ĐBQH: Giá bồi thường khi thu hồi đất cần tiệm cận giá thực tế

Sáng 29/10, tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội làm việc tại hội trường, thảo luận về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi).

Phát biểu thảo luận, đại biểu Nguyễn Bình Tân (Đoàn Cà Mau) cho rằng, một số vấn đề trực tiếp liên quan đến quyền lợi của người dân chưa được quy định cụ thể theo hướng tạo điều kiện thuận lợi nhất. Trong đó, cần đặc biệt quan tâm đến giá bồi thường, hỗ trợ và việc bảo đảm cuộc sống của người dân sau khi Nhà nước thu hồi đất.

Theo đại biểu, đây là vấn đề tác động trực tiếp đến đời sống người dân, đồng thời là một trong những nguyên nhân dễ phát sinh khiếu nại, khiếu kiện và khó tạo được sự đồng thuận khi triển khai dự án.

Tại dự thảo Luật đã quy định về nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; về bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất. Tuy nhiên, dự thảo chưa có nội dung quy định về mức bồi thường tối thiểu, bảo đảm giá bồi thường tương quan hợp lý với giá trị thực tế của đất, khả năng tạo lập chỗ ở mới và điều kiện khôi phục sinh kế.

Đại biểu Nguyễn Bình Tân đề nghị bổ sung nguyên tắc bồi thường bảo đảm tính tương xứng với giá trị quyền sử dụng đất bị thu hồi, nghĩa là phải tiệm cận với giá thực tế, mặc dù giá do Nhà nước quyết định; đồng thời xem xét khả năng tạo lập nơi ở mới và khôi phục sinh kế.

Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ trách nhiệm công khai căn cứ xác định giá đất, dữ liệu so sánh, kết quả kiểm kê, phương án bồi thường và các khoản hỗ trợ, bảo đảm người dân có quyền tiếp cận, phản hồi và yêu cầu xem xét khi có căn cứ cho rằng việc xác định giá chưa phù hợp.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu quy định trong Luật mức bảo đảm tối thiểu về bồi thường, hỗ trợ và thời hạn chi trả, giao Chính phủ quy định phương pháp, trình tự cụ thể.

Liên quan đến điều kiện tái định cư, đại biểu Nguyễn Bình Tân đề nghị luật hóa các điều kiện tối thiểu về tạm cư, nhà ở tạm và bảo đảm nguyên tắc tái định cư đi trước, thu hồi đất sau.

Tại khoản 4 Điều 41, dự thảo Luật quy định việc cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất đối với trường hợp phải bố trí tái định cư chỉ được thực hiện sau khi đã bố trí tái định cư hoặc bố trí tạm cư theo phương án được phê duyệt. Với nội dung này, đại biểu Tân đề nghị bỏ cụm từ "hoặc bố trí tạm cư". Trường hợp vẫn giữ quy định này, cần xác định rõ thời hạn tạm cư, tiêu chuẩn chỗ ở, mức hỗ trợ thuê nhà, thời điểm bàn giao nơi ở chính thức, nguồn kinh phí và trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền khi chậm bố trí tái định cư.

Theo đại biểu, không thể coi tạm cư là giải pháp thay thế vô thời hạn cho tái định cư. Khi gia đình phải rời nơi ở cũ, thuê nhà trong thời gian dài, con cái phải thay đổi trường học, người lao động mất điều kiện làm ăn, trong khi tiền hỗ trợ không được điều chỉnh theo thời gian thực tế, thiệt hại không chỉ là tiền thuê nhà mà còn là sự xáo trộn đời sống và kế sinh kế.

Cùng quan tâm đến việc bảo đảm quyền lợi người dân khi thu hồi đất, đại biểu Hà Sỹ Huân (Đoàn Thái Nguyên) đề nghị hoàn thiện cơ chế ứng trước kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và đầu tư xây dựng khu tái định cư.

Đại biểu tán thành với việc dự thảo Luật quy định cơ chế ứng trước và khấu trừ kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, kể cả trường hợp dự án được giao đất, cho thuê đất theo nhiều giai đoạn. Tuy nhiên, khó khăn hiện nay không chỉ nằm ở việc bố trí kinh phí chi trả mà còn ở việc chuẩn bị quỹ đất và đầu tư cơ sở hạ tầng tại các khu tái định cư.

Thực tiễn tại địa phương cho thấy, nhiều dự án ảnh hưởng đến nhiều hộ dân phải di chuyển chỗ ở. Trong khi đó, thời gian và thủ tục chuẩn bị xây dựng khu tái định cư kéo dài, khiến quỹ đất tái định cư chưa đáp ứng được yêu cầu giải phóng mặt bằng.

Theo đại biểu Hà Sỹ Huân, khoản 7 Điều 41 đã quy định về kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được ứng trước nhưng chưa làm rõ đầy đủ cơ chế tiếp nhận, quản lý và hoàn trả vốn do nhà đầu tư tự nguyện ứng trước để thực hiện các dự án khu tái định cư độc lập, phục vụ giải phóng mặt bằng.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung nguyên tắc cho phép huy động nguồn vốn ứng trước hợp pháp của nhà đầu tư để xây dựng khu tái định cư, bảo đảm việc tiếp nhận, quản lý, sử dụng và hoàn trả vốn công khai, minh bạch, đúng thẩm quyền, phù hợp với Luật Ngân sách, Luật Đầu tư công và Luật Đấu thầu.

Đại biểu cũng đề nghị Chính phủ rà soát, đề xuất sửa đổi đồng bộ các quy định liên quan để địa phương chủ động chuẩn bị quỹ đất tái định cư trước khi triển khai thu hồi đất, không làm giảm các điều kiện bảo đảm quyền lợi và ổn định đời sống người dân.

Ngoài ra, đại biểu Hà Sỹ Huân đề nghị điều chỉnh quy định về thẩm quyền quyết định bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất tại khoản 5, khoản 6 Điều 76 của dự thảo. 

Theo đó, Hội đồng nhân dân tỉnh quyết định bảng giá đất và nguyên tắc, phạm vi điều chỉnh hệ số; Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành, điều chỉnh hệ số giá đất trong phạm vi được Hội đồng nhân dân tỉnh thông qua, đồng thời công khai căn cứ điều chỉnh và báo cáo Hội đồng nhân dân tại kỳ họp gần nhất.

Trường hợp tiếp tục giữ phương án như dự thảo, đại biểu đề nghị xác định rõ cơ chế điều chỉnh hệ số theo thủ tục rút gọn khi phát sinh biến động đáng kể, đồng thời quy định cụ thể các trường hợp cần điều chỉnh, tránh quy định chung chung gây khó khăn trong quá trình thực hiện tại địa phương.

Luật Đất đai (sửa đổi): Đề nghị cụ thể hóa tiêu chí "nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ"

Sáng 29/10, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Có tới 61 đại biểu đăng ký phát biểu, cho thấy sự quan tâm của Quốc hội đối với dự án luật có tác động lớn đến người dân, doanh nghiệp.