Đổi mới kiểm định đại học: Từ “đạt chuẩn” sang cải tiến liên tục

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) vừa ban hành Thông tư số 20/2026/TT-BGDĐT quy định về kiểm định chất lượng cơ sở giáo dục đại học, thay thế Thông tư số 12/2017/TT-BGDĐT. Đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý chất lượng giáo dục đại học theo tinh thần Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) năm 2025.

Thông tư mới nhằm đổi mới căn bản công tác kiểm định chất lượng, chuyển từ tiếp cận "đạt chuẩn" sang "cải tiến chất lượng liên tục", tiệm cận các chuẩn mực khu vực và quốc tế, qua đó nâng cao chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh của hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.

Được xây dựng trên cơ sở kế thừa các quy định hiện hành, đồng thời tham chiếu có chọn lọc các chuẩn mực quốc tế, đặc biệt là bộ tiêu chuẩn đánh giá chất lượng của Mạng lưới các trường đại học Đông Nam Á (AUN-QA).

Một trong những điểm đổi mới đáng chú ý, việc tinh gọn bộ tiêu chuẩn đánh giá, từ 25 tiêu chuẩn và 111 tiêu chí xuống còn 15 tiêu chuẩn và 60 tiêu chí, được cấu trúc theo ba nhóm: chiến lược, hệ thống và kết quả. Cách tiếp cận này giúp giảm trùng lặp, tập trung vào các yêu cầu cốt lõi, đồng thời phản ánh đầy đủ chu trình quản trị chất lượng của cơ sở giáo dục đại học.

Bên cạnh đó, phương thức đánh giá cũng được đổi mới theo hướng thực chất, chú trọng hiệu quả vận hành hệ thống bảo đảm chất lượng, thay vì chỉ kiểm tra mức độ tuân thủ hồ sơ.

Chuyển mạnh từ "tuân thủ" sang "cải tiến chất lượng", thông tư xác lập rõ định hướng chuyển từ kiểm định dựa trên "tuân thủ quy định" sang "cải tiến chất lượng liên tục". Theo đó, chất lượng được đánh giá không chỉ ở mức đáp ứng các tiêu chuẩn tối thiểu, mà còn ở mức độ cơ sở giáo dục đạt được mục tiêu do chính mình xác lập, phù hợp với quy định pháp luật và nhu cầu xã hội.

Đáng chú ý, Thông tư quy định ba mức đánh giá gồm: đạt, đạt có điều kiện và không đạt. Cơ chế "đạt có điều kiện" tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục có thời gian khắc phục hạn chế, bảo đảm vừa duy trì chuẩn chất lượng, vừa thúc đẩy cải tiến kịp thời.

Tích hợp toàn bộ hướng dẫn đánh giá và biểu mẫu trong các phụ lục kèm theo, thay vì ban hành rời rạc như trước đây, qua đó giảm gánh nặng hành chính và tạo thuận lợi trong triển khai.

Đồng thời, quy định mới tăng cường yêu cầu công khai, minh bạch. Các cơ sở giáo dục phải công bố báo cáo tự đánh giá và báo cáo đánh giá ngoài, qua đó nâng cao trách nhiệm giải trình trước xã hội. Cơ chế hậu kiểm và thu hồi giấy chứng nhận kiểm định cũng được bổ sung nhằm bảo đảm chất lượng được duy trì thực chất.