Kết nối làng nghề với thiết kế sáng tạo và thị trường

Kết nối ba nguồn lực vận hành độc lập

Từ ngày 26/8 - 26/9, tại 45 Tràng Tiền (Hà Nội), diễn ra Triển lãm NGHỆ - Làng nghề - thiết kế và sáng tạo trẻ. Sự kiện do Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức, cùng sự đồng hành Việt Furniture, Maison Fravia, Nội thất An Duy và SEMA Group.

Tại triển lãm NGHỆ, đề án "Trung tâm kết nối thiết kế sáng tạo làng nghề" được giới thiệu với định hướng xây dựng một không gian kết nối làng nghề - đơn vị thiết kế sáng tạo - thị trường.

Chia sẻ về ý tưởng hình thành trung tâm này, TS - Nhà thiết kế Lưu Việt Thắng, người đề xuất ý tưởng và trực tiếp tham gia triển khai triển lãm NGHỆ cho biết, Việt Nam có hệ thống làng nghề phong phú với nguồn vật liệu, kỹ thuật thủ công, kinh nghiệm và bản sắc được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Song song với đó, Việt Nam có một thế hệ nhà thiết kế (NTK) ngày càng năng động. Hệ thống các trường đào tạo mỹ thuật - thiết kế, các doanh nghiệp sản xuất nội thất và một thị trường đang có nhu cầu ngày càng cao đối với những sản phẩm có bản sắc, chất lượng và câu chuyện riêng.

Những nguồn lực nói trên đều đang tồn tại, nhưng trong nhiều trường hợp vẫn vận hành tương đối độc lập. 

Sau nhiều năm nghiên cứu và triển khai các giải pháp thiết kế có sự phối hợp giữa nhà thiết kế với nghệ nhân, làng nghề, TS Lưu Việt Thắng nhận thấy có hai nút thắt lớn đối với sự phát triển của sáng tạo trên nền tảng làng nghề.

Thứ nhất là khoảng cách giữa nhà thiết kế với nghệ nhân và làng nghề. Một bên có tư duy thiết kế, khả năng nghiên cứu nhu cầu mới. Một bên sở hữu kỹ thuật, chất liệu và kinh nghiệm thủ công, nhưng chưa phải lúc nào cũng có điều kiện gặp nhau, hiểu nhau và cùng phát triển sản phẩm.

Thứ hai là khoảng cách từ sáng tạo đến thị trường. Nhiều nhà thiết kế trẻ, nhóm sáng tạo hay startup có thể tạo ra những ý tưởng và sản phẩm tốt, nhưng sau khi có sản phẩm lại gặp khó khăn trong sản xuất, truyền thông, thương mại hóa, xây dựng thương hiệu và tiếp cận thị trường.

"Ý tưởng về trung tâm được đề xuất chính từ mong muốn tháo gỡ hai nút thắt này: Kết nối nhà thiết kế với làng nghề để tạo ra sản phẩm mới, đồng thời kết nối sản phẩm với doanh nghiệp và thị trường để sáng tạo thực sự đi vào đời sống", TS Lưu Việt Thắng bày tỏ.

Trung tâm vận hành thế nào?

Theo ông Thắng, trung tâm không hoạt động theo mô hình khép kín, mà trở thành nền tảng mở, kết nối nhiều thành phần cùng tham gia, gồm cơ quan quản lý, làng nghề và nghệ nhân, cơ sở đào tạo, nhà thiết kế, doanh nghiệp sản xuất, đơn vị thương mại và thị trường.

Trong đó, Nhà nước và các tổ chức liên quan có thể tạo cơ chế và môi trường hỗ trợ. Cơ sở đào tạo cung cấp nghiên cứu và nguồn nhân lực sáng tạo. Nghệ nhân mang đến tri thức, kỹ thuật và kinh nghiệm. Nhà thiết kế tạo ra những cách tiếp cận mới. Doanh nghiệp giúp hiện thực hóa ý tưởng thành sản phẩm. Thị trường quyết định khả năng tồn tại và phát triển của sản phẩm đó.

Giá trị cốt lõi của trung tâm nằm ở chức năng kết nối và chuyển đổi. Một ý tưởng có thể đi qua nhiều bước: Từ giá trị truyền thống và kỹ thuật làng nghề, qua nghiên cứu và thiết kế, thử nghiệm mẫu, hoàn thiện sản phẩm, truyền thông, trưng bày, kết nối doanh nghiệp và cuối cùng là tiếp cận thị trường. "Đây chính là sự chuyển dịch cần thiết từ "trưng bày giá trị" sang "tạo ra giá trị mới trên nền tảng những giá trị sẵn có", ông Thắng nói.

Ông Thắng nhận định, thiết kế có thể trở thành công cụ giúp chuyển hóa các giá trị văn hóa, kỹ thuật thủ công và vật liệu truyền thống thành những sản phẩm phù hợp hơn với đời sống hiện đại. 

Khi sản phẩm có thiết kế tốt hơn, đáp ứng được tiêu chuẩn sử dụng, sản xuất và thị trường thì giá trị của làng nghề được nâng lên.

Đặc biệt trong lĩnh vực nội thất, Việt Nam có nền tảng về sản xuất, thủ công, vật liệu và nguồn nhân lực thiết kế. Nếu những nguồn lực này được kết nối hiệu quả, không chỉ tạo ra các sản phẩm đơn lẻ mà có thể từng bước hình thành những sản phẩm nội thất, không gian nội thất và thương hiệu mang bản sắc Việt Nam, đủ khả năng tham gia vào thị trường trong nước và quốc tế.

Kỳ vọng từ thử nghiệm đầu tiên

Triển lãm NGHỆ là minh họa bước đầu cho tư duy của đề án. Trong cùng một không gian, các kết quả đào tạo và sáng tạo của Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp được đặt cạnh sản phẩm và năng lực thực tiễn của doanh nghiệp. Những giá trị của làng nghề không chỉ được giới thiệu như một câu chuyện của quá khứ, mà được đặt trong mối quan hệ với thiết kế, vật liệu, không gian nội thất và nhu cầu sử dụng hiện nay.

Ngay tại triển lãm NGHỆ, Việt Furniture lựa chọn vật liệu mây truyền thống làm vật liệu chủ đạo để phát triển các sản phẩm nội thất đương đại, hướng tới những không gian và tiêu chuẩn chất lượng cao. Đây là một ví dụ cho khả năng đưa vật liệu và kỹ thuật quen thuộc của Việt Nam vào một ngữ cảnh thiết kế và thị trường mới.

Sự hiện diện đồng thời của bốn doanh nghiệp cùng Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp cũng cho thấy một điều quan trọng: Kết nối giữa đào tạo - thiết kế - sản xuất - thị trường có thể hình thành nếu có nền tảng và cơ chế phù hợp để các bên cùng tham gia.

Từ một triển lãm kéo dài một tháng đến một trung tâm hoạt động thường xuyên vẫn còn là một chặng đường cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện. Nhưng điều NGHỆ đang cho thấy khá rõ là nhu cầu kết nối đã có, nguồn lực đã có và những mô hình hợp tác ban đầu đã xuất hiện.

Điều cần thiết tiếp theo là một đầu mối đủ năng lực để biến những kết nối riêng lẻ thành một hệ sinh thái; biến ý tưởng thành sản phẩm; biến sản phẩm thành giá trị thị trường; từ đó góp phần đưa bản sắc, vật liệu, kỹ thuật cùng năng lực sáng tạo Việt Nam trở thành một nguồn lực thực sự của công nghiệp văn hóa.

"Nếu được triển khai, Trung tâm kết nối thiết kế sáng tạo làng nghệ Việt Nam có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong quá trình chuyển đổi từ ‘bảo tồn làng nghề’ sang ‘phát triển giá trị làng nghề bằng thiết kế và sáng tạo’, nơi truyền thống không chỉ được lưu giữ, mà tiếp tục được sáng tạo để bước vào tương lai", TS Lưu Việt Thắng nhận định.