Giải "cơn khát" nhân lực: Hợp tác thực chất thay vì chỉ dùng lời nói hay biên bản ghi nhớ

Thay đổi cách tiếp cận, kết nối dựa trên nhu cầu thực chất

Chia sẻ về khó khăn trong hợp tác phát triển nhân lực giữa nhà trường - doanh nghiệp, tại tọa đàm "Hóa giải nguy cơ thiếu hụt nhân lực ngành Xây dựng: Cần cái "bắt tay" của "ba nhà" vừa được Báo Xây dựng tổ chức ngày 22/10, PGS.TS. Nguyễn Hoàng Long, hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ GTVT thẳng thắn nhìn nhận, trước đây, mối quan hệ hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp chưa thực sự chặt chẽ.

Công tác đào tạo đôi khi vẫn tập trung vào những gì nhà trường sẵn có, trong khi việc trao đổi, cập nhật nhu cầu thực tế của thị trường lao động và doanh nghiệp chưa được thực hiện thường xuyên.

Tuy nhiên, hiện nay, cả nhà trường và doanh nghiệp đều đã nhận diện rõ những điểm nghẽn về nguồn nhân lực, hướng tới thay đổi cách tiếp cận, tăng cường kết nối dựa trên nhu cầu thực chất, và mục tiêu đào tạo đội ngũ kỹ sư có đủ kiến thức và kỹ năng để đáp ứng yêu cầu công việc.

PGS.TS Nguyễn Hoàng Long cho rằng, doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình giảng dạy, bố trí chuyên gia hướng dẫn sinh viên thực hành, thực tập tại công trường; Đồng thời quan tâm đến tiền lương, chính sách đãi ngộ, điều kiện làm việc và xây dựng văn hóa doanh nghiệp tích cực, giúp sinh viên có cơ hội tiếp cận môi trường nghề nghiệp, từng bước hòa nhập ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Thực tế thời gian qua cho thấy, hoạt động đưa sinh viên đến tham quan, trải nghiệm và thực tập tại công trường của Tập đoàn Đèo Cả đã mang lại những kết quả tích cực. Doanh nghiệp chủ động bố trí điều kiện ăn ở, sinh hoạt, tạo môi trường để sinh viên tìm hiểu công việc thực tế.

"Nhà trường sẽ tiếp tục xây dựng các bộ phận chuyên trách về tư vấn và kết nối doanh nghiệp, xác định cụ thể nhu cầu nhân lực của từng đơn vị và thiết kế phương thức hợp tác phù hợp. Nhà trường không thể chỉ thụ động chờ doanh nghiệp tìm đến mà phải chủ động tiếp cận, tìm hiểu nhu cầu sử dụng lao động để xây dựng kế hoạch tuyển sinh và đào tạo sát với thực tiễn.

Chỉ khi nhà trường và doanh nghiệp cùng chủ động phối hợp từ khâu xác định nhu cầu, xây dựng chương trình đào tạo đến tổ chức thực hành, thực tập và tuyển dụng, mối liên kết này mới thực sự đi vào chiều sâu, góp phần giải quyết bài toán nhân lực của ngành Xây dựng - Giao thông", lãnh đạo Trường Đại học Công nghệ GTVT nói.

Đồng tình với quan điểm của lãnh đạo nhà trường, theo ông Nguyễn Quang Huy, Tổng giám đốc, trước nhu cầu thực tiễn hiện nay, các bên cần hợp tác thực chất, có kế hoạch và thời hạn cụ thể, thay vì chỉ dừng ở lời nói hay những cái bắt tay.

Ông Huy cho biết, Tập đoàn Đèo Cả và Trường Đại học Công nghệ GTVT xác định sẽ hoàn thiện kế hoạch đào tạo sinh viên theo hướng doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào chương trình đào tạo, tiếp nhận sinh viên kiến tập, thực tập và phân định rõ trách nhiệm của mỗi bên.

Tham góp thêm ý kiến về chương trình đào tạo, theo lãnh đạo Tập đoàn Đèo Cả, hiện nay, thời gian thực tập của sinh viên thường chỉ khoảng 3 tháng. Với khoảng thời gian này, các em khó có thể tham gia thực chất vào dự án, chủ yếu mới dừng ở việc quan sát quy trình làm việc.

"Chương trình thực tập nên kéo dài từ 3 - 6 tháng để sinh viên có điều kiện tiếp cận hiện trường, tham gia triển khai dự án và trực tiếp tạo ra sản phẩm. Qua đó, các em mới có thể hình dung rõ hơn về công việc tương lai, xác định mình có phù hợp và thực sự yêu thích nghề hay không", vị lãnh đạo nêu quan điểm.

"Nhu cầu đào tạo và phát triển nguồn nhân lực đang ngày càng tăng cao, đặc biệt trong bối cảnh đầu tư xây dựng hạ tầng giao thông được đẩy mạnh với hàng loạt dự án đường sắt, đường bộ cao tốc và các công trình quy mô lớn. Riêng ngành Xây dựng có thể cần bổ sung hàng trăm nghìn lao động trong thời gian tới.

Kiến thức trong nhà trường mới là nền tảng ban đầu. Một trong những vấn đề quan trọng hiện nay là làm thế nào để sinh viên hiểu rõ hơn về ngành nghề, môi trường làm việc và những yêu cầu thực tế của thị trường lao động ngay từ khi còn ngồi trên ghế giảng đường. Quá trình đào tạo không nên chỉ dừng lại ở việc trang bị kiến thức chuyên môn mà cần giúp sinh viên sớm tiếp cận thực tiễn, hình dung rõ công việc sẽ đảm nhiệm, chuẩn bị những kỹ năng cần thiết để đáp ứng yêu cầu khi tốt nghiệp.

PGS.TS.KTV Nguyễn Vũ Phương, Phó giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng).

Nghiên cứu cơ chế đặt hàng, hỗ trợ chi phí phát triển nhân lực cho doanh nghiệp

Bảo đảm hiệu quả trong công tác hợp tác, liên kết, PGS.TS Nguyễn Hoàng Long nhìn nhận: Điều quan trọng là phải cụ thể hóa sự hợp tác bằng các chỉ tiêu, tiêu chuẩn và nhiệm vụ rõ ràng, thay vì chỉ dừng ở những biên bản ghi nhớ hay cam kết mang tính hình thức. Hai bên cần sẵn sàng điều chỉnh, chia sẻ trách nhiệm và thống nhất phương thức triển khai theo nguyên tắc "6 rõ": Rõ việc, rõ người, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền và rõ kết quả.

Chẳng hạn, doanh nghiệp cần xác định cụ thể nhu cầu tuyển dụng: Cần bao nhiêu kỹ sư cầu đường, bao nhiêu nhân sự chuyên về khảo sát, thiết kế, địa kỹ thuật, BIM hay quản lý thi công. Trên cơ sở đó, nhà trường và doanh nghiệp cùng rà soát, điều chỉnh chương trình đào tạo, bảo đảm kiến thức và kỹ năng của sinh viên phù hợp với yêu cầu thực tế.

Về phía doanh nghiệp, có 3 giải pháp trọng tâm được lãnh đạo Tập đoàn Đèo Cả đưa ra để tháo gỡ khó khăn về nguồn nhân lực cho ngành Xây dựng nói chung.

Thứ nhất, Nhà nước cần có cơ chế đặt hàng đào tạo đối với những ngành nghề đang thiếu hụt nhân lực, đặc biệt là các lĩnh vực chuyên sâu như đường sắt, công trình ngầm và công trình hầm. Nếu đợi đến khi nhu cầu tăng cao mới bắt đầu tuyển dụng, doanh nghiệp sẽ phải cạnh tranh để thu hút lao động từ các đơn vị khác, trong khi không đủ thời gian đào tạo nguồn nhân lực mới.

Thứ hai, cần nghiên cứu cơ chế ghi nhận và hỗ trợ chi phí đào tạo, phát triển nguồn nhân lực của doanh nghiệp. Nhà nước nên có chính sách phù hợp để ghi nhận các khoản đầu tư mà doanh nghiệp dành cho đào tạo, bồi dưỡng nhân lực phục vụ ngành. Đồng thời, cần xem xét cơ chế tính toán, bù đắp những chi phí phát sinh do biến động, hao hụt nhân lực trong quá trình thực hiện dự án, giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực để duy trì, đào tạo và phát triển đội ngũ lao động.

Thứ ba, nhà trường cần phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp để đào tạo có trọng tâm, trọng điểm, sát với yêu cầu thực tế. Thời gian thực tập cần được kéo dài và tổ chức hợp lý hơn, giúp sinh viên sớm tiếp cận công trường, có thêm thời gian trải nghiệm và làm quen với công việc. Doanh nghiệp cũng cần tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo, từ hướng dẫn chuyên môn đến rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp, tạo nền tảng cho sinh viên sau khi tốt nghiệp có thể nhanh chóng thích nghi với môi trường làm việc và đáp ứng yêu cầu của vị trí tuyển dụng.

Ngược lại, về phía Tập đoàn Đèo Cả, ông Nguyễn Quang Huy cho biết doanh nghiệp đã chủ động cải thiện môi trường làm việc, bảo đảm người lao động được tôn trọng và có điều kiện sinh hoạt phù hợp.

"Khi Nhà nước có cơ chế phù hợp, nhà trường chủ động đổi mới chương trình đào tạo và doanh nghiệp tích cực tham gia, sự liên kết giữa ba bên mới có thể đi vào thực chất. Đây là nền tảng quan trọng để giải quyết bài toán nhân lực không chỉ trước mắt mà còn trong dài hạn", lãnh đạo Tập đoàn Đèo Cả nhìn nhận.