủ nghĩa vụ ngân sách trước khi quyết định đầu tư. Báo cáo kế hoạch tài chính cần tách bạch nghĩa vụ thanh toán đã phát sinh, vốn còn phải bố trí cho các dự án chuyển tiếp và kinh phí vận hành những công trình dự kiến đưa vào sử dụng, qua đó xác định chính xác nguồn lực còn có thể dành cho nhiệm vụ mới.

Theo đại biểu, chi phí vận hành phải được tổng hợp đầy đủ vào khung cân đối ngân sách để cơ quan có thẩm quyền xem xét toàn diện trước khi quyết định đầu tư. Bởi một công trình hoàn thành chưa đồng nghĩa có thể đưa vào phục vụ ngay nếu chưa bảo đảm các điều kiện hoạt động.

Dẫn chứng thực tế, đại biểu Bùi Văn Dũng cho rằng, một bệnh viện dù có đủ vốn xây dựng vẫn có thể chậm phục vụ người dân nếu thiếu phương án về nhân sự, thiết bị và kinh phí hoạt động. Tương tự, việc giao công trình cho cấp xã quản lý cũng phải đi kèm nguồn kinh phí vận hành, bảo trì.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị gắn kết quả đánh giá dự án với trách nhiệm của người ra quyết định. Dự thảo Luật cần bổ sung quy định yêu cầu xem xét, giải trình phương án xử lý khi kết quả đánh giá cho thấy dự án có nguy cơ không đạt mục tiêu hoặc hiệu quả giảm đáng kể.

Đáng chú ý, kết quả đánh giá cần được sử dụng làm căn cứ bố trí chi đầu tư công trong kế hoạch 5 năm. Đối với công trình y tế miền núi, hiệu quả đầu tư cần được nhìn nhận từ khả năng người dân tiếp cận dịch vụ, thay vì chỉ căn cứ vào quy mô hay giá trị xây dựng.

Về kỷ luật lập dự toán và bố trí vốn đầu tư công, đại biểu Trần Anh Tuấn (Đoàn TP.HCM) đề nghị không tiếp tục coi phần dự toán chi chưa phân bổ, sử dụng hết trong năm là nguồn để giao thêm nhiệm vụ chi cho năm sau.

Theo đại biểu, cần phân biệt khoản dự toán chưa sử dụng với kinh phí thanh toán khối lượng nhiệm vụ đã thực hiện, tránh làm giảm trách nhiệm lập dự toán sát nhu cầu và ảnh hưởng đến kỷ luật ngân sách.

"Nếu dự toán chưa phân bổ, sử dụng hết trong năm nay lại trở thành nguồn để quyết định thêm nhiệm vụ chi cho năm sau thì trách nhiệm lập dự toán sát với nhu cầu thực tế sẽ chưa được cải thiện", đại biểu Trần Anh Tuấn nói.

Về thời gian bố trí vốn đầu tư công, đại biểu tán thành giới hạn không quá 6 năm đối với dự án nhóm A, 4 năm đối với nhóm B và 3 năm đối với nhóm C. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị quy định rõ căn cứ gia hạn, trong đó phải xác định nguyên nhân chậm tiến độ, số vốn đã giải ngân, số vốn còn thiếu và khả năng hoàn thành dự án.

Giải trình các ý kiến đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra để nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ, hoàn thiện dự thảo luật trước khi trình Quốc hội.

Tại các phiên thảo luận tổ, dự án luật đã nhận được 355 ý kiến của đại biểu Quốc hội. Cơ quan soạn thảo đã xây dựng Báo cáo giải trình các ý kiến của đại biểu cũng như ý kiến của cơ quan thẩm tra. Tại phiên thảo luận hội trường chiều 5/11, có 21/24 đại biểu đăng ký phát biểu.

Các ý kiến tại tổ và hội trường cơ bản thống nhất cao về sự cần thiết hợp nhất Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công thành Luật Ngân sách Nhà nước hợp nhất, đồng thời đồng tình với các nội dung của dự thảo Luật.  

Về các nguyên tắc quản lý ngân sách, Bộ trưởng nhấn mạnh, bên cạnh yêu cầu sử dụng hiệu quả nguồn lực, phải bảo đảm tuyệt đối an toàn an ninh tài chính quốc gia. Trong đó, hạn mức vay và việc bố trí ngân sách Nhà nước phải nằm trong giới hạn được Quốc hội quyết định.

Cùng với đó, dự thảo luật cũng đặt ra yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục hành chính. Theo Bộ trưởng, việc này nhằm vừa bảo đảm vai trò dẫn dắt của ngân sách Trung ương, vừa tăng tính chủ động của ngân sách địa phương. Việc phân quyền phải gắn với trách nhiệm cụ thể, theo đúng nguyên tắc: "Địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm".