Đề xuất giao Bộ Công an ban hành tiêu chuẩn an ninh mạng cho hạ tầng AI

Theo dự thảo Nghị định do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì soạn thảo, Bộ Công an sẽ chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và an ninh mạng trong các hoạt động liên quan đến trí tuệ nhân tạo.

Cụ thể, cơ quan này có nhiệm vụ phát hiện, ngăn chặn, điều tra và xử lý các hành vi lợi dụng hệ thống AI để xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội hoặc quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Siết tiêu chuẩn an ninh với hạ tầng AI quan trọng

Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là đề xuất giao Bộ Công an chủ trì xây dựng và ban hành tiêu chuẩn an ninh mạng áp dụng đối với hạ tầng trí tuệ nhân tạo quan trọng, đặc biệt trong các lĩnh vực thiết yếu và khu vực huấn luyện AI.

Bộ Công an cũng sẽ phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ để xử lý các sự cố AI nghiêm trọng, nhất là những trường hợp có dấu hiệu ảnh hưởng đến an ninh quốc gia hoặc gây bất ổn xã hội.

Theo cơ quan soạn thảo, trí tuệ nhân tạo đang trở thành công nghệ mũi nhọn của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, tạo ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế – xã hội nhưng đồng thời kéo theo hàng loạt thách thức trong quản lý.

Ngoài ra, việc thiếu cơ chế phân loại và kiểm soát rủi ro đối với các hệ thống AI cũng như chưa có quy định rõ ràng về truy xuất trách nhiệm khi hệ thống gây thiệt hại đang tạo ra khoảng trống pháp lý cho lĩnh vực này.

Nguy cơ an ninh phi truyền thống từ AI

Cơ quan soạn thảo cũng cảnh báo sự phát triển nhanh của AI đang làm xuất hiện nhiều nguy cơ an ninh phi truyền thống.

Các công nghệ như deepfake có thể bị lợi dụng để tạo ra thông tin sai lệch, bôi nhọ cá nhân, lừa đảo hoặc gây nhiễu loạn xã hội. Bên cạnh đó, sự phát triển của các hệ thống vũ khí tự động cũng đặt ra nhiều vấn đề phức tạp liên quan đến đạo đức và luật pháp quốc tế.

Vì vậy, việc thiết lập khung quản lý chặt chẽ đối với hạ tầng AI được xem là điều kiện cần để vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm an toàn cho hệ thống dữ liệu và xã hội.

Hình thành khu vực huấn luyện dữ liệu AI an toàn

Dự thảo Nghị định cũng đề xuất xây dựng khu vực huấn luyện và khai thác dữ liệu an toàn, phục vụ xử lý các bộ dữ liệu quan trọng của quốc gia dưới cơ chế giám sát chặt chẽ, bảo đảm dữ liệu gốc không bị trích xuất trái phép.

Song song với đó, Cơ sở dữ liệu quốc gia về trí tuệ nhân tạo sẽ được xây dựng theo nguyên tắc mở có kiểm soát, phân loại rõ ba nhóm: Dữ liệu mở. Dữ liệu có điều kiện. Dữ liệu thương mại

Cách tiếp cận này nhằm thúc đẩy chia sẻ dữ liệu cho nghiên cứu, đồng thời tăng năng lực tự chủ công nghệ, đặc biệt trong các lĩnh vực cốt lõi như bán dẫn và mã nguồn mở.

Bên cạnh đó cần thêm nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp AI để thúc đẩy hệ sinh thái AI, dự thảo cũng đưa ra một số chính sách hỗ trợ đáng chú ý như: Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, startup tiếp cận hạ tầng tính toán và dữ liệu dùng chung. Ưu tiên doanh nghiệp AI trong mua sắm công. Hình thành các cụm liên kết trí tuệ nhân tạo giữa Nhà nước, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Một cơ chế mới cũng được đề xuất là Phiếu hỗ trợ phát triển trí tuệ nhân tạo (AI Support Voucher) – chứng từ điện tử giúp tổ chức, cá nhân thanh toán chi phí thuê hạ tầng, mua dữ liệu hoặc sử dụng dịch vụ kiểm thử an toàn.

Bên cạnh đó, công tác phát triển nguồn nhân lực AI sẽ được đẩy mạnh thông qua việc đưa nội dung trí tuệ nhân tạo vào chương trình giáo dục các cấp và triển khai chương trình quốc gia đào tạo nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực này.

Giới chuyên gia nhận định, việc sớm hình thành khung pháp lý cho hạ tầng AI không chỉ giúp kiểm soát rủi ro an ninh mà còn tạo nền tảng để Việt Nam phát triển hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo an toàn, bền vững trong giai đoạn tới.