Hà Nội xây “lý lịch số” cho từng công trình giao thông

Mỗi công trình một "lý lịch số"

Với tốc độ phát triển nhanh, Hà Nội đang sở hữu hệ thống hạ tầng giao thông ngày càng lớn và phức tạp. Từ đường, cầu, hầm chui, nút giao đến biển báo, đèn tín hiệu, điểm dừng xe buýt… mỗi công trình đều có một "vòng đời" riêng, từ xây dựng, khai thác đến duy tu, sửa chữa.

Trước đây, thông tin về các công trình chủ yếu nằm trong hồ sơ, bản vẽ, báo cáo hoặc được lưu trữ tại nhiều cơ quan, đơn vị khác nhau. Việc tra cứu hiện trạng, lịch sử sửa chữa hay quá trình khai thác vì thế có thể mất nhiều thời gian.

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, việc xây dựng Hệ thống quản lý kết cấu hạ tầng giao thông trên nền bản đồ số đang tạo ra một bước chuyển trong phương thức quản lý. Điểm đáng chú ý là mỗi công trình sẽ từng bước được hình thành một "lý lịch số", gắn với vị trí trên bản đồ và tích hợp các thông tin về quy mô, thông số kỹ thuật, hiện trạng, kiểm định, duy tu, sửa chữa và những biến động trong quá trình khai thác.

Ông Đàm Quang Bảo, Giám đốc Ban Duy tu các công trình hạ tầng giao thông Hà Nội cho biết, khi dữ liệu được gắn với vị trí địa lý trên nền tảng GIS, cơ quan quản lý có thể nhanh chóng xác định công trình ở đâu, thuộc phạm vi nào, hiện trạng ra sao và những thông tin liên quan.

Quan trọng hơn, "lý lịch số" không phải bộ hồ sơ được tạo ra một lần rồi lưu trữ cố định. Dữ liệu phải được cập nhật cùng với sự thay đổi của công trình ngoài thực tế.

Một tuyến đường sau sửa chữa, cây cầu sau kiểm định hay hầm chui phát sinh vấn đề đều cần được cập nhật. Những lần duy tu, bảo dưỡng cũng được lưu lại. Theo thời gian, "lý lịch số" sẽ trở thành lịch sử về vòng đời của từng công trình.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Thủy, chuyên gia giao thông, cho rằng chuyển đổi số trong quản lý, điều hành giao thông là yêu cầu cần thiết và cấp bách đối với Hà Nội. Với lĩnh vực hạ tầng, lợi ích càng rõ khi dữ liệu đầy đủ giúp cơ quan quản lý xác định công trình cần theo dõi, vị trí có nguy cơ xuống cấp và hạng mục cần ưu tiên xử lý.

Thay vì chờ sự cố trở nên nghiêm trọng mới can thiệp, dữ liệu có thể giúp nhận diện sớm vấn đề, chủ động xây dựng kế hoạch bảo trì và phân bổ nguồn lực.

Tuy nhiên, theo bà Thủy, yếu tố quyết định vẫn là chất lượng dữ liệu. Một hệ thống hiện đại nhưng dữ liệu thiếu, sai hoặc không được cập nhật thường xuyên sẽ khó phát huy giá trị. Vì vậy, dữ liệu hạ tầng phải bảo đảm chính xác, đầy đủ, đồng bộ và luôn được cập nhật để phản ánh sát thực tế.

Đây cũng là thách thức không nhỏ khi Hà Nội có hệ thống hạ tầng giao thông lớn, trải rộng và liên tục được đầu tư, nâng cấp, điều chỉnh. Để "lý lịch số" thực sự có giá trị, cần quy trình cập nhật rõ ràng, phân định trách nhiệm cụ thể giữa các cơ quan, đơn vị và bảo đảm dữ liệu được bổ sung kịp thời mỗi khi công trình có thay đổi.

Dữ liệu trở thành "mạch sống" của đô thị

Ông Trần Hữu Bảo, Phó giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, một tuyến đường không tồn tại độc lập mà liên quan đến nút giao, đèn tín hiệu, biển báo, chiếu sáng, thoát nước, cây xanh, vận tải hành khách công cộng và nhiều hạ tầng kỹ thuật khác. Tương tự, một cây cầu gắn với đường dẫn, tổ chức giao thông, hệ thống an toàn và các công trình liên quan.

Khi những lớp dữ liệu này được đưa lên cùng một nền tảng, cơ quan quản lý sẽ có cái nhìn toàn diện hơn về hạ tầng đô thị.

Theo định hướng, hệ thống quản lý kết cấu hạ tầng giao thông Hà Nội không chỉ quản lý đường bộ mà từng bước tích hợp dữ liệu về cầu, hầm, nút giao, đường sắt đô thị, đường thủy nội địa, bến bãi, điểm đỗ xe và các công trình phục vụ giao thông. Dữ liệu cũng có thể kết nối với cây xanh, chiếu sáng công cộng, vận tải hành khách công cộng.

Khi đó, bản đồ số không còn đơn thuần để "xem" vị trí công trình mà trở thành nền tảng dữ liệu phục vụ phân tích, điều hành và ra quyết định.

Đây là bước chuyển quan trọng trong quá trình Hà Nội xây dựng đô thị thông minh. Bởi để quản trị một đô thị hiện đại, trước hết phải có khả năng nắm bắt đầy đủ và kịp thời những gì đang diễn ra trong đô thị.

Trong lĩnh vực giao thông, dữ liệu có thể cho biết mạng lưới đang vận hành ra sao, điểm nào thường xuyên phát sinh vấn đề, công trình nào cần ưu tiên và khu vực nào có nhu cầu đầu tư, điều chỉnh. Khi dữ liệu hạ tầng được kết nối với dữ liệu giao thông thời gian thực, camera, cảm biến và các hệ thống điều hành, khả năng phân tích, dự báo và ứng phó với tình huống phát sinh sẽ được nâng lên.

Xa hơn, AI, IoT hay Digital Twin có thể được tích hợp để xử lý dữ liệu lớn, nhận diện bất thường, cung cấp thông tin từ thực địa và mô phỏng các trạng thái khác nhau của hệ thống trước khi đưa ra quyết định.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ. Mục tiêu cuối cùng vẫn là giúp cơ quan quản lý ra quyết định tốt hơn.

Khi có đầy đủ dữ liệu về tình trạng đường, cầu và các công trình giao thông, kế hoạch bảo trì có thể được xây dựng dựa nhiều hơn vào hiện trạng và mức độ ưu tiên. Nguồn lực đầu tư được tập trung vào những nơi thực sự cần thiết. Khi xảy ra sự cố, vị trí, công trình liên quan và phương án tổ chức giao thông cũng có thể được xác định nhanh hơn nhờ dữ liệu đã tích hợp.

Với Hà Nội, yêu cầu này càng rõ khi thành phố đang bước vào giai đoạn phát triển hạ tầng quy mô lớn. Nhiều tuyến đường, cây cầu, tuyến đường sắt đô thị và công trình giao thông mới sẽ tiếp tục làm gia tăng khối lượng tài sản cần quản lý.

Nếu không có một hệ thống dữ liệu thống nhất, việc quản lý sẽ ngày càng phức tạp. Ngược lại, nếu mỗi công trình được gắn với một hồ sơ số và dữ liệu được duy trì trong suốt vòng đời, thành phố có thể từng bước hình thành một "bản đồ sống" về hạ tầng đô thị.

Từ "lý lịch số" của từng công trình sẽ hình thành dữ liệu của từng tuyến đường, từng khu vực; khi các lớp dữ liệu được kết nối, thành phố có thể hình thành bức tranh tổng thể về hệ thống hạ tầng.

Vì vậy, xây dựng hệ thống này không đơn thuần là đầu tư một phần mềm hay tạo ra một bản đồ điện tử. Đằng sau công nghệ là yêu cầu thay đổi phương thức làm việc, quy trình quản lý và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị.

Dữ liệu phải được cập nhật từ cơ sở, có người chịu trách nhiệm, có cơ chế chia sẻ, khai thác và đồng thời bảo đảm an toàn, bảo mật.

Khi những yêu cầu đó được thực hiện đồng bộ, "lý lịch số" sẽ không chỉ giúp cơ quan quản lý biết một công trình ở đâu mà còn biết công trình đang ở trạng thái nào, đã trải qua những gì và cần được làm gì tiếp theo.

Đó là bước chuyển từ quản lý công trình sang quản trị tài sản hạ tầng; từ xử lý sự cố sang chủ động phòng ngừa; từ những bộ hồ sơ riêng lẻ sang một hệ thống dữ liệu có khả năng kết nối, phân tích.

Và rộng hơn, đó là bước chuyển từ quản lý đô thị bằng thông tin phân tán sang quản trị đô thị bằng dữ liệu.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Thu Thủy, mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi số không phải tạo thêm một hệ thống công nghệ, mà là giúp chính quyền nhìn rõ hơn những vấn đề của đô thị, ra quyết định nhanh và chính xác hơn, sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn và phục vụ người dân tốt hơn.

Với việc xây dựng "lý lịch số" cho hạ tầng giao thông, Hà Nội đang tạo nền móng quan trọng cho quá trình đó. Khi mỗi công trình có một hồ sơ số, mỗi dữ liệu được cập nhật theo vòng đời và các lớp dữ liệu được kết nối, hạ tầng giao thông sẽ không chỉ hiện hữu trên mặt đất mà còn được "nhìn thấy", phân tích và quản trị trên không gian số.