Kỳ vọng tạo bước đột phá từ mô hình cảnh báo sớm thiên tai trên đường Hồ Chí Minh

Cấp thiết số hóa, giúp cảnh báo sớm hạn chế rủi ro

Là người trực tiếp tham gia soạn thảo đề xuất xây dựng mô hình này, ông Lê Hồng Hà, Trưởng phòng Quản lý, tổ chức giao thông, Khu Quản lý đường bộ II, cho biết: Mô hình được xây dựng xuất phát từ thực tế quản lý giao thông trên các tuyến quốc lộ, cao tốc và hướng dẫn của Cục Đường bộ Việt Nam.

Đây được xem là bước chuyển dịch mang tính chiến lược, thay đổi phương thức ứng phó từ "thụ động khắc phục sự cố" sang "chủ động quản trị rủi ro" nhờ tích hợp công nghệ số vào hạ tầng đường bộ thực tế.

Theo Khu quản lý đường bộ II, tuyến đường Hồ Chí Minh nhánh Tây với chiều dài khoảng 400km đi qua địa hình miền núi hiểm trở. Trong mùa mưa bão, nguy cơ thường gặp là sạt lở taluy, đất đá tràn mặt đường và ngập sâu gây chia cắt giao thông.

Thực tế trên tuyến đã hình thành một số khu vực xung yếu tương đối rõ. Tại Km15+400–Km15+500 và Km16+250–Km16+500 có tình trạng ngập khi mưa lớn kéo dài; độ sâu có thời điểm khoảng 1m, thời gian ngập có thể từ 15 - 24 giờ. Các đoạn Km392–Km408 lại tập trung nhiều điểm có nguy cơ sạt lở đất đá nghiêm trọng.

Đối với những tình huống này, Khu và các đơn vị quản lý đường bộ phải tổ chức tuần đường, kiểm tra hiện trường, đặt biển báo, chốt trực, phân luồng và huy động máy móc khắc phục. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vấn đề không chỉ là khắc phục khi sự cố đã xảy ra, nếu biết sớm hoặc dự báo trước được tình huống sự cố thì hậu quả và thiệt hại sẽ giảm đi rất nhiều.

Ba trụ cột đột phá của mô hình

Từ thực tế trên, Khu QLĐB II đề xuất trước mắt không xây dựng một hệ thống công nghệ lớn và phức tạp, mà tập trung vào những công cụ có thể trực tiếp hỗ trợ công tác quản lý.

Trước hết là xây dựng bản đồ số các điểm xung yếu, gắn với lý trình, lịch sử ngập, sạt lở, phương án phân luồng, vị trí chốt trực. Đồng thời thể hiện vị trí kho vật tư, máy móc và các đầu mối có thể huy động.

Khi sự cố xảy ra, người chỉ huy cần biết ngay vị trí nào đang có nguy cơ, tuyến nào có thể phân luồng và nguồn lực nào gần hiện trường nhất.

Thứ hai là chuẩn hóa báo cáo hiện trường bằng thiết bị di động. Người tuần đường hoặc cán bộ hiện trường chỉ cần cập nhật vị trí, thời gian, hình ảnh, tình trạng giao thông và nhu cầu máy móc, vật tư. Thông tin này được chuyển trực tiếp tới đầu mối điều hành, hạn chế việc phải tổng hợp lại qua nhiều cấp và nhiều hình thức báo cáo.

Thứ ba là tận dụng những dữ liệu, thiết bị đã có như: Dự báo mưa, camera, điện thoại thông minh và hệ thống thông tin hiện có. Đối với các vị trí ngập đặc biệt cần thiết có thể nghiên cứu bổ sung camera hoặc thiết bị theo dõi mực nước… Các công nghệ như UAV, AI, cảm biến chuyên sâu chỉ nên bổ sung khi đã xác định rõ nhu cầu và chứng minh được hiệu quả.

Nhờ dữ liệu thời gian thực, cấp điều hành có thể nhận diện nguy cơ từ sớm, xác minh hiện trường tức thì và định vị chính xác nguồn lực, vật tư dự phòng ở khu vực gần nhất. Từ đó, các mệnh lệnh phân luồng, giải tỏa giao thông được ban hành kịp thời, giảm tối đa thời gian ách tắc.

Kỳ vọng tạo bước ngoặt trong phòng chống thiên tai

Theo định hướng, mô hình sẽ được thí điểm tại 3 vị trí, gồm: Km 15+ 450, Km16+400 và một vị trí trong đoạn hay xảy ra sạt lở Km392–Km408. Việc chọn các vị trí cố định này nhằm đo lường và định lượng qua các chỉ số, cụ thể như: Thời gian rút ngắn từ lúc phát hiện nguy cơ đến khi xử lý; độ chính xác của lệnh phân luồng và khả năng tích lũy cơ sở dữ liệu phục vụ dự báo cho các mùa mưa bão tiếp theo.

Về mặt nguồn lực, ngành đường bộ hướng tới phương thức phối hợp linh hoạt giữa ngân sách nhà nước và nguồn lực xã hội hóa, áp dụng mô hình liên kết "ba nhà" (Nhà nước - Doanh nghiệp - Nhà khoa học).

Đánh giá về tính ứng dụng của giải pháp, ông Nguyễn Thanh Hoài, Phó cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam, nhấn mạnh: Cục luôn khuyến khích các đơn vị có ý tưởng sáng tạo, đề xuất các mô hình hay, thiết thực mang lại lợi ích chung. Căn cứ trên các đề xuất của đơn vị, Cục sẽ chọn lọc giải pháp tốt, mô hình hay để triển khai áp dụng.

Liên quan đến kinh phí và phương thức triển khai, ông Hoài cho rằng: Đối với các giải pháp, mô hình mang lại hiệu quả cao thì Cục có thể đề xuất sử dụng một phần ngân sách để triển khai thành dự án. Trường hợp chưa có nguồn vốn thì trước mắt các đơn vị có thể vận dụng linh hoạt các hình thức: Kêu gọi xã hội hóa, mô hình liên kết đầu tư "ba nhà", thậm chí khi mang lại lợi ích cho doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp tiết kiệm các chi phí thì doanh nghiệp hoàn toàn có thể bỏ tiền đầu tư trước.