Gỡ nút thắt hợp đồng xây dựng: Đề xuất nhiều khung pháp lý mới

Cụ thể hóa Luật Xây dựng 2025

Theo dự thảo Tờ trình của Bộ Xây dựng, việc ban hành Nghị định quy định chi tiết về hợp đồng xây dựng là yêu cầu cấp thiết nhằm triển khai Luật Xây dựng số 135/2025/QH15, đồng thời cụ thể hóa các định hướng lớn về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Dự thảo Nghị định quy định chi tiết về hợp đồng xây dựng được kỳ vọng tháo gỡ vướng mắc thực tiễn, tạo môi trường đầu tư minh bạch và hiệu quả hơn.

Dự thảo Nghị định được xây dựng trên cơ sở các nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị, gồm: Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân; Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, cùng với Kết luận số 119-KL/TW về định hướng đổi mới, hoàn thiện quy trình xây dựng pháp luật.

Các nghị quyết này đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, giảm thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng quản trị và bảo đảm tính tương thích với thông lệ quốc tế - nền tảng quan trọng định hướng nội dung của dự thảo Nghị định.

Về cơ sở pháp lý, Luật Xây dựng 2025 đã giao Chính phủ quy định chi tiết nhiều nội dung cốt lõi liên quan đến hợp đồng xây dựng như phân loại, nội dung hợp đồng; bảo đảm thực hiện nghĩa vụ; sửa đổi hợp đồng; tạm dừng, chấm dứt hợp đồng; thanh toán, quyết toán và thanh lý hợp đồng. Đây là nền tảng pháp lý trực tiếp để xây dựng Nghị định lần này.

Đồng thời, việc xây dựng Nghị định cũng thực hiện theo phân công của Thủ tướng Chính phủ tại các quyết định về chương trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật năm 2026, bảo đảm tiến độ trình trong tháng 4/2026.

Khắc phục bất cập Nghị định 37, mở rộng phạm vi điều chỉnh

Theo cơ quan chủ trì soạn thảo, thực tiễn hơn 10 năm thi hành Nghị định 37/2015/NĐ-CP cho thấy hệ thống quy định về hợp đồng xây dựng đã góp phần nâng cao hiệu lực quản lý, từng bước minh bạch hóa thị trường.

Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế - xã hội có nhiều biến động, các quy định hiện hành đã bộc lộ không ít hạn chế.

Đáng chú ý, phạm vi điều chỉnh của Nghị định 37 còn hẹp, chủ yếu áp dụng đối với dự án đầu tư công, vốn nhà nước ngoài đầu tư công và PPP, chưa bao quát các loại hợp đồng xây dựng thuộc khu vực đầu tư khác.

Bên cạnh đó, một số quy định còn thiếu cụ thể, chưa thống nhất với các luật liên quan như Bộ luật Dân sự, Luật Đấu thầu; chưa có cơ chế xử lý đầy đủ các tình huống phát sinh như biến động giá khi kéo dài hợp đồng, thay đổi tiến độ theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Trên cơ sở đó, dự thảo Nghị định lần này đã mở rộng phạm vi áp dụng cho tất cả các hợp đồng xây dựng, đồng thời thiết kế cấu trúc linh hoạt, bao gồm quy định chung và quy định riêng đối với dự án đầu tư công, PPP, bảo đảm phù hợp với từng loại hình dự án.

Giảm từ 53 xuống còn 34 điều, cấu trúc lại theo hướng logic, dễ áp dụng

Đây là một trong những nội dung quan trọng của dự thảo Nghị định. Theo Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng, một trong những điểm nổi bật của dự thảo Nghị định là việc kế thừa có chọn lọc các quy định còn phù hợp, đồng thời sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Dự thảo làm rõ các quy định về thời gian thực hiện, hiệu lực hợp đồng, tiến độ; bổ sung nghĩa vụ lập tiến độ chi tiết đối với các loại hợp đồng mới; hoàn thiện cơ chế điều chỉnh giá, đơn giá, khối lượng và tiến độ hợp đồng.

Đồng thời, các quy định về sửa đổi hợp đồng, tạm dừng, chấm dứt hợp đồng; thanh toán, quyết toán và thanh lý hợp đồng cũng được cụ thể hóa, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho các bên trong quá trình thực hiện.

Dự thảo cũng bổ sung quy định về xử lý rủi ro, sự kiện bất khả kháng, hoàn cảnh thay đổi cơ bản; trách nhiệm đánh giá tác động của các yếu tố này đến tiến độ hợp đồng; cũng như quy định về đơn phương chấm dứt và thanh lý hợp đồng.

Đáng chú ý, dự thảo Nghị định đã lược bỏ nhiều nội dung đã được quy định tại Luật Xây dựng 2025 và các văn bản liên quan nhằm tránh chồng chéo, đồng thời tinh gọn hệ thống quy định. So với Nghị định 37, số điều được giảm từ 53 xuống còn 34 điều, cấu trúc lại theo hướng logic, dễ áp dụng.

Đặc biệt, dự thảo không phát sinh thủ tục hành chính mới, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho các chủ thể trong quản lý hợp đồng, cho phép các bên chủ động hơn trong việc sửa đổi, điều chỉnh và thực hiện hợp đồng phù hợp với cơ chế thị trường.

Theo Bộ Xây dựng, việc ban hành Nghị định sẽ góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật về xây dựng, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với các luật liên quan như: Luật Đấu thầu, Luật Đầu tư công, Luật PPP và Bộ luật Dân sự.

Khi đi vào thực tiễn, Nghị định được kỳ vọng sẽ tạo môi trường pháp lý ổn định, minh bạch, thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động xây dựng; nâng cao khả năng tuân thủ và giảm chi phí thực hiện.