Mở không gian phát triển mới cho ngành văn hóa trên môi trường số

8 bước chuyển dịch chiến lược trên môi trường số

Ngày 09/7, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 277/2026/NĐ-CP về Hạ tầng văn hóa số. Nghị định gồm 5 chương, 20 điều, áp dụng với mọi tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tham gia hệ sinh thái văn hóa số.

Đây là bước ngoặt chiến lược, với nhiều nội dung quan trọng cho quản lý và phát triển văn hóa, đồng thời triệt tiêu các rào cản, không phát sinh thêm bất kỳ thủ tục hành chính phiền hà nào.

Hệ thống quy định chi tiết 3 thành phần cơ bản: Hạ tầng số; Hạ tầng dữ liệu văn hóa số; Nền tảng số, hệ thống số, công cụ số phục vụ lợi ích công cộng. Không bó hẹp trong lĩnh vực cốt lõi, hạ tầng này được dùng chung để thúc đẩy đồng bộ cả du lịch và thể thao.

Nếu hạ tầng giao thông kết nối con người, hạ tầng số kết nối dữ liệu tri thức thì hạ tầng văn hóa số thực hiện sứ mệnh kết nối bản sắc và sáng tạo.

Thay vì lối mòn đầu tư vật lý phân tán, Nghị định tập trung kiến tạo cơ chế để giải quyết 8 bài toán cốt lõi.

Một là, bảo tồn di sản trước nguy cơ mai một bằng cách: số hóa hiện vật; lưu trữ chuẩn quốc tế; phục dựng bằng AI, 3D, XR; tạo "bản sao số" (Digital Twin). Giá trị di sản sẽ không mất đi ngay cả khi hiện vật gốc hư hỏng.

Hai là, mở rộng khả năng tiếp cận, biến văn hóa thành dịch vụ công số để người dân tham quan bảo tàng, tra cứu di sản và học nghệ thuật trực tuyến. Ba là, tạo nguyên liệu cho AI. Dữ liệu tiếng Việt, di sản, nghệ thuật giúp AI phản ánh đúng bản sắc Việt Nam thay vì lệ thuộc dữ liệu nước ngoài.

Bốn là, thúc đẩy công nghiệp văn hóa, tạo "đường cao tốc" cho lĩnh vực phim, game, thiết kế khai thác dữ liệu hợp pháp, tái sử dụng tài nguyên số và giảm chi phí.

Năm là, xây dựng thương hiệu quốc gia. Sức mạnh quốc gia nằm ở sức hấp dẫn văn hóa; hạ tầng kết nối sẽ giúp phát triển các thương hiệu số như VietCreative và VietGames.

Sáu là, tạo thị trường minh bạch. Cơ sở dữ liệu định danh bản quyền, sàn giao dịch và cơ chế thanh toán sẽ bảo vệ nghệ sĩ và phân chia lợi ích rõ ràng.

Bảy là, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, chuyển từ "kinh nghiệm" sang "quản trị dựa trên dữ liệu" để theo dõi thời gian thực, đánh giá chính sách và dự báo thị trường.

Tám là, bảo đảm chủ quyền trên không gian số, tránh nguy cơ dữ liệu nằm trên nền tảng nước ngoài, ngăn chặn lệ thuộc thuật toán và lan truyền giá trị ngoại lai.

Đồng hành cùng doanh nghiệp và phát triển các "vườn ươm" sáng tạo

Nhà nước thu hút các tập đoàn, doanh nghiệp công nghệ trong và ngoài nước đầu tư, tài trợ, chuyển giao công nghệ, phát triển hạ tầng dữ liệu và nền tảng dùng chung.

Để tạo bệ đỡ vững chắc, Nghị định xác lập 10 nhóm công nghệ số ưu tiên phát triển: Điện toán đám mây; Điện toán biên; Trí tuệ nhân tạo (AI); Dữ liệu lớn (Big Data); Bản sao số; (Internet vạn vật (IoT); Chuỗi khối (Blockchain); Các công nghệ VR, AR, XR, IR, MR; Công nghệ quét ba chiều (LiDAR), Photogrammetry, GIS, BIM/HBIM; Công nghệ số khác theo quy định.

Doanh nghiệp tham gia nghiên cứu, đầu tư sản phẩm công nghệ số, dịch vụ văn hóa số được hưởng đầy đủ ưu đãi pháp luật hiện hành về đầu tư, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nhà nước cũng chú trọng hỗ trợ xúc tiến đầu tư, kết nối doanh nghiệp với các đơn vị văn hóa, nghệ thuật.

Đồng thời, mô hình Trung tâm đổi mới sáng tạo văn hóa chính thức được định danh pháp lý. Triển khai theo phương thức hợp tác Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp, các trung tâm này hoạt động như đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp hoặc tổ chức hợp pháp khác mà không phát sinh thêm bộ máy và thủ tục pháp lý.

Được đặt linh hoạt tại các cụm, khu công nghiệp sáng tạo, cơ sở giáo dục, trung tâm thực hiện sứ mệnh cốt lõi là hỗ trợ sáng tạo nội dung số, phát triển dịch vụ văn hóa số và kết nối cộng đồng.

Để phát huy tối đa hiệu quả, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ ban hành bộ chỉ số giúp cơ quan chủ quản tự đánh giá; định kỳ hằng năm xem xét, tôn vinh các mô hình điển hình, hướng tới hình thành Mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo văn hóa quốc gia.

Sự cộng hưởng đồng bộ này hứa hẹn biến nguồn tài nguyên văn hóa quý báu của cha ông thành động lực phát triển kinh tế sáng tạo mạnh mẽ và bền vững.