Đường sắt tốc độ cao, metro: Làm sao để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn?

5 bài toán chiến lược của công nghiệp đường sắt

Chiều 5/11, Hội Kỹ sư Xây dựng Việt Nam (VSCE) tổ chức gặp mặt báo chí giới thiệu Tuần lễ Công nghiệp Đường sắt và Hạ tầng (Rail&Cons Industry Week 2026), dự kiến diễn ra từ ngày 11 - 13/11 tại Trung tâm Hội chợ Triển lãm Việt Nam (VEC).

Theo ông Trần Đình Tùng, Chủ tịch Hội Kỹ sư Xây dựng Việt Nam, kinh nghiệm từ các sự kiện chuyên ngành lớn trên thế giới như: InnoTrans tại Đức, MetroTrans tại Trung Quốc hay Asia Pacific Rail tại Thái Lan cho thấy vai trò quan trọng của việc kết nối các mắt xích trong chuỗi giá trị ngành đường sắt.

Ngành công nghiệp đường sắt và metro toàn cầu đang chuyển sang giai đoạn phát triển mới. Trọng tâm không chỉ là năng lực vận hành kỹ thuật hay tốc độ mà còn hướng tới giải quyết các bài toán phát triển kinh tế bền vững, tối ưu hóa mô hình phát triển đô thị gắn kết giao thông công cộng (TOD) và khai thác hiệu quả không gian đô thị.

Trong bối cảnh Việt Nam có cơ hội sử dụng mạng lưới đường sắt tốc độ cao và metro làm động lực tái cấu trúc hạ tầng giao thông quốc gia, yêu cầu đặt ra là phải từng bước nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước, chủ động tham gia vào chuỗi giá trị ngành đường sắt.

Tại sự kiện, 5 vấn đề chiến lược được đặt ra gồm: làm chủ nguồn nhân lực chất lượng cao; làm chủ chuỗi cung ứng vật tư nội địa; làm chủ quy trình công nghệ thi công; giải phóng nguồn vốn đầu tư; chuẩn hóa hệ thống quản trị dữ liệu số và tiêu chuẩn kỹ thuật.

Đây cũng là những nội dung được đưa ra thảo luận trong các phiên chuyên đề, tập trung vào giải pháp huy động vốn cho dự án metro và TOD, ứng dụng khoa học công nghệ trong thi công hạ tầng, thương mại hóa các giải pháp kỹ thuật và nâng cao năng lực đội ngũ kỹ sư trong nước.

Đáng chú ý, diễn đàn về nguồn vốn cho metro và TOD có sự tham gia của các chuyên gia đến từ Tây Ban Nha, Phần Lan và Trung tâm Tài chính Quốc tế TP.HCM.

Một nội dung khác là kết nối nhu cầu thực tế của doanh nghiệp với nguồn lực nghiên cứu, sáng tạo. Theo đó, cuộc thi đổi mới sáng tạo đường sắt (Railway Innovation Challenge) dự kiến đưa ra các bài toán thực tiễn từ những tập đoàn sản xuất công nghiệp để sinh viên kỹ thuật và doanh nghiệp khởi nghiệp nghiên cứu, đề xuất giải pháp dưới sự hướng dẫn của chuyên gia, nhà tư vấn hạ tầng.

Tăng kết nối, thúc đẩy chuyển giao công nghệ

Trong lĩnh vực đường sắt đô thị, Ban Quản lý Đường sắt đô thị Hà Nội (MRB) và Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM (MAUR) tham gia đồng tổ chức, đưa ra các bài toán đầu tư thực tiễn. Hiệp hội Dữ liệu Quốc gia đảm nhiệm việc thiết lập khung quản trị dữ liệu phục vụ điều hành và chuẩn hóa công nghệ số.

Không gian triển lãm dự kiến có sự tham gia của các tổ chức, tập đoàn công nghiệp đến từ Việt Nam, Trung Quốc, Đức và Hàn Quốc, giới thiệu các công nghệ liên quan đến đầu máy, toa xe, hệ thống tín hiệu viễn thông, vật liệu mới, mô hình thông tin công trình (BIM), trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ bản sao số (Digital Twin).

Đáng chú ý, Tập đoàn Đường sắt Đức (Deutsche Bahn - DB) cùng các công ty thành viên đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác chiến lược, cam kết chuyển giao tri thức và đồng hành cùng ngành giao thông Việt Nam.

Việc kết nối doanh nghiệp, chuyên gia và các tổ chức quốc tế được đặt ra nhằm chia sẻ kinh nghiệm, thúc đẩy hợp tác và tìm kiếm giải pháp cho những vấn đề thực tế của ngành đường sắt.

Tuy nhiên, để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào các dự án đường sắt tốc độ cao và metro, vấn đề cốt lõi vẫn là nâng cao năng lực nội tại, từ nhân lực, công nghệ đến khả năng cung ứng vật tư, thiết bị và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật. Đây là những yếu tố quan trọng để từng bước tăng khả năng tự chủ và nội địa hóa công nghiệp đường sắt trong nước.