Đề xuất quản lý tập trung tiền Quỹ bình ổn xăng dầu

Bộ Công thương vừa xây dựng dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu lần thứ 14, dự kiến thay thế toàn bộ các nghị định hiện hành về lĩnh vực này.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung các tiêu chí xác định giá xăng dầu biến động bất thường - căn cứ để xem xét thực hiện bình ổn giá.

4 dấu hiệu nhận diện biến động bất thường của giá xăng dầu

Theo đó, dự thảo xác định 4 dấu hiệu để nhận diện biến động bất thường của giá xăng dầu.

Một là, giá bán lẻ xăng dầu bình quân tăng hoặc giảm với tần suất dày, liên tiếp trong 1-4 tuần và vượt mức biến động bất thường của thị trường.

Hai là, giá tăng hoặc giảm nhanh trong một tuần, với mức biến động cao, biên độ lớn.

Ba là, giá tăng hoặc giảm cộng dồn từ 15-20% trở lên trong khoảng thời gian ngắn, từ 1-4 tuần. Mức biến động này được xác định là gây áp lực đáng kể đến chỉ số giá tiêu dùng, chi phí và hiệu quả sản xuất, kinh doanh, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và đời sống người dân.

Bốn là, giá xăng dầu trong nước hình thành mặt bằng cao hoặc thấp bất thường so với giai đoạn trước đó.

Khi giá xăng dầu biến động bất thường, tác động lớn đến kinh tế - xã hội, sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân, Bộ Công thương sẽ chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành liên quan đánh giá diễn biến giá và mức độ ảnh hưởng, báo cáo Bộ Tài chính để tổng hợp, trình Chính phủ quyết định chủ trương, biện pháp và thời hạn bình ổn giá.

Trong trường hợp cơ quan có thẩm quyền ban bố tình trạng khẩn cấp, sự cố, thảm họa, thiên tai, dịch bệnh kèm theo biến động bất thường của giá xăng dầu, Bộ Công thương cũng sẽ đánh giá diễn biến thị trường, báo cáo Bộ Tài chính để trình Chính phủ quyết định biện pháp bình ổn phù hợp.

Theo dự thảo, Chính phủ là cơ quan quyết định chủ trương, biện pháp và thời hạn bình ổn giá xăng dầu.

Gom Quỹ bình ổn giá xăng dầu về một đầu mối

Dự thảo cũng đưa ra những đề xuất mới về Quỹ bình ổn giá xăng dầu.

Hiện Quỹ bình ổn giá xăng dầu được quản lý qua tài khoản riêng của các thương nhân đầu mối, hình thành từ khoản trích trên mỗi lít xăng dầu - tức phần tiền người dân đóng góp thông qua giá xăng dầu.

Thế nhưng, theo dự thảo mới, các thương nhân đầu mối đang hoạt động phải chốt số dư Quỹ đến hết ngày liền kề trước khi Nghị định có hiệu lực và chuyển toàn bộ số dư dương vào tài khoản Quỹ bình ổn giá xăng dầu do Bộ Tài chính mở tại Kho bạc Nhà nước. Doanh nghiệp đồng thời phải báo cáo số liệu chuyển nộp cho Bộ Tài chính và Bộ Công thương.

Với các thương nhân đã bị thu hồi giấy phép, không còn là đầu mối hoặc không tiếp tục kinh doanh xăng dầu, nếu còn số dư Quỹ chưa nộp đủ thì cũng phải chuyển toàn bộ phần còn thiếu vào tài khoản Quỹ do Bộ Tài chính mở.

Đáng chú ý, dự thảo yêu cầu các thương nhân có số dư Quỹ dương hoặc âm thực hiện kiểm toán độc lập chuyên đề về Quỹ trong thời hạn tối đa 12 tháng kể từ ngày Nghị định có hiệu lực.

Với thương nhân đang có số dư dương, nếu kết quả kiểm toán cho thấy số dư thực tế cao hơn số liệu doanh nghiệp đã báo cáo, doanh nghiệp phải nộp phần chênh lệch vào tài khoản Quỹ do Bộ Tài chính mở tại Kho bạc Nhà nước. Ngược lại, nếu số liệu kiểm toán thấp hơn số đã báo cáo, số dư được xác định theo số liệu doanh nghiệp đã báo cáo.

Trường hợp doanh nghiệp đã nộp dư vào Quỹ, phần tiền nộp thừa sẽ được Bộ Tài chính thực hiện hoàn trả theo quy định.

Với thương nhân đang có số dư âm, nếu số liệu kiểm toán thấp hơn số doanh nghiệp đã báo cáo, số dư âm được xác định theo kết quả kiểm toán. Nếu số liệu kiểm toán cao hơn số đã báo cáo, số dư được xác định theo số liệu doanh nghiệp đã báo cáo.

Trên cơ sở số liệu được xác định, Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Công thương thực hiện hoàn trả số dư âm Quỹ cho doanh nghiệp.

Sau khi hoàn tất việc bù trừ số dư Quỹ bình ổn giá xăng dầu, Bộ Tài chính bàn giao tài khoản Quỹ bình ổn giá xăng dầu đã mở tại Kho bạc Nhà nước cho Bộ Công thương.

Thực tế, Quỹ bình ổn giá xăng dầu đã nhiều năm là vấn đề được giới chuyên gia, nhà quản lý tranh luận, đặc biệt sau những sai phạm liên quan đến việc quản lý, sử dụng quỹ tại một số thương nhân đầu mối. 

Đề xuất chuyển Quỹ về một mối quản lý vì thế không chỉ thay đổi nơi giữ tiền, mà còn đặt ra yêu cầu minh bạch và kiểm soát chặt chẽ hơn với nguồn tiền người dân đóng góp qua mỗi lít xăng dầu.