Mở rộng hành lang logistics Á - Âu từ hợp tác đường sắt Việt - Nga

Thêm dư địa cho logistics hàng hóa

Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) cho biết đang hợp tác với Công ty CP Đường sắt Nga (RZD) – doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước Liên bang Nga, phụ trách quản lý, khai thác và kinh doanh hạ tầng đường sắt quốc gia – nhằm tìm kiếm các giải pháp thúc đẩy vận tải hàng hóa liên vận bằng đường sắt giữa hai nước.

Từ năm 2015, VNR và RZD đã ký thỏa thuận hợp tác phát triển vận tải đường sắt liên vận quốc tế, hướng tới gia tăng sản lượng hàng hóa trên các tuyến đi qua lãnh thổ Việt Nam và Liên bang Nga.

Thời gian qua, VNR chủ động mở rộng hợp tác với nhiều đối tác quốc tế nhằm phát triển tuyến vận tải Việt Nam – Nga. Từ năm 2018, VNR hợp tác với RZD Logistics (thuộc RZD); năm 2024 ký thỏa thuận với FESCO để triển khai vận tải đa phương thức gồm đường biển kết hợp đường sắt và vận tải toàn trình bằng đường sắt. Đồng thời, VNR cũng hợp tác với các doanh nghiệp logistics quốc tế như PEK Logistics trong vận chuyển hàng lẻ (LCL), chuyển phát nhanh và U-Lines Logistics trong quản lý container tại Việt Nam.

Nhờ mở rộng hợp tác quốc tế, các tuyến vận tải hàng hóa liên vận giữa Việt Nam và Nga thời gian qua đã được khai thác ngày càng hiệu quả trên nhiều hành lang quan trọng như Việt Nam – Trung Quốc – Kazakhstan – Nga, Việt Nam – Trung Quốc – Mông Cổ – Nga và Việt Nam – Trung Quốc – Nga.

Thông qua các tuyến này, hàng hóa từ Việt Nam được vận chuyển tới nhiều trung tâm logistics lớn của Liên bang Nga như Moscow, Yekaterinburg và Novosibirsk. Từ đây, hàng tiếp tục được kết nối bằng đường sắt tới các nước thứ ba, trong đó có nhiều thị trường châu Âu.

Các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu từ Việt Nam gồm dệt may, điện tử, nông sản và thực phẩm; trong khi chiều nhập khẩu tập trung vào hóa chất, phân bón và nguyên liệu phục vụ sản xuất công nghiệp.

Theo VNR, năm 2025, tổng sản lượng hàng hóa vận chuyển giữa Việt Nam và Nga đạt 688,3 nghìn tấn, tăng 38% so với năm 2024. Trong đó, khối lượng hàng vận chuyển bằng đường sắt từ Việt Nam quá cảnh Trung Quốc tới các nước thứ ba đạt 25,2 nghìn tấn; riêng thị trường Nga đạt khoảng 77,9 nghìn tấn, trong khi chiều nhập khẩu đạt khoảng 51,9 nghìn tấn.

Dù ghi nhận tăng trưởng tích cực, VNR cho rằng sản lượng hiện nay vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng thương mại giữa hai nước. Một trong những nguyên nhân chính là tác động từ xung đột Nga – Ukraine khiến nhiều ngân hàng Nga bị loại khỏi hệ thống thanh toán SWIFT, gây khó khăn cho hoạt động thanh toán quốc tế và ảnh hưởng đến khả năng mở rộng vận tải cũng như hợp tác thương mại.

Bên cạnh đó, hạ tầng kỹ thuật giữa các quốc gia vẫn là thách thức đáng kể đối với vận tải liên vận quốc tế. Hiện khổ đường sắt của Việt Nam là 1.000 mm, Trung Quốc là 1.435 mm và Nga là 1.520 mm, khiến hàng hóa phải chuyển tải nhiều lần tại các cửa khẩu liên vận. Điều này làm gia tăng chi phí, kéo dài thời gian vận chuyển và ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác toàn tuyến.

Tối ưu hành lang vận tải để tăng tốc hàng hóa Việt - Nga 

Theo VNR, hai bên đang nỗ lực tìm giải pháp tháo gỡ các khó khăn nhằm đưa sản lượng vận tải hàng hóa liên vận tăng trưởng 20% trong năm tới.

Tại cuộc họp Tổ công tác chung giữa VNR và RZD diễn ra vào trung tuần tháng 5, hai bên đánh giá mục tiêu này hoàn toàn khả thi, đặc biệt trong bối cảnh kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Liên bang Nga duy trì ở mức khoảng 5 tỷ USD mỗi năm, tạo dư địa đáng kể cho vận tải hàng hóa bằng đường sắt phát triển.

Triển vọng này càng được củng cố khi quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng Á – Âu đang diễn ra mạnh mẽ, kéo theo nhu cầu ngày càng lớn đối với các hành lang vận tải ổn định, hiệu quả và ít biến động.

So với đường biển, vận tải đường sắt có lợi thế về thời gian vận chuyển từ Việt Nam tới Nga; trong khi chi phí lại thấp hơn đáng kể so với đường hàng không. Với những ưu thế đó, đường sắt được đánh giá có thể trở thành lựa chọn phù hợp cho các nhóm hàng đòi hỏi bảo quản tốt và thời gian giao nhận ổn định như mỹ phẩm, điện tử, hàng may mặc và nông sản chế biến.

Theo VNR, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng và khai thác hiệu quả tiềm năng vận tải hàng hóa giữa Việt Nam và Nga, cần ưu tiên tối ưu hóa các hành lang vận tải liên vận quốc tế. Trong đó, trọng tâm là xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Việt Nam – Trung Quốc – Nga nhằm hài hòa thủ tục hải quan và biên giới, qua đó rút ngắn thời gian chờ đợi tại các ga cửa khẩu.

Song song với đó, việc thiết lập các đoàn tàu container chuyên tuyến với lịch trình cố định và chính sách giá cước ưu đãi được xem là giải pháp quan trọng để tạo tính ổn định cho hoạt động vận tải. VNR cũng đề xuất tăng cường kết nối giữa các tập đoàn lớn của Nga trong lĩnh vực than, gỗ, phân bón với các doanh nghiệp Việt Nam sản xuất và xuất khẩu nông sản, dệt may, linh kiện điện tử nhằm bảo đảm nguồn hàng hai chiều, từ đó nâng cao hiệu quả khai thác.

Ở góc độ doanh nghiệp logistics, ông Nguyễn Hoàng Thanh – Phó tổng giám đốc Công ty Ratraco – cho rằng, cần ưu tiên nâng cấp hạ tầng và năng lực khai thác tại các ga biên giới. Các giải pháp bao gồm mở rộng bãi hàng, tăng năng lực xếp dỡ, hoàn thiện hệ thống kiểm tra – kiểm dịch và đẩy mạnh số hóa quy trình thông quan nhằm giảm ùn tắc, rút ngắn thời gian xử lý hàng hóa.

Theo ông Thanh, việc tối ưu hóa các điểm trung chuyển tại Trung Quốc cũng đóng vai trò then chốt. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các doanh nghiệp đường sắt và logistics nhằm bảo đảm phân bổ slot ổn định, minh bạch, giảm thời gian lưu bãi và từng bước đơn giản hóa các thủ tục liên quan.

Xa hơn, một hướng đi giàu tiềm năng là kết nối vận tải đường sắt liên vận Việt Nam – Nga trong không gian hợp tác BRICS+, nơi Việt Nam có thể đóng vai trò cửa ngõ kết nối giữa khối này với ASEAN.

Theo đó, Việt Nam có cơ hội trở thành trung tâm gom hàng của khu vực, tiếp nhận hàng hóa từ Lào, Campuchia, Thái Lan và các nước tiểu vùng Mekong để vận chuyển sang Nga. Ở chiều ngược lại, hàng hóa từ Nga và các nước BRICS+ khi tới Việt Nam có thể tiếp tục phân phối tới ASEAN thông qua mạng lưới logistics hiện hữu và mô hình vận tải đa phương thức kết hợp đường sắt – đường biển – đường bộ, qua đó rút ngắn thời gian và tối ưu chi phí vận chuyển.

Hơn 2.900 đoàn tàu hàng liên vận quốc tế qua ga Đồng Đăng trong năm 2025

Với hơn 2.900 đoàn tàu hàng liên vận quốc tế được tác nghiệp trong năm 2025, ga Đồng Đăng tiếp tục khẳng định vai trò cửa khẩu đường sắt quốc tế quan trọng, góp phần thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Trung Quốc.