Hạ tầng cảng biển trước “phép thử” biến đổi khí hậu

Nỗ lực "tăng sức đề kháng" trước siêu bão

Những ngày cuối tháng 5, Cảng Quy Nhơn (Gia Lai) sôi động hơn với những chuyến tàu nối nhau ra vào. Trên cầu cảng, hai cẩu trục quay sử dụng hoàn toàn bằng điện vừa được đầu tư vận hành nhịp nhàng, liên tục bốc dỡ hàng hóa.

Không chỉ nâng cao năng lực khai thác, đây còn là dấu mốc cho hành trình chuyển mình hướng tới mô hình cảng xanh, cảng thông minh của cảng biển cửa ngõ Nam Trung Bộ.

Theo lãnh đạo Cảng Quy Nhơn, hệ thống cẩu mới được thiết kế có khả năng chịu sức gió cấp 17, sẵn sàng ứng phó với các siêu bão trong bối cảnh biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan ngày càng diễn biến khó lường.

Đánh giá thực trạng hạ tầng cảng biển hiện nay, ông Lê Tấn Đạt, Phó tổng giám đốc Công ty CP Tư vấn xây dựng công trình hàng hải (CMB) cho biết, các tiêu chuẩn thiết kế cảng và đê chắn sóng của Việt Nam đã tính đến nhiều yếu tố quan trọng như nước biển dâng, chiều cao sóng và tần suất bão, từng bước tiệm cận với tiêu chuẩn quốc tế. Những yếu tố này được tích hợp ngay từ giai đoạn thiết kế cơ sở để bảo đảm an toàn cho công trình trong suốt vòng đời khai thác.

Tuy vậy, vẫn còn một "điểm nghẽn" đáng lo là hệ thống khu neo đậu tránh trú bão. Dù đã có quy hoạch, nhưng việc đầu tư bài bản cho các khu vực này vẫn chưa tương xứng, phần lớn còn dựa vào điều kiện tự nhiên sẵn có.

"Những thiệt hại từ các trận bão tại Quảng Ninh khiến nhiều tàu thuyền bị chìm, là lời cảnh báo đắt giá về sự cần thiết của một chiến lược đầu tư hạ tầng dài hạn, đồng bộ và có tầm nhìn thích ứng với biến đổi khí hậu", ông Đạt nói.

Bài toán không dễ giải

Ở góc độ doanh nghiệp trực tiếp vận hành, lãnh đạo Công ty CP Cảng Quy Nhơn cho rằng, biến đổi khí hậu dù là vấn đề ở tầm vĩ mô nhưng lại tác động rất cụ thể đến hoạt động sản xuất kinh doanh, thậm chí ảnh hưởng trực tiếp đến bài toán chi phí và hiệu quả đầu tư của doanh nghiệp.

Theo vị này, thách thức lớn nhất nằm ở việc cân bằng giữa an toàn và suất đầu tư. Nếu thiết kế hạ tầng theo những kịch bản cực đoan nhất để phòng ngừa mọi rủi ro tương lai, chi phí sẽ đội lên rất lớn, dễ dẫn đến lãng phí. Nhưng nếu tính toán ở ngưỡng thấp, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với những rủi ro khó lường.

Tại Cảng Quy Nhơn, cao trình đỉnh bến hiện đạt trên 4m. Tuy nhiên, trong bối cảnh nước biển dâng có thể tăng thêm 2 - 3m trong tương lai, đây vẫn là bài toán không dễ giải. Bởi hạ tầng cảng biển có vòng đời rất dài, thường kéo dài khoảng 50 năm, đồng nghĩa với việc việc điều chỉnh cao trình sau khi công trình hoàn thành gần như không khả thi.

"Biến đổi khí hậu toàn cầu ngày càng khắc nghiệt, không ai có thể dự đoán chính xác 5 - 10 năm tới sẽ diễn biến thế nào. Doanh nghiệp vì vậy chỉ có thể dựa trên dữ liệu lịch sử và tính toán dự phòng khi đầu tư", lãnh đạo Cảng Quy Nhơn chia sẻ.

Trong khi đó, tại khu vực miền Trung - nơi thường xuyên đối mặt với thời tiết cực đoan, Cảng Đà Nẵng lựa chọn cách tiếp cận thực tế bằng những giải pháp xuất phát từ chính kinh nghiệm vận hành.

Ông Nguyễn Đẳng Song, Phó tổng giám đốc Cảng Đà Nẵng cho biết, sau những thiệt hại do bão Yagi gây ra tại các tỉnh phía Bắc, cảng đã đầu tư hệ thống thiết bị chuyên dụng cho cầu bến và cải tiến kỹ thuật để các cẩu có thể đứng vững trước sức gió cấp 10.

Không chỉ dừng ở phòng chống bão, Cảng Đà Nẵng cũng chủ động ứng phó với nguy cơ ngập lụt bằng việc duy trì hệ thống thoát nước ổn định, vận hành máy bơm công suất lớn và khơi thông cống rãnh định kỳ.

Luật hóa tiêu chuẩn thích ứng

Tại dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam đang được Bộ Xây dựng lấy ý kiến, một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất bổ sung quy định về quản lý rủi ro và tăng cường khả năng chống chịu của hạ tầng giao thông vận tải trước biến đổi khí hậu và thiên tai.

Trong bối cảnh nước biển dâng, điều kiện thủy văn thay đổi và các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng, việc luật hóa các tiêu chuẩn thích ứng không chỉ nhằm bảo vệ tài sản quốc gia mà còn trở thành điều kiện tiên quyết để ngành hàng hải phát triển bền vững. Những đề xuất mới được kỳ vọng sẽ mở ra cách tiếp cận mới, chuyển từ tư duy ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động.

Các doanh nghiệp cảng biển cũng bày tỏ sự đồng thuận với hướng tiếp cận này, đồng thời kỳ vọng Chính phủ và cơ quan quản lý chuyên ngành sẽ xây dựng bộ khung tiêu chuẩn hoặc các khuyến nghị thiết kế cụ thể cho từng vùng địa lý.

Bởi trên thực tế, doanh nghiệp thường thiếu dữ liệu chuyên sâu để tự xây dựng các kịch bản môi trường dài hạn.

Theo các chuyên gia, việc nâng cao tiêu chuẩn kỹ thuật chắc chắn có thể làm tăng chi phí đầu tư ban đầu, nhưng đó là khoản đầu tư cần thiết để tránh những thiệt hại lớn hơn trong tương lai.

Khi được cụ thể hóa bằng các quy định rõ ràng, quản lý rủi ro thiên tai không chỉ trở thành "lá chắn" pháp lý mà còn là kim chỉ nam để doanh nghiệp cảng biển tự tin đổi mới công nghệ, nâng cấp hạ tầng và chủ động thích ứng.