Giải bài toán chống ngập tại hai đô thị Cà Mau và Bạc Liêu

Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau vừa ban hành kế hoạch triển khai Đề án thực hiện các giải pháp chống ngập úng tại các đô thị trung tâm. Đề án hướng tới mục tiêu kiểm soát triều cường, ứng phó với biến đổi khí hậu và tái thiết không gian đô thị bền vững.

Thực trạng hạ tầng thoát nước tại hai đô thị trọng điểm

Theo đánh giá chuyên môn, hệ thống thoát nước tại hai đô thị Cà Mau và Bạc Liêu hiện nay chủ yếu là hệ thống thoát nước chung, được xây dựng qua nhiều giai đoạn nên thiếu tính đồng bộ.

Tại đô thị Cà Mau, hệ thống cống ngầm, cống hộp và mương xây có tổng chiều dài hơn 197km (có 9.032 hố ga), tập trung chủ yếu ở các phường nội ô cũ (phường 2, 4, 5) và một số khu đô thị mới (Tài Lộc, Minh Thắng, Licogi, Khu đô thị Đông Bắc...). Hướng thoát nước chính đổ ra sông Gành Hào, sông Ông Đốc, kênh xáng Cà Mau - Bạc Liêu và kênh Quản Lộ - Phụng Hiệp.

Địa bàn đô thị Cà Mau hiện có 10 ao, hồ điều hòa. Các hồ này thuộc danh mục bảo tồn nghiêm ngặt, không được san lấp, nhằm duy trì cảnh quan và điều hòa nước mặt.

Tại đô thị Bạc Liêu, tổng chiều dài hệ thống cống khoảng 46,9km (có 1.434 hố ga) với 19 cửa xả. Để hỗ trợ tiêu thoát nước khi mưa lớn trùng với triều cường, địa phương vận hành bốn trạm bơm cưỡng bức (công suất 10.000m3/giờ) và cống ngăn triều tại kênh 30/4 (phường Hiệp Thành).

Tuy nhiên, do nhiều tuyến cống đã xuống cấp và công tác quản lý vận hành cống ngăn triều còn hạn chế nên tình trạng ngập cục bộ vẫn diễn ra thường xuyên. Đô thị Bạc Liêu hiện có hồ nước ngọt 12ha (Khu du lịch Hồ Nam) và đoạn đê biển từ cống Duyên Hải 1 đến Nhà Mát dài 3km đang được gia cố, hoàn thiện cao trình.

Giải pháp tối ưu, ứng dụng công nghệ chống ngập

Thực trạng ngập úng đặc thù tại Cà Mau và Bạc Liêu đòi hỏi phương án tiếp cận đồng bộ, chuyển dịch từ "ngăn triều triệt để" sang "kiểm soát triều linh hoạt". Giải pháp tối ưu là kết hợp đê bao với các cống ngăn triều lớn tại sông Gành Hào, Tắc Thủ vận hành bằng công nghệ IoT.

Nguyên tắc vận hành xuyên suốt là hệ thống cống sẽ đóng khi xuất hiện mưa lớn kết hợp triều cường để bảo vệ vùng lõi đô thị; đồng thời mở cống điều tiết thau chua, rửa phèn, dẫn nước mặn/lợ phục vụ nuôi trồng thủy sản ven đô khi điều kiện thời tiết cho phép.

Ông Trần Quốc Thống, Phó giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Cà Mau cho biết, tỉnh sẽ áp dụng Mô hình thoát nước bền vững (SUDS) làm tiêu chí bắt buộc khi thẩm định, cấp phép các dự án phát triển đô thị mới. Hạn chế tối đa việc "bê tông hóa" bề mặt và không để các khu đô thị mới gia tăng áp lực thoát nước lên hệ thống cống cũ.

Từ năm 2026, các chủ đầu tư dự án khu đô thị, khu dân cư phải tự chi phí xây dựng hạ tầng xanh (chuỗi 13 hồ điều hòa tại Bạc Liêu quy mô 77,5ha, các hồ cảnh quan tại Cà Mau, rãnh thực vật, vỉa hè thấm nước).

Để hiện thực hóa đề án, các sở, ngành tỉnh Cà Mau phối hợp thống nhất giải pháp kỹ thuật và cơ chế huy động nguồn lực. Trong những tháng cuối năm 2026, tỉnh dành hơn 265 tỷ đồng khảo sát, đánh giá hiện trạng ngập úng và cải tạo, nâng cấp hệ thống thoát nước trên các tuyến đường trọng điểm.

Cụ thể, tại đô thị Cà Mau gồm các tuyến đường Phan Ngọc Hiển, Nguyễn Trãi, Ngô Quyền, Hùng Vương, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Công Trứ, Lê Hồng Phong, Lê Vĩnh Hòa; tại đô thị Bạc Liêu gồm các tuyến đường Bà Triệu, Cách Mạng, Bà Huyện Thanh Quan, Nguyễn Đình Chiểu.

Đồng thời, tỉnh kêu gọi hơn 8.900 tỷ đồng nguồn vốn tư nhân để xây dựng các nhà máy xử lý nước thải tập trung, tranh thủ nguồn vốn ODA (từ WB, GIZ, JICA) để đầu tư các công trình ngăn triều quy mô lớn và hệ thống cảnh báo ngập thông minh.

Nhấn mạnh về định hướng lâu dài, ông Lê Văn Sử, Phó chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau khẳng định, việc giải bài toán an cư, chống sạt lở gắn liền với kiểm soát ngập úng cần tầm nhìn dài hạn. Đổi mới tư duy quy hoạch, bảo vệ nghiêm ngặt hành lang dòng chảy gắn với sinh kế bền vững là chìa khóa để Cà Mau thích ứng với thiên nhiên, bảo đảm phát triển đô thị bền vững, mang lại cuộc sống bình yên, thịnh vượng cho người dân nơi địa đầu cực Nam của Tổ quốc.