Hà Tĩnh: Gần 33km sông Ngàn Phố sẽ được nạo vét để khơi thông dòng chảy

Lòng sông biến dạng vì bồi lắng

Sông Ngàn Phố dài hơn 80km, bắt nguồn từ núi Giăng Màn thuộc dãy Trường Sơn, chảy qua nhiều địa phương của huyện Hương Sơn (cũ) trước khi hợp lưu với sông Ngàn Sâu tại ngã ba Tam Soa để hình thành sông La.

Không chỉ giữ vai trò tiêu thoát lũ, cung cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và đời sống dân sinh, Ngàn Phố còn là tuyến giao thông đường thủy, gắn bó với sinh kế của người dân sống dọc hai bên bờ.

Tuy nhiên, qua nhiều năm, tác động của dòng chảy, lũ từ thượng nguồn cùng quá trình bồi tụ tự nhiên khiến lòng sông xuất hiện tình trạng bồi lắng trên nhiều đoạn. Cát, sỏi và phù sa tích tụ, hình thành các bãi bồi, cồn cát, thậm chí tạo nên những cù lao giữa dòng.

Tại khu vực thượng nguồn thuộc xã Sơn Tây, nhiều đoạn sông qua các thôn Hà Tân, Hoàng Nam bị bồi lấp dày bởi lượng lớn cát, sỏi từ các trận lũ cuốn về. Lòng sông vì thế có sự biến dạng rõ rệt.

Xuôi về xã Sơn Giang, những bãi cát lớn xuất hiện dày đặc. Nhiều vùng nước ven bờ cạn, lau sậy phát triển um tùm, lấn chiếm mặt nước.

Tại khu vực xã Hương Sơn, tình trạng bồi tụ diễn ra rõ hơn khi nhiều bãi cát kéo dài dọc hai bên bờ, đặc biệt tại các thôn Hữu Bằng và Sơn Ninh. Vào mùa cạn, những cồn cát nổi lên giữa dòng, chia dòng chảy thành nhiều nhánh nhỏ.

Ở hạ lưu, đoạn qua các xã Sơn Tiến, Tứ Mỹ và Đức Minh, lượng phù sa tích tụ từ thượng nguồn tiếp tục khiến lòng sông bị thu hẹp. Dòng chảy tại một số vị trí lệch về một phía.

Đáng chú ý, tại khu vực xã Tứ Mỹ, vào mùa nước rút có thể nhìn thấy đáy sông ở một số đoạn. Những cồn cát lớn hình thành ổn định dọc bờ nam cũng làm thay đổi đáng kể hình thái tự nhiên của dòng sông.

Tình trạng bồi lắng kéo dài không chỉ làm giảm khả năng tiêu thoát nước mà còn tiềm ẩn nguy cơ thay đổi hướng dòng chảy, sạt lở cục bộ. Giao thông đường thủy, sản xuất nông nghiệp và việc khai thác, sử dụng nguồn nước của người dân cũng chịu tác động.

Nhiều đoạn sông không còn đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của tuyến đường thủy nội địa, gây khó khăn cho hoạt động vận tải và công tác quản lý luồng lạch.

Đưa gần 33km sông vào kế hoạch nạo vét

Trước thực trạng trên, Hà Tĩnh đã công bố danh mục 2 dự án nạo vét sông Ngàn Phố, với tổng chiều dài gần 33km, dự kiến triển khai trong giai đoạn 2026 - 2028.

Các dự án được thực hiện theo quy định tại Nghị định số 57/2024/NĐ-CP ngày 20/5/2024 của Chính phủ, nhằm khôi phục chuẩn tắc luồng tuyến, nâng cao năng lực khai thác giao thông đường thủy nội địa và tăng khả năng tiêu thoát lũ kết hợp thu hồi sản phẩm.

Theo kế hoạch, dự án được chia thành 2 đoạn. Đoạn 1 từ Km 0+00 - Km 17+00, đi qua các xã Đức Minh, Tứ Mỹ, Sơn Tiến, Kim Hoa và Hương Sơn. Đoạn 2 từ Km 17+00 - Km 32+845, đi qua các xã Hương Sơn, Sơn Giang, Sơn Hồng và Sơn Tây.

Sau khi hoàn thành, luồng tuyến dự kiến được nạo vét với bề rộng trên 20m, độ sâu trên 1,8m và bán kính cong tối thiểu trên 100m, đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật đường thủy nội địa hiện hành.

Việc khôi phục chuẩn tắc luồng được kỳ vọng cải thiện điều kiện lưu thông đường thủy, đồng thời góp phần khơi thông dòng chảy trên các đoạn sông bị bồi lắng.

Tuy nhiên, hiệu quả của việc nạo vét đối với tiêu thoát lũ sẽ còn phụ thuộc vào đặc điểm dòng chảy, mặt cắt lòng dẫn và diễn biến bồi lắng sau khi dự án hoàn thành. Do đó, việc xác định phương án nạo vét phù hợp với điều kiện thực tế của từng đoạn sông là vấn đề cần được tính toán trong quá trình triển khai.

Không để lợi dụng nạo vét để khai thác cát trái phép

Bên cạnh mục tiêu khơi thông luồng tuyến, việc nạo vét sông Ngàn Phố cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ sản phẩm thu hồi.

Theo quyết định của UBND tỉnh Hà Tĩnh, Sở Xây dựng được giao chủ trì, phối hợp kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện, bảo đảm an toàn giao thông đường thủy nội địa, an ninh, trật tự tại khu vực.

Đặc biệt, UBND tỉnh yêu cầu tuyệt đối không để lợi dụng việc thực hiện dự án để khai thác cát, sỏi trái phép, gây thất thoát tài nguyên, ảnh hưởng môi trường, sạt lở bờ sông và các công trình liên quan.

Đây là yêu cầu đáng chú ý bởi hoạt động nạo vét kết hợp thu hồi sản phẩm vừa giải quyết yêu cầu khơi thông luồng tuyến, vừa liên quan trực tiếp đến việc quản lý tài nguyên trong lòng sông.

Các sở Tài chính, Nông nghiệp và Môi trường cùng UBND các xã Đức Minh, Tứ Mỹ, Sơn Tiến, Kim Hoa, Hương Sơn, Sơn Giang, Sơn Hồng, Sơn Tây được giao phối hợp với Sở Xây dựng thực hiện các nội dung liên quan theo chức năng, nhiệm vụ.