Giảm khói xe, thêm màu xanh cho bầu trời Hà Nội

Giao thông công cộng phải trở thành lựa chọn thực tế

Ngày 9/9, tại Hà Nội, Quỹ Vì tương lai xanh (Tập đoàn Vingroup) phát động chiến dịch "Cùng hành động vì Bầu trời xanh 2026", tiếp nối chương trình được triển khai từ năm 2025. 

Trong khuôn khổ chiến dịch, giao thông được đặt ở vị trí trung tâm trong câu chuyện cải thiện chất lượng không khí đô thị, với trọng tâm là phát triển giao thông công cộng, chuyển đổi phương tiện và từng bước kiểm soát phương tiện phát thải cao.

Tại tọa đàm chuyên đề "Bầu trời xanh: Tài sản chung của chúng ta", bà Nguyễn Hoàng Ánh, Phó trưởng phòng Quản lý chất lượng môi trường, Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết ô nhiễm không khí tại khu vực Vùng Thủ đô giai đoạn 2022 - 2025 chưa có dấu hiệu giảm, trong đó nổi bật là ô nhiễm bụi mịn PM2.5.

Số liệu quan trắc giai đoạn 2023 - 2025 cho thấy nồng độ PM2.5 trung bình dao động khoảng 47-48 µg/Nm³, cao khoảng 1,5 - 2 lần giới hạn trung bình năm hiện hành là 25 µg/Nm³. Khoảng 1/3 số ngày trong năm có chất lượng không khí vượt quy chuẩn, tập trung chủ yếu trong mùa ô nhiễm từ tháng 9 đến tháng 4 năm sau.

Giao thông vận tải là một trong những nguồn phát thải lớn tại Hà Nội, đóng góp khoảng 23% lượng bụi PM2.5, theo kết quả nghiên cứu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong giai đoạn 2023 - 2025. Con số này cho thấy giao thông không phải nguồn gây ô nhiễm duy nhất, nhưng là lĩnh vực còn nhiều dư địa để giảm phát thải.

Trong bối cảnh mật độ phương tiện cá nhân tại đô thị cao, chuyển đổi phương tiện, phát triển vận tải công cộng và kiểm soát phương tiện phát thải cao được xem là những giải pháp có thể tạo tác động kép: Vừa cải thiện chất lượng không khí, vừa giảm phát thải khí nhà kính.

Một trong những mục tiêu đáng chú ý của Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045 là đến năm 2030, 100% phương tiện giao thông công cộng tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh chuyển đổi sang sử dụng năng lượng sạch.

Cùng với chuyển đổi phương tiện, kế hoạch đặt ra yêu cầu từng bước hạn chế phương tiện cá nhân sử dụng nhiên liệu hóa thạch tại các đô thị lớn, đồng thời kiểm soát phương tiện phát thải cao đi vào khu vực trung tâm theo các vành đai tại Hà Nội trong giai đoạn 2026 - 2030.

Đây là sự thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận quản lý chất lượng không khí: Không chỉ kiểm soát nguồn phát thải mà còn phải thay đổi cách người dân di chuyển. Trong đó, việc Hà Nội triển khai thí điểm Vùng phát thải thấp (LEZ) được xem là một bước cụ thể hóa định hướng này ở cấp đô thị.

Tuy nhiên, kiểm soát phương tiện phát thải cao sẽ khó đạt hiệu quả nếu người dân không có những lựa chọn thay thế đủ thuận tiện. Theo đại diện Cục Môi trường, chuyển đổi phương thức đi lại, phát triển giao thông công cộng và kiểm soát phương tiện phát thải cao cần được triển khai đồng bộ.

Nói cách khác, để người dân giảm sử dụng phương tiện cá nhân, giao thông công cộng phải thực sự trở thành một lựa chọn thuận tiện, an toàn và phù hợp với nhu cầu di chuyển hằng ngày.

PGS.TS.BS Nguyễn Ngọc Quang, Phó tổng giám đốc chuyên môn khối Nội, Hệ thống Y tế Vinmec, cho rằng tác động của ô nhiễm không khí không chỉ nằm ở các bệnh về hô hấp mà còn liên quan chặt chẽ đến sức khỏe tim mạch. Theo ông, đây không còn là vấn đề của tương lai mà là vấn đề cần được hành động ngay từ hôm nay.

TS Lê Thái Hà, Giám đốc Điều hành Quỹ Vì tương lai xanh, cũng cho rằng không khí sạch không chỉ là câu chuyện môi trường mà liên quan trực tiếp đến sức khỏe, chất lượng sống, năng suất lao động và sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Đầu tư cho không khí sạch, vì thế, không đơn thuần là chi phí xử lý ô nhiễm mà còn là đầu tư cho chất lượng sống và năng lực phát triển dài hạn.

Từ chính sách đến những chuyến đi xanh

Để chuyển các định hướng thành thay đổi trong đời sống, Quỹ Vì tương lai xanh tiếp tục phát động chiến dịch "Cùng hành động vì Bầu trời xanh 2026" trong tháng 9, kết nối các hoạt động từ đối thoại chính sách, khoa học đến hành động cộng đồng.

TS Lê Thái Hà cho biết mục tiêu của chiến dịch không dừng ở nâng cao nhận thức mà hướng tới kết nối tri thức, nguồn lực và hành động để những thay đổi tích cực có thể được nhân rộng, duy trì lâu dài.

Đáng chú ý, chương trình "Tháng di chuyển vì Bầu trời xanh" diễn ra từ ngày 10 - 30/9, khuyến khích người dân đi bộ, chạy bộ và tăng cường vận động. Quỹ Vì tương lai xanh cũng tài trợ 10.000 mã ưu đãi di chuyển trên ứng dụng Green SM trong tháng 9, qua đó tạo thêm cơ hội để người dân trải nghiệm phương tiện giao thông thuần điện.

Những hoạt động này chỉ là một phần của quá trình chuyển đổi, nhưng cho thấy một hướng tiếp cận quan trọng: Muốn giảm phát thải từ giao thông, bên cạnh chính sách quản lý, cần tạo ra những lựa chọn xanh đủ thuận tiện để người dân sẵn sàng thay đổi thói quen.

Giai đoạn 2026 - 2030 được đại diện Cục Môi trường đánh giá là thời điểm quan trọng để chuyển từ nhận diện, kiểm soát nguồn ô nhiễm sang tổ chức thực hiện các giải pháp đồng bộ, có mục tiêu và lộ trình cụ thể.

Với Hà Nội, bài toán không chỉ là thay bao nhiêu phương tiện chạy xăng bằng phương tiện điện hay thiết lập bao nhiêu khu vực phát thải thấp. Thước đo cuối cùng phải là chất lượng không khí và môi trường sống mà người dân thực sự cảm nhận được.

Khi giao thông công cộng sạch hơn, phương tiện phát thải cao từng bước được kiểm soát và người dân có thêm lựa chọn di chuyển xanh, mục tiêu về một đô thị ít phát thải mới có thể đi từ chính sách vào đời sống.