Đục thể thủy tinh là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa

Tại Hội nghị Nhãn khoa Việt Nam 2026, PGS.TS Phạm Ngọc Đông, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Nhãn khoa Việt Nam, Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương thông tin kết quả điều tra đánh giá nhanh mù lòa có thể phòng tránh được tại Việt Nam năm 2026 (RAAB 2026). Cuộc điều tra do Bệnh viện Mắt Trung ương phối hợp với các tổ chức quốc tế và địa phương thực hiện tại 12 tỉnh, thành phố, với gần 16.000 người từ 50 tuổi trở lên.

Kết quả cho thấy, tỷ lệ mù lòa ở nhóm tuổi này giảm từ 1,8% năm 2015 xuống 1,66% năm 2026. Tuy nhiên, số người mù ước tính tăng từ 329.333 lên 463.835 người, tương đương khoảng 40,8%.

Nguyên nhân quan trọng là dân số trên 50 tuổi tăng nhanh, ước đạt 26,04 triệu người vào năm 2026. Vì vậy, dù tỷ lệ mù lòa giảm, số người cần chăm sóc, điều trị và phục hồi thị lực vẫn tăng.

Đục thể thủy tinh chiếm 66,7% trong cơ cấu nguyên nhân gây mù lòa. Đây là bệnh thường gặp ở người cao tuổi, có thể điều trị bằng phẫu thuật.

Biến chứng phẫu thuật đục thể thủy tinh chiếm 6,2% trong các nguyên nhân gây mù lòa, tăng so với mức 4,6% năm 2015. Con số 6,2% là tỷ trọng trong cơ cấu nguyên nhân gây mù lòa được ghi nhận qua điều tra, không phải tỷ lệ biến chứng trên tổng số ca mổ.

Ở những mắt đã phẫu thuật nhưng thị lực chưa tốt, nguyên nhân gồm đục bao sau, sai số khúc xạ, bệnh mắt đi kèm và biến chứng trong hoặc sau mổ.

Điều tra còn ghi nhận phụ nữ chiếm 64,5% số trường hợp mù 2 mắt. Tỷ lệ mù lòa ở nữ là 2,06%, cao hơn mức 1,19% ở nam. Theo báo cáo, tuổi thọ cao hơn và rào cản tiếp cận dịch vụ chăm sóc mắt có thể góp phần tạo nên khác biệt này.

PGS.TS Nguyễn Viết Nhung, Phó Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, nhận định tỷ lệ mù lòa giảm chưa đồng nghĩa với gánh nặng bệnh tật giảm. Kết quả của ngành nhãn khoa không chỉ được đánh giá qua số ca phẫu thuật hay kỹ thuật hiện đại. Điều quan trọng là bệnh nhân có phục hồi thị lực, cải thiện chất lượng cuộc sống và duy trì kết quả lâu dài hay không. 

Theo đó, cần tăng kết nối giữa cơ sở chuyên khoa sâu với y tế cơ sở, giúp người cao tuổi và nhóm khó tiếp cận dịch vụ được chăm sóc mắt.

Theo TS.BS Vũ Mạnh Hà, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Thứ trưởng thường trực Bộ Y tế, ngành nhãn khoa Việt Nam đã có nhiều bước tiến. Các cơ sở y tế đã làm chủ nhiều kỹ thuật hiện đại trong phẫu thuật đục thể thủy tinh, điều trị bệnh võng mạc, glôcôm, ghép giác mạc và phẫu thuật laser điều trị tật khúc xạ. Hoạt động khám sàng lọc, phòng chống mù lòa được mở rộng, kể cả ở vùng sâu, vùng xa.

Tuy nhiên, kết quả điều tra đánh giá nhanh mù lòa có thể phòng tránh được tại Việt Nam năm 2026 (RAAB 2026) cho thấy ngành mắt đang đối mặt với những thách thức mới khi dân số ngày càng già hóa.

Thứ trưởng lưu ý đục thể thủy tinh vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa. Số ca phẫu thuật tăng qua từng năm nhưng nhu cầu điều trị tiếp tục gia tăng do người cao tuổi ngày càng nhiều. Đáng chú ý, tỷ trọng mù lòa do biến chứng phẫu thuật đục thể thủy tinh cũng tăng.

Từ thực tế này, Thứ trưởng yêu cầu các cơ sở chuyên khoa, đơn vị đào tạo và đội ngũ phẫu thuật viên chú trọng an toàn người bệnh, chất lượng điều trị và khả năng phục hồi thị lực sau mổ. Việc tăng số ca mổ phải đi đôi với kiểm soát chất lượng, hạn chế biến chứng và tạo niềm tin cho bệnh nhân.

Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh, ngành Nhãn khoa cần chuyển mạnh từ điều trị sang chủ động phòng bệnh, đưa dịch vụ khám, sàng lọc và chăm sóc mắt đến gần người dân, đặc biệt tại tuyến y tế cơ sở. 

Với học sinh, cần phát hiện sớm tật khúc xạ, cận thị học đường và hướng dẫn hạn chế tăng độ cận. Với người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính, cần chú trọng sàng lọc đục thể thủy tinh, glôcôm, bệnh võng mạc đái tháo đường để điều trị kịp thời. 

Đồng thời, tăng ứng dụng trí tuệ nhân tạo, công nghệ chẩn đoán hình ảnh, dữ liệu lớn và khám chữa bệnh từ xa. Các bệnh viện, cơ sở nghiên cứu cần chủ động đề xuất nhiệm vụ khoa học, hợp tác quốc tế và tiếp nhận kỹ thuật mới.