Đề xuất lộ trình "khai tử" tàu VR-SB chạy tuyến ven biển

Không thể mãi lấy lợi thế chi phí đánh đổi an toàn

Tại dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam đang được Bộ Xây dựng lấy ý kiến, một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất lộ trình chuyển đổi đối với đội tàu sông mang cấp đăng kiểm VR-SB đang hoạt động trên biển. Theo đó, loại phương tiện này sẽ từng bước được chuyển đổi thành tàu biển hoặc tàu sông, chấm dứt tình trạng sử dụng tàu mang tiêu chuẩn sông pha biển để khai thác như tàu biển thực thụ.

Cụ thể, kể từ ngày Bộ luật có hiệu lực, cơ quan đăng kiểm sẽ không thẩm định thiết kế, giám sát đóng mới, hoán cải hoặc cấp giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường cấp VR-SB đối với tàu sông đóng mới.

Đối với những tàu đã được thẩm định thiết kế trước thời điểm Bộ luật có hiệu lực, việc đóng mới và đăng kiểm cấp VR-SB vẫn được tiếp tục, nhưng thời hạn cuối cùng là ngày 31/12/2028.

Với đội tàu sông mang cấp đăng kiểm VR-SB đang hoạt động trên tuyến vận tải ven biển trước khi Bộ luật có hiệu lực, dự thảo đặt ra mốc thời gian chuyển đổi chậm nhất đến ngày 31/12/2033. Theo đó, chủ tàu phải lựa chọn một trong hai phương án: Hoán cải, nâng cấp phương tiện đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về tàu biển và đăng ký thành tàu biển Việt Nam nếu tiếp tục hoạt động trên biển; hoặc đăng ký là tàu sông và chỉ hoạt động trên đường thủy nội địa.

Kể từ ngày 31/12/2033, tàu sông mang cấp đăng kiểm VR-SB chưa hoàn thành việc chuyển đổi theo quy định sẽ không được phép hoạt động trên biển.

Đồng tình với đề xuất trên, lãnh đạo một doanh nghiệp vận tải biển có nhiều tàu VR-SB đang hoạt động cho rằng, việc xây dựng lộ trình tiến tới chấm dứt mô hình tàu VR-SB hoặc chuyển đổi toàn bộ phương tiện sang tàu biển, tàu sông thuần túy là cần thiết.

Theo vị này, lộ trình cụ thể sẽ giúp doanh nghiệp chủ động tính toán chi phí, xây dựng kế hoạch chuyển đổi đội tàu hoặc lựa chọn hướng đi phù hợp với điều kiện khai thác và năng lực tài chính của từng đơn vị.

Thực tế, mô hình tàu VR-SB ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu vận chuyển hàng hóa từ các cửa sông ra khu vực ven biển, tạo thuận lợi cho hoạt động logistics và khai thác vận tải thủy. Tuy nhiên, sau thời gian triển khai, mô hình này cũng bộc lộ những bất cập khi một số tàu VR-SB hoạt động trên các vùng biển hở, với hành trình và điều kiện khai thác không khác nhiều so với tàu biển chuyên dụng.

"Khi ra biển, đối mặt với sóng to, gió lớn và mật độ tàu bè quốc tế dày đặc, các quy tắc an toàn hàng hải không phân biệt tàu biển hay tàu VR-SB. Một phương tiện mang tiêu chuẩn sông pha biển hoạt động với hành trình dài ngày ngoài biển tiềm ẩn rủi ro lớn về tai nạn", vị này phân tích.

Theo lãnh đạo doanh nghiệp, một trong những nguyên nhân khiến tàu VR-SB được lựa chọn là chi phí đầu tư ban đầu thấp hơn đáng kể. Cụ thể, chi phí đóng mới một tàu VR-SB chỉ tương đương khoảng 60% so với tàu biển có cùng tải trọng. Chi phí nhân sự, bảo hiểm và trang thiết bị kỹ thuật cũng thấp hơn nhiều.

Tuy nhiên, lợi thế về chi phí đầu tư cũng đặt ra yêu cầu phải đánh giá đầy đủ năng lực phương tiện và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn khi hoạt động ngoài biển. Trong đó, chất lượng thuyền viên và công tác quản trị an toàn là những vấn đề cần được quan tâm.

Chuẩn hóa năng lực thuyền viên, giảm thiểu rủi ro

Theo các chuyên gia, yêu cầu về trình độ và chứng chỉ đối với thuyền viên tàu VR-SB hiện chưa cao như đối với thuyền viên tàu biển, đồng thời chưa tiệm cận đầy đủ các tiêu chuẩn của Công ước quốc tế về tiêu chuẩn huấn luyện, cấp chứng chỉ và trực ca cho thuyền viên (STCW).

Đáng lưu ý, khi hoạt động trên biển, thuyền viên không chỉ phải có năng lực điều khiển phương tiện trong điều kiện thời tiết phức tạp mà còn phải bảo đảm khả năng phối hợp, liên lạc và xử lý tình huống theo thông lệ hàng hải quốc tế. Hạn chế về trình độ tiếng Anh của một bộ phận thuyền viên có thể gây khó khăn trong quá trình trao đổi thông tin, tiếp nhận chỉ dẫn điều động và phối hợp tránh va với tàu vận tải quốc tế.

Vì vậy, cùng với lộ trình chuyển đổi phương tiện, việc chuẩn hóa năng lực thuyền viên là yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao an toàn hàng hải. Thuyền viên làm việc trên các phương tiện hoạt động ngoài biển cần được đào tạo phù hợp với tính chất khai thác, đáp ứng các yêu cầu về chuyên môn, chứng chỉ nghiệp vụ và huấn luyện an toàn theo quy định.

Việc từng bước đưa đội tàu VR-SB về đúng phạm vi hoạt động, đồng thời nâng cao tiêu chuẩn phương tiện và năng lực thuyền viên, không chỉ góp phần hạn chế nguy cơ tai nạn mà còn hướng tới xây dựng môi trường vận tải biển an toàn, chuyên nghiệp và phù hợp với các chuẩn mực hàng hải quốc tế.