Học sinh khối 12 Trường THCS và THPT Nguyễn Tất Thành "đỗ" đại học sớm

Kỳ thi tốt nghiệp không còn là đích đến duy nhất

Trong bối cảnh áp lực tuyển sinh đại học ngày càng gia tăng, học sinh không còn chỉ tập trung vào kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông (THPT) mà phải chuẩn bị nhiều phương thức xét tuyển từ sớm. Xu hướng này diễn ra trong hệ thống giáo dục có chất lượng ngày càng nâng cao, trong đó Hà Nội tiếp tục giữ vai trò dẫn đầu cả nước.

Theo Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025 ghi nhận tỷ lệ tốt nghiệp đạt 99,91%, đứng thứ hai toàn quốc và là mức cao nhất trong hơn 30 năm qua.

Áp lực cạnh tranh khiến nhiều học sinh THPT đồng thời chuẩn bị SAT, IELTS và các kỳ thi đánh giá năng lực ngay từ sớm, thay vì chỉ tập trung vào kỳ thi tốt nghiệp.

Trong xu hướng đó, học sinh Trường THCS và THPT Nguyễn Tất Thành (Hà Nội) là một ví dụ điển hình, khi nhiều em chủ động xây dựng lộ trình xét tuyển đại học từ những năm đầu bậc trung học phổ thông.

Năm học 2025-2026, khối 12 của nhà trường có 418 học sinh thuộc 9 lớp. Theo thống kê cuối năm, 100% học sinh đạt kết quả học tập và rèn luyện loại Tốt; trong đó, 387 học sinh đạt danh hiệu học sinh Xuất sắc và 31 học sinh đạt danh hiệu học sinh Giỏi.

Tuy nhiên, điều được nhiều giáo viên nhắc tới không chỉ là thành tích học tập, mà còn là cách học sinh cuối cấp hiện nay chủ động xây dựng nhiều phương án cho cánh cửa đại học.

Ngoài chương trình học phổ thông, nhiều học sinh lớp 12 đồng thời ôn IELTS, SAT, tham gia các kỳ thi đánh giá năng lực, chuẩn bị hồ sơ đại học và săn học bổng quốc tế. Không ít học sinh duy trì lịch học kéo dài từ sáng đến tối, cuối tuần tiếp tục dành thời gian cho các lớp luyện thi và thi thử.

Ở khối 12 năm nay, có 52 học sinh đạt IELTS 8.0, gần 100 học sinh sinh đạt SAT từ 1.400 điểm trở lên, trong đó có một học sinh đạt điểm tuyệt đối 1.600/1.600. Kết quả này cho thấy xu hướng học sinh THPT chuẩn bị cho tuyển sinh đại học từ sớm, thay vì chỉ tập trung vào kỳ thi tốt nghiệp.

Không ít học sinh THPT hiện nay phải duy trì lịch học kéo dài từ sáng đến tối để cùng lúc theo đuổi nhiều mục tiêu tuyển sinh đại học.

Nguyễn Hoàng Mai Khôi, học sinh lớp 12D4, cho biết việc cùng lúc theo đuổi SAT, IELTS và chương trình phổ thông đòi hỏi khả năng duy trì nhịp học ổn định trong thời gian dài. Trong học kỳ I năm học 2025-2026, Mai Khôi có 7/9 môn đạt điểm trung bình từ 9,7 trở lên, đồng thời đạt IELTS 7.5 và SAT 1.520 điểm.

Một học sinh lớp 12 cho biết áp lực lớn nhất không nằm ở lượng kiến thức, mà ở việc phải phân bổ thời gian giữa nhiều mục tiêu cùng lúc. "Có giai đoạn em học trên lớp vào ban ngày, buổi tối luyện SAT và cuối tuần học IELTS. Điều khó nhất là duy trì nhịp học ổn định trong thời gian dài", học sinh này chia sẻ.

Theo nhiều giáo viên, học sinh hiện nay có khả năng tiếp cận thông tin và định hướng nghề nghiệp sớm hơn các thế hệ trước, nhưng đồng thời cũng chịu áp lực cạnh tranh lớn hơn, đặc biệt với nhóm học sinh muốn theo học các trường top đầu hoặc tìm kiếm học bổng quốc tế.

Cùng với SAT và IELTS, các kỳ thi đánh giá năng lực trong nước cũng được học sinh quan tâm nhiều hơn trong vài năm gần đây.

Tại kỳ thi Đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội (HAS), khối 12 của trường có 207 học sinh sở hữu chứng chỉ, điểm cao nhất đạt 122. Trong khi đó, kỳ thi Đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội (TSA) ghi nhận 72 học sinh tham dự, điểm cao nhất đạt 79,97.

Theo các giáo viên, phía sau những con số là sự thay đổi rõ rệt trong tư duy học tập của học sinh THPT: học để mở rộng lựa chọn tương lai, thay vì chỉ hướng đến một kỳ thi duy nhất.

Ở góc độ giảng dạy, cô Phạm Thị Kim Anh, giáo viên Ngữ văn Trường THCS và THPT Nguyễn Tất Thành, nhận định áp lực lớn nhất của học sinh hiện nay là phải cùng lúc theo đuổi nhiều mục tiêu: vừa duy trì kết quả học tập tốt, vừa học IELTS, SAT và tham gia các hoạt động ngoại khóa.

Để tránh quá tải, học sinh cần xây dựng lộ trình học tập từ sớm, ngay từ lớp 10, thay vì dồn nhiều mục tiêu vào giai đoạn cuối cấp, cô Kim Anh cho biết.

Cùng quan điểm, cô Lê Thị Thu, Tổ trưởng Tổ Hoạt động trải nghiệm - hướng nghiệp Trường THCS và THPT Nguyễn Tất Thành, cho rằng việc học sinh chuẩn bị từ sớm cho đại học và học bổng quốc tế là nhu cầu chính đáng, đồng thời cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của công tác hướng nghiệp trong trường phổ thông.

Cô Thu nhận định mức độ cạnh tranh vào các trường đại học top đầu hiện rất lớn, khiến nhiều học sinh phải chuẩn bị sớm về kiến thức, kỹ năng, các kỳ thi đánh giá năng lực và chứng chỉ quốc tế để mở rộng cơ hội trúng tuyển.

"Ở góc độ tích cực, áp lực cạnh tranh cũng buộc các trường phải nâng cao chất lượng đào tạo để thích ứng với yêu cầu tuyển sinh ngày càng cao", cô Thu nói.

Xu hướng này khiến quá trình học tập ở bậc THPT thay đổi đáng kể. Học sinh không chỉ học để thi mà còn phải sớm hình thành kỹ năng tự học, quản lý thời gian và xây dựng hồ sơ cá nhân.

Gia tăng xu hướng tìm kiếm học bổng quốc tế

Trong bối cảnh tuyển sinh đại học ngày càng đa dạng và cơ hội tiếp cận giáo dục quốc tế rộng mở hơn, lớp 12 không còn chỉ là giai đoạn "nước rút" cho kỳ thi tốt nghiệp THPT mà đã trở thành năm bản lề cho nhiều lựa chọn học tập và nghề nghiệp.

Bên cạnh mục tiêu vào đại học trong nước, ngày càng nhiều học sinh chủ động chuẩn bị hồ sơ du học, săn học bổng quốc tế và xây dựng nhiều phương án xét tuyển từ sớm nhằm mở rộng cơ hội cho tương lai.

Chia sẻ với phóng viên Báo Xây dựng, Hiệu trưởng Trường THCS và THPT Nguyễn Tất Thành (Đại học Sư phạm Hà Nội) thầy Phạm Sỹ Cường cho rằng, sự thay đổi lớn nhất trong tư duy học tập của học sinh lớp 12 hiện nay không nằm ở số lượng chứng chỉ các em sở hữu, mà ở cách các em chủ động xây dựng nền tảng học vấn để thích ứng với những biến động của thời đại.

Theo ông Cường, học sinh ngày nay không chỉ cần kỹ năng nghề nghiệp mà còn phải được trang bị nền tảng giáo dục toàn diện, từ thể chất, tinh thần đến văn hóa ứng xử để có thể đứng vững trong nhiều môi trường khác nhau. Với việc học ngoại ngữ, thầy cho rằng chứng chỉ chỉ là "tấm vé", còn điều quan trọng hơn là khả năng tư duy, tiếp cận và hòa nhập với môi trường quốc tế.

Hiệu trưởng Trường THCS và THPT Nguyễn Tất Thành cũng nhìn nhận áp lực cạnh tranh vào đại học và săn học bổng quốc tế đang lớn hơn trước, buộc nhiều học sinh phải chuẩn bị từ sớm bằng SAT, IELTS hay các kỳ thi đánh giá năng lực. Tuy nhiên, theo ông, những học sinh có nền tảng tốt và định hướng rõ ràng sẽ luôn có nhiều lựa chọn cho tương lai.

"Các thầy cô không hướng học sinh học ngắn hạn để chạy theo kỳ thi, mà đào tạo theo đường dài để các em vững vàng với cả mục tiêu gần và xa", ông Cường chia sẻ.

Nói về giải pháp giúp học sinh cân bằng giữa chương trình phổ thông, chứng chỉ quốc tế và nhiều phương thức tuyển sinh hiện nay, ông Cường cho rằng yếu tố quan trọng nhất là định hướng từ sớm. Theo ông, ngay từ lớp 10, học sinh cần xác định mục tiêu, xây dựng kế hoạch học tập phù hợp và rèn kỹ năng tự học.

"Khi có mục tiêu rõ ràng và định hướng dài hạn, nhà trường, giáo viên và phụ huynh sẽ cùng đồng hành để các em đáp ứng nhiều mục tiêu cùng lúc", ông Cường nói.

Giữa áp lực tuyển sinh ngày càng lớn, việc học sinh "chạy nhiều đường" để vào đại học sớm phản ánh rõ sự thay đổi trong tư duy học tập của thế hệ trẻ. Với nhiều học sinh lớp 12 hiện nay, kỳ thi tốt nghiệp THPT không còn là đích đến duy nhất, mà chỉ là một trong nhiều "đường đua" phải chinh phục trước cánh cửa đại học.