Hành trình “chưa từng có” của tuyến đường sắt kết nối chiến lược

Hành trình thần tốc

Sáng 19/12/2025, tại 5 điểm ga dọc tuyến từ miền núi Tây Bắc đến Hải Phòng, cờ hoa rực rỡ, tiếng máy móc khởi động hòa cùng tiếng vỗ tay trong lễ khởi công Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Song ít người hình dung chỉ chưa đầy 10 tháng trước, dự án mới được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư. Với những người trực tiếp tham gia, khoảnh khắc ấy mang nhiều cảm xúc: Bất ngờ, tự hào và cả áp lực phía trước.

"Thật không tưởng!", ông Mai Minh Việt, quyền Giám đốc Ban Quản lý dự án (QLDA) Đường sắt thốt lên khi nhìn lại chặng đường đã đi qua.

Không phải ngẫu nhiên ông dùng từ ấy. Bởi trong lĩnh vực đầu tư hạ tầng, đặc biệt là đường sắt, việc khởi công chỉ sau 10 tháng là chưa từng có.

Tháng 2/2025, Quốc hội thông qua Nghị quyết số 187/2025/QH15, phê duyệt chủ trương đầu tư dự án. Đây là tuyến đường sắt chiến lược, giữ vai trò kết nối hành lang kinh tế Đông - Tây, liên vận quốc tế với Trung Quốc, đồng thời tạo trục vận tải khối lượng lớn từ cửa khẩu biên giới đến cảng biển nước sâu.

Theo thông lệ quốc tế, với những dự án có quy mô tương tự - chiều dài gần 400km, tổng mức đầu tư hơn 203.000 tỷ đồng, công nghệ đường sắt điện khí hóa hiện đại - thời gian từ khi thông qua chủ trương đầu tư đến khởi công thường kéo dài khoảng 3 năm.

Ngay cả dự án đường sắt Trung Quốc - Lào do Trung Quốc đầu tư cũng mất gần 4 năm chuẩn bị trước khi khởi công.

Vậy mà với tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, chỉ sau 6 tháng, các địa phương đã đồng loạt khởi công xây dựng các khu tái định cư và sau 10 tháng, dự án chính thức được khởi công xây dựng tại 5 vị trí ga.

Cách làm chưa từng có

Trong phòng làm việc của Ban QLDA Đường sắt, những tấm sơ đồ hướng tuyến, mặt bằng ga, biểu đồ tiến độ dày đặc các mốc thời gian.

Ông Nguyễn Trọng Khâm, Phó trưởng Phòng Điều hành dự án 1 nhớ lại: "Nhiều nhiệm vụ được triển khai song song, có những việc trước đây phải làm xong bước này mới đến bước kia, thì nay phải làm đồng thời".

Dự án được chia thành nhiều dự án thành phần để triển khai song song. Hai dự án thành phần xây dựng do Ban QLDA Đường sắt làm chủ đầu tư; 8 dự án thành phần giải phóng mặt bằng, tái định cư và di dời hạ tầng kỹ thuật do các địa phương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam đảm nhiệm.

Đặc biệt, Dự án thành phần 1 - đầu tư hạ tầng kết nối các ga và quảng trường ga - được khởi công trước, trong khi Dự án thành phần 2 - xây dựng tuyến đường sắt - vẫn đang trong quá trình hoàn thiện báo cáo nghiên cứu khả thi. Đây là cách làm linh hoạt nhưng đầy thách thức, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên và độ chính xác rất cao trong tính toán.

Cùng lúc đó, Ban QLDA Đường sắt phải phối hợp với phía Trung Quốc để thúc đẩy thẩm định tính khả thi của dự án hỗ trợ kỹ thuật; lựa chọn tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi; hoàn thành khảo sát hướng tuyến; thống nhất vị trí ga với 6 tỉnh, thành phố có tuyến đi qua.

"Mốc tiến độ sát đến mức từng ngày, từng giờ đều phải tính", ông Khâm nói. Có những thời điểm, cán bộ kỹ thuật, chuyên gia tư vấn làm việc xuyên đêm để kịp hoàn thiện hồ sơ, trình phê duyệt đúng hạn.

"Đường băng chính sách" cho các dự án lớn cất cánh

Theo ông Mai Minh Việt, yếu tố then chốt giúp dự án có thể triển khai "thần tốc" chính là sự thống nhất cao về chủ trương và quyết tâm chính trị.

Đảng và Nhà nước xác định rõ phát triển đường sắt hiện đại, đồng bộ là một trong những trụ cột quan trọng của hệ thống giao thông quốc gia. Hàng loạt nghị quyết, kết luận của T.Ư, Bộ Chính trị đã tạo ra "đường băng chính sách" cho các dự án lớn cất cánh.

Đặc biệt, Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm, dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt được thành lập và hoạt động hiệu quả, với sự chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ, Bộ Xây dựng và lãnh đạo các bộ, ngành liên quan.

Về thể chế, một loạt luật quan trọng được ban hành, sửa đổi, bổ sung, tạo khung pháp lý đồng bộ.

Cùng với đó là các nghị định về thiết kế kỹ thuật tổng thể, phát triển khoa học công nghệ, chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực đường sắt - những yếu tố then chốt triển khai các dự án hiện đại.

Phía sau kỳ tích tiến độ

Đằng sau các mốc tiến độ ấn tượng là hàng trăm con người làm việc không kể ngày đêm. Ban QLDA Đường sắt đã nhanh chóng kiện toàn bộ máy, huy động nhân lực, chia thành các nhóm chuyên trách, mỗi nhóm phụ trách một "mặt trận" cụ thể: Kỹ thuật, pháp lý, giải phóng mặt bằng, hợp tác quốc tế, tài chính.

"Tất cả đều xác định đây là dự án đặc biệt, không thể làm theo cách thông thường", một cán bộ Ban QLDA chia sẻ.

Những cuộc họp kéo dài đến đêm của Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy và lãnh đạo Ban QLDA Đường sắt, những chuyến công tác liên tục giữa Hà Nội và các địa phương, những bản vẽ, báo cáo được chỉnh sửa nhiều lần trong thời gian ngắn… trở thành hình ảnh quen thuộc.

Khởi công chỉ là bước khởi đầu. Bước sang năm 2026, hàng loạt nhiệm vụ quan trọng với mốc tiến độ dồn dập tiếp tục đặt ra. Từ lựa chọn tư vấn thiết kế kỹ thuật, thẩm định và phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi, đến chuẩn bị điều kiện để khởi công các hạng mục chính của tuyến đường sắt.

Áp lực vẫn còn nguyên, thậm chí lớn hơn, khi dự án bước vào giai đoạn triển khai xây dựng thực chất. Nhưng theo những người trong cuộc, chính áp lực ấy lại là động lực.

"Càng khó, càng phải làm cho bằng được", ông Mai Minh Việt nói và cho biết, phía sau những con số, bản vẽ là mục tiêu lớn hơn: Hiện thực hóa một tuyến đường sắt hiện đại, mở ra không gian phát triển mới cho đất nước.