Hút vốn đầu tư cao tốc, tạo cực tăng trưởng mới, hình thành hành lang vận tải chủ lực

Phát triển mạnh cao tốc kết nối vùng kinh tế trọng điểm

Đánh giá kết quả đầu tư phát triển hạ tầng đường bộ cao tốc của Việt Nam, ông Lê Văn Đạt, Phó giám đốc Học viện Chiến lược, Bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, từ 3 dự án đầu tiên được triển khai trong giai đoạn 2000 - 2005 (cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ, TP.HCM - Trung Lương, nâng cấp tuyến Láng - Hòa Lạc), đến nay, mạng lưới đường bộ cao tốc trên cả nước đã có 17 tuyến, tổng chiều dài 3.345km.

Trong đó, có 16 tuyến quốc lộ tiêu chuẩn cao tốc (tổng chiều dài 3.324 km) và 1 tuyến đường đô thị tiêu chuẩn cao tốc (Nội Bài - Nhật Tân) dài 21km.

Xét về quy mô, trên tổng chiều dài hiện có, các tuyến cao tốc quy mô 2 làn xe chiếm 16% (548km); Các tuyến cao tốc quy mô 4 làn xe không có làn dừng khẩn cấp liên tục chiếm 47% (1.559km); Các tuyến cao tốc quy mô 4 - 6 làn xe hoàn chỉnh chiếm 37% (1.238km).

Riêng giai đoạn 2021 - 2025, theo ông Lê Văn Đạt, đây là thời kỳ ưu tiên hình thành hệ thống đường cao tốc kết nối các trung tâm kinh tế, chính trị, các vùng kinh tế trọng điểm, cảng biển và cảng hàng không.

Nhiều tuyến đường bộ cao tốc được tập trung đầu tư như: các dự án thuộc tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông từ Lạng Sơn tới Cà Mau; các tuyến cao tốc kết nối liên vùng, kết nối cảng biển Hải Phòng, Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), kết nối cảng hàng không quốc tế Nội Bài, Đà Nẵng, Long Thành, các cửa khẩu quốc tế chính như: Móng Cái, Hữu Nghị và các đô thị lớn như: TP Hà Nội, Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng, TP.HCM, Cần Thơ.

"Trong giai đoạn này, vốn đầu tư công dành cho phát triển đường bộ cao tốc là 254.152 tỷ đồng. Có 17 dự án được đầu tư theo phương thức PPP loại hợp đồng BOT với tổng vốn huy động 444.571 tỷ đồng (gồm hơn 213.000 tỷ đồng vốn nhà nước tham gia và hơn 231.600 tỷ đồng vốn nhà đầu tư huy động. Kết quả này cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của việc kết hợp nguồn lực nhà nước với nguồn lực xã hội trong phát triển kết cấu hạ tầng giao thông", Học viện Chiến lược, Bồi dưỡng cán bộ xây dựng nhìn nhận.

Xúc tiến đầu tư thêm loạt dự án quy mô lớn, mở quỹ đất phát triển

Chia sẻ về định hướng mở rộng mạng lưới đường bộ cao tốc trong thời gian tới, đại diện Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Xây dựng) cho biết, theo quy hoạch, mạng lưới đường bộ cao tốc gồm 46 tuyến, tổng chiều dài khoảng 10.106km. Mục tiêu đến năm 2030 xây dựng hoàn thành khoảng 5.000km.

Bên cạnh 3.345km đã hoàn thành, có 1.252km cao tốc đang thi công xây dựng. Trường hợp các dự án đang thi công triển khai đúng tiến độ yêu cầu, đến năm 2027 cả nước có khoảng 4.597km đường bộ cao tốc và có khả năng vượt 5.000km đến năm 2030.

Theo đại diện Vụ Kế hoạch - Tài chính, đến năm 2030, các tuyến cao tốc ưu tiên đầu tư trước hết là các tuyến đã được xác định trong danh mục dự án thuộc Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương Đảng thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, gồm: cầu Cần Thơ 2; Hòa Bình - Sơn La - Điện Biên; Bắc Kạn - Cao Bằng; Bảo Hà - Lai Châu; Vinh - Thanh Thủy; Quảng Ngãi - Kon Tum; Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội; Vành đai 4 TP.HCM. Tuy nhiên, cần đánh giá hiệu quả đầu tư theo Kết luận số 18-KL/TW để quyết định chủ trương đầu tư.

Các tuyến cao tốc trên khi hoàn thành sẽ cơ bản định hình mạng lưới đường bộ cao tốc quốc gia theo quy hoạch, hình thành các hành lang vận tải chủ lực Bắc - Nam và Đông - Tây, mở rộng không gian phát triển và tạo động lực tăng trưởng mới cho các địa phương.

Cụ thể, toàn bộ tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông sẽ được nối thông từ Lạng Sơn đến Cà Mau - hành lang kinh tế quan trọng nhất của đất nước, kết nối trực tiếp các trung tâm kinh tế, đô thị lớn, cảng biển và cửa khẩu dọc theo trục dọc quốc gia.

Toàn bộ 34/34 tỉnh, thành phố đều có đường bộ cao tốc đưa vào khai thác, góp phần bảo đảm phát triển cân đối, hài hòa giữa các vùng miền và quyền tiếp cận bình đẳng hệ thống hạ tầng giao thông hiện đại trên phạm vi cả nước.

Hệ thống đường vành đai của hai đô thị đặc biệt (Thủ đô Hà Nội và TP.HCM) sẽ được hoàn thiện, giảm áp lực giao thông nội đô, phân bổ lại luồng vận tải liên vùng, mở rộng không gian phát triển đô thị - công nghiệp cho hai cực tăng trưởng lớn nhất cả nước.

Trục Đông - Tây kết nối vùng Tây Nguyên, Tây Bắc và khu vực biên giới với các cảng biển, cảng hàng không, cửa khẩu quốc tế được hình thành, qua đó khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, khoáng sản, nông - lâm nghiệp và du lịch của các vùng còn nhiều dư địa phát triển.

Các tuyến cao tốc xác định trong danh mục dự án thuộc Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương Đảng thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng được đầu tư cũng sẽ góp phần giảm chi phí và thời gian vận tải, hạ chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam; mở ra quỹ đất và không gian phát triển mới dọc tuyến cho công nghiệp, đô thị, dịch vụ, du lịch - đây chính là nguồn lực để các địa phương tái đầu tư trở lại cho hạ tầng.

Vụ Kế hoạch - Tài chính cho biết, ngoại trừ các dự án đầu tư đường bộ cao tốc đã được cân đối, bố trí nguồn vốn đầu tư công, các tuyến/đoạn tuyến cao tốc còn lại trong quy hoạch được lựa chọn ưu tiên kêu gọi đầu tư giai đoạn 2026 - 2030 với 7 tiêu chí theo thứ tự.

Bên cạnh các tuyến cao tốc xác định trong danh mục dự án thuộc Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, việc ưu tiên đầu tư sẽ tập trung vào các tuyến cao tốc hiện có 2 làn xe hoặc 4 làn xe hạn chế (làn dừng khẩn cấp chưa liên tục) cần được mở rộng hoàn chỉnh để bảo đảm tính đồng bộ, hiện đại của hệ thống đường bộ cao tốc, phù hợp với quy chuẩn đường cao tốc.

Tuyến cao tốc thuộc các hành lang kinh tế, vùng động lực, cực tăng trưởng được xác định nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn 2021 - 2030 của quy hoạch tổng thể quốc gia được Quốc hội ban hành tại Nghị quyết số 252/2025/QH15 ngày 10/12/2025.

Tuyến có nhu cầu vận tải tăng cao do thay đổi cơ cấu kinh tế vùng và địa phương, dự kiến vượt quá năng lực thông hành của tuyến trong tương lai gần.

Tuyến cao tốc có tiến trình đầu tư trước 2030 theo quy hoạch thuộc các hành lang vận tải chính, kết nối liên vùng, kết nối các vùng kinh tế trọng điểm, các trung tâm kinh tế, cảng biển, khu kinh tế, có tiềm năng đóng góp GRDP lớn, góp phần hoàn thành mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Tuyến có điều kiện triển khai thuận lợi như: đã GPMB theo quy mô quy hoạch; đang triển khai đầu tư, có thể điều chỉnh thiết kế, tận dụng nguồn lực đang thi công; nguồn cung cấp mỏ vật liệu thuận lợi..

Tuyến có khả năng thu hút nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước hoặc địa phương chủ động bổ sung ngân sách địa phương.

Trên cơ sở đó, nhiều dự án quy mô lớn, dự báo tác động tích cực đến phát triển KT-XH, đáp ứng nhu cầu vận tải gắn với mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ được xúc tiến, kêu gọi nguồn lực đầu tư trong thời gian tới như: Mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông đoạn Mai Sơn - Cam Lộ và đoạn Quảng Ngãi - Dầu Giây; cao tốc Hà Tiên - Rạch Giá - Bạc Liêu, đoạn Hà Tiên - Rạch Giá; cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Vĩnh Long - Cần Thơ - Cà Mau đoạn Vĩnh Long - Cần Thơ; cao tốc Nha Trang - Liên Khương đoạn Nha Trang - Đà Lạt; Một số đoạn cao tốc Bắc - Nam phía Tây như: Phú Thọ - Cổ Tiết - Yên Bài, Pleiku - Buôn Ma Thuột, Buôn Ma Thuột - Gia Nghĩa…