Đề xuất quy trình chuyển sách giáo khoa sang chữ nổi cho học sinh khuyết tật nhìn

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định yêu cầu kỹ thuật, tiêu chí đánh giá và quy trình chuyển đổi sách giáo khoa sang bản in chữ nổi Braille dành cho học sinh khuyết tật nhìn.

Điểm đáng chú ý là dự thảo không chỉ quy định cách chuyển văn bản in sang chữ nổi, mà bao quát các khâu từ xử lý nội dung, thể hiện hình ảnh đến thử nghiệm, nghiệm thu, lưu trữ và cập

Theo dự thảo, quy trình chuyển đổi gồm đánh giá sách giáo khoa bản in, xác định nội dung cần chuyển đổi, chuyển định dạng chữ nổi, định dạng sách, xử lý hình nổi và mô tả thay thế, in ấn, đóng quyển, đánh giá, nghiệm thu và lưu trữ.

Nội dung sách giáo khoa gốc phải được chuyển đổi đầy đủ, chính xác, giữ nguyên mục tiêu, nội dung và yêu cầu cần đạt. Đây là cơ sở để hạn chế việc sai lệch kiến thức hoặc thiếu thông tin trong quá trình chuyển sang định dạng dành cho học sinh khuyết tật nhìn.

Với hình ảnh, bảng biểu và sơ đồ, người thực hiện có thể sử dụng hình nổi, mô tả bằng lời hoặc kết hợp cả hai, tùy đặc điểm môn học và nhiệm vụ học tập. Những yếu tố có giá trị sư phạm phải được thể hiện bằng phương án tương đương. Việc lược bỏ chỉ áp dụng với yếu tố thuần trang trí hoặc thông tin đã được thể hiện tương đương, đồng thời phải kiểm tra và ghi rõ lý do.

Đồng thời, dự thảo cũng yêu cầu xác định sản phẩm đầu ra và kiểm tra ở từng công đoạn, hướng tới cách thực hiện thống nhất giữa các đơn vị chuyển đổi.

Một điểm đáng chú ý khác là dự thảo yêu cầu đánh giá sách chữ nổi theo ba nhóm tiêu chí: nội dung, kỹ thuật và khả năng tiếp cận.

Ngoài tính đầy đủ, chính xác của kiến thức và việc tuân thủ chuẩn chữ nổi Braille, sách còn được xem xét về chất lượng chấm nổi, giấy in, bố cục trang, hình nổi, khả năng tìm kiếm thông tin và mức độ an toàn khi sử dụng.

Đặc biệt, sách phải được thử nghiệm với nhóm học sinh, người đọc khuyết tật nhìn đại diện cho từng cấp học. Việc đánh giá ghi nhận khả năng đọc đúng, hiểu nội dung, tìm kiếm thông tin và nhận biết hình nổi. Ý kiến của giáo viên và phụ huynh cũng được xem xét để xác định mức độ phù hợp của học liệu trong quá trình dạy và học.

Bên cạnh đó, dự thảo quy định không nghiệm thu bản sách còn lỗi làm sai nghĩa, sai công thức, số liệu, đáp án hoặc thiếu nội dung thiết yếu. Các lỗi phải được sửa chữa, kiểm tra lại trước khi sản xuất hàng loạt.

Như vậy, việc hoàn thành các thao tác chuyển đổi chưa đủ để một bản sách được nghiệm thu; chất lượng nội dung và khả năng sử dụng của người học cũng là những căn cứ quan trọng.

Dự thảo đề cập việc lưu trữ tệp điện tử, cung cấp tệp chữ nổi Braille đã được đọc soát và các định dạng điện tử dễ tiếp cận. Danh mục sách ở định dạng này dự kiến được công khai để học sinh khuyết tật nhìn, giáo viên và cha mẹ có thể truy cập, tải xuống miễn phí hoặc sử dụng trực tuyến theo phân quyền, trong phạm vi pháp luật cho phép.

Một nội dung khác là quy trình xử lý khi sách giáo khoa gốc được sửa đổi chính thức hoặc phát hiện lỗi. Đơn vị chịu trách nhiệm phải xác định phạm vi ảnh hưởng, cập nhật nội dung liên quan, kiểm tra lại chữ, hình, công thức, số trang và các quyển liên quan; đồng thời cấp mã phiên bản mới, thông báo bản thay thế và ngừng cung cấp bản không còn phù hợp.

Nếu được ban hành, các quy định này sẽ tạo cơ sở quản lý thống nhất hơn đối với sách giáo khoa chữ nổi, từ khâu chuyển đổi đến cung cấp và cập nhật, hạn chế việc học sinh sử dụng các phiên bản học liệu không đồng nhất.