Huy động vốn nước ngoài cho dự án trọng điểm phải gắn với chuyển giao công nghệ

Trả lời chất vấn về định hướng, giải pháp huy động vốn vay nước ngoài cho các dự án trọng điểm quốc gia và khả năng phát hành trái phiếu quốc tế giai đoạn 2026-2030 cũng như mục đích sử dụng nguồn vốn huy động, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, theo định hướng kế hoạch 5 năm 2026-2030, nguồn vốn trong nước giữ vai trò quan trọng, chủ đạo, trong khi vốn nước ngoài cũng có ý nghĩa rất lớn. 

Tuy nhiên, việc huy động vốn phải đặt yêu cầu bảo đảm tuyệt đối an ninh, an toàn tài chính quốc gia lên hàng đầu, đồng thời tuân thủ nghiêm các giới hạn về nợ công, nợ Chính phủ và nghĩa vụ trả nợ trên tổng thu ngân sách Nhà nước do Quốc hội quy định.

Theo Bộ trưởng, hiện các chỉ tiêu nợ của Việt Nam vẫn ở mức an toàn. Nợ công mới hơn 33% GDP, thấp hơn nhiều so với mức trần 60%; nợ Chính phủ khoảng 32%, trong khi giới hạn cho phép không quá 50%.

Trên cơ sở các chỉ tiêu an toàn nợ công, Bộ trưởng đề cập đến nhu cầu vốn rất lớn để triển khai các công trình trọng điểm quốc gia, trong đó có các dự án đường sắt. Theo khái toán ban đầu, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam cần hơn 1,7 triệu tỷ đồng, tuyến đường sắt Hà Nội - Hải Phòng - Lào Cai cần khoảng 290.000 tỷ đồng.

Đây là những dự án có nhu cầu vốn rất lớn. Vì vậy, trong quá trình đàm phán huy động vốn nước ngoài, các dự án trọng điểm phải gắn với chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực của nhà đầu tư, doanh nghiệp trong nước.

Theo Bộ trưởng, việc lựa chọn công nghệ cần được tính toán trên tổng thể lợi ích quốc gia, xác định rõ doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia vào những khâu nào, từ sản xuất, bảo hành đến duy tu, sửa chữa.

Đặc biệt, đối với các dự án đường sắt, bên cạnh toa tàu và đường ray, hệ thống thông tin, điều khiển là yếu tố công nghệ rất quan trọng. Do đó, cần lựa chọn công nghệ phù hợp, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào quá trình đầu tư, vận hành và phát triển công nghiệp đường sắt trong nước.

Cùng với yêu cầu chuyển giao công nghệ, điều kiện vay vốn cũng là vấn đề cần được tính toán thận trọng. Bộ trưởng nhấn mạnh, việc vay vốn từ các nhà đầu tư nước ngoài phải gắn với các hiệp định vay của Chính phủ, bảo đảm thời hạn hợp lý, lãi suất phù hợp và an toàn.

Đây là những vấn đề cần cân nhắc kỹ lưỡng nhưng vẫn phải triển khai trên nguyên tắc hài hòa lợi ích, chia sẻ rủi ro, đồng thời hướng tới mục tiêu hình thành nền công nghiệp đường sắt quốc gia.

Đối với các dự án lớn khác, phương án huy động vốn cũng phải được tính toán theo hướng vừa phát triển hạ tầng, vừa thúc đẩy kinh tế - xã hội. Nguyên tắc xuyên suốt vẫn là bảo đảm an ninh, an toàn tài chính quốc gia.

Liên quan đến khả năng huy động vốn trên thị trường quốc tế, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết Việt Nam từng có ba đợt phát hành trái phiếu quốc tế vào các năm 2005, 2007 và 2014. Đến năm 2024, Việt Nam đã thanh toán đầy đủ cả gốc và lãi, không còn trái phiếu quốc tế lưu hành trên thị trường.

Ngoài ra, về công tác chuẩn bị cho khả năng phát hành trái phiếu quốc tế, Bộ trưởng cho biết Bộ Tài chính đang tích cực làm việc với các nhà đầu tư và tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế.

Tuy nhiên, đánh giá về thời điểm phát hành, Bộ trưởng cho rằng, hiện nay chưa thực sự phù hợp do chi phí huy động vốn còn cao. Bộ Tài chính sẽ tiếp tục cân nhắc thời điểm phù hợp và báo cáo Thủ tướng Chính phủ phương án triển khai.

Theo kế hoạch, tổng vốn đầu tư công trong cả giai đoạn 2026-2030 tương đương khoảng 40% GDP, với quy mô khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Trong đó, vốn trong nước chiếm khoảng 85%, vốn nước ngoài khoảng 15%. Nhu cầu vốn lớn đòi hỏi phải đa dạng hóa các kênh huy động, song vẫn phải bảo đảm an toàn tài chính quốc gia.