Nghiên cứu bổ sung chế định tổng thầu trong đầu tư hạ tầng giao thông

Trao quyền chủ động, từng bước phát triển năng lực tổng thầu

Văn phòng Chính phủ vừa có văn bản truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc liên quan kiến nghị của Hiệp hội các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (Varsi) nhằm nâng cao vai trò của nhà thầu trong lĩnh vực đầu tư xây dựng công trình hạ tầng giao thông.

Theo đó, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ yêu cầu Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Xây dựng nghiên cứu ý kiến của Varsi trong quá trình thực hiện xây dựng, hoàn thiện Luật Đấu thầu (sửa đổi) và các văn bản quy phạm pháp luật liên quan theo chức năng và nhiệm vụ được giao; báo cáo cấp thẩm quyền trong trường hợp vượt thẩm quyền.

Trước đó, gửi văn bản kiến nghị đến Thủ tướng Chính phủ, Varsi cho biết, đối với các dự án quy mô lớn, đặc biệt là các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm quốc gia, một nhà thầu chính, nhà thầu quản lý hoặc tổng thầu có thể đồng thời thực hiện nhiều chức năng như: Quản trị dự án, điều phối nguồn lực, quản lý tiến độ, kiểm soát chất lượng, quản lý chuỗi cung ứng, tổ chức tài chính, công nghệ, thiết bị, phối hợp nhà thầu phụ đặc biệt, quản lý nhà thầu phụ để tổ chức thực hiện hợp đồng đã ký.

Trong mô hình này, tổng thầu hay nhà thầu quản lý có thể không trực tiếp thực hiện toàn bộ khối lượng công việc nhưng vẫn là đầu mối chịu trách nhiệm tổng thể và toàn diện trước chủ đầu tư.

Varsi kiến nghị trong quá trình xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật cần nghiên cứu theo hướng trao quyền chủ động phù hợp cho tổng thầu, nhà thầu quản lý, nhà thầu chính trong việc tổ chức thực hiện hợp đồng, bao gồm việc lựa chọn, quản lý và sử dụng các nhà thầu phụ, nhà cung cấp, nhà thầu phụ đặc biệt phù hợp với yêu cầu của gói thầu và hợp đồng.

Việc trao quyền chủ động này cần gắn với nguyên tắc: "Tổng thầu, nhà thầu quản lý, nhà thầu chính phải chịu trách nhiệm toàn diện trước chủ đầu tư theo hợp đồng và không được làm thay đổi chủ thế chịu trách nhiệm thực hiện hợp đồng".

"Cách tiếp cận trên vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa phù hợp với thực tiễn tổ chức các dự án xây dựng quy mô lớn, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam từng bước phát triển năng lực tổng thầu, có thể đảm nhận các dự án lớn, nâng cao khả năng tự chủ của nền kinh tế và tăng cường năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam", Varsi nêu quan điểm.

Làm rõ tiêu chí phân biệt giữa sử dụng nhà thầu phụ và chuyển nhượng thầu

Trong văn bản kiến nghị gửi đi, việc phân biệt giữa sử dụng nhà thầu phụ và chuyển nhượng thầu cũng được Varsi đề cập.

Theo Varsi, thực tiễn triển khai có thể phát sinh trường hợp nhà thầu chính, nhà thầu quản lý hoặc tổng thầu sử dụng một hoặc nhiều nhà thầu phụ để thực hiện các phân công việc chuyên môn.

Trong khi đó, chuyển nhượng thầu về bản chất là hành vi làm thay đổi chủ thể chịu trách nhiệm chính trong việc thực hiện gói thầu. Nhà thầu được lựa chọn không còn trực tiếp tổ chức, quản lý và chịu trách nhiệm đối với phần công việc đã cam kết trong hợp đồng.

Nếu việc nhận diện chuyển nhượng thầu chỉ dựa trên một tiêu chí mang tính hình thức như tỷ lệ hoặc giá trị công việc giao cho nhà thầu phụ mà không xem xét các yếu tố về chủ thể thực hiện, chịu trách nhiệm trong hợp đồng hoặc phần công việc có yêu cầu cao về chuyên môn, kỹ thuật, kinh nghiệm phải do nhà thầu trực tiếp thực hiện thì cách tiếp cận đó chưa thực sư đầy đủ và toàn diện.

Varsi cho rằng, cơ quan có thẩm quyền cần phải tách biệt rõ, trường hợp nhà thầu chính, nhà thầu quản lý, tổng thầu vẫn tổ chức quản lý, kiểm soát và chịu trách nhiệm trước chủ đầu tư trên thực tế, việc sử dụng nhà thầu phụ để thực hiện một hoặc một số phần công việc cần được nhìn nhận là một phương thức tổ chức thực hiện hợp đồng.

Ngược lại, trường hợp nhà thầu chuyển giao toàn bộ công việc hoặc chuyển giao trách nhiệm chính trong việc thực hiện hợp đồng cho chủ thể khác thì cần được xem xét dưới góc độ chuyển nhượng thầu.

Phương án tiếp cận này có thể vừa bảo đảm kiểm soát hành vi chuyền nhượng thầu, vừa tránh tạo ra những hạn chế không cần thiết đối với việc tổ chức thực hiện gói thầu, hợp tác và huy động nguồn lực của các doanh nghiệp trong việc tổ chức thi công các gói thầu lớn.

Trên cơ sở phân tích, Varsi kiến nghị Thủ tướng Chính phủ quan tâm xem xét, chỉ đạo Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan tổng kết thực tiễn tổ chức hoạt động xây dựng theo các mô hình tổng thầu, nhà thầu chính và tham khảo thông lệ quốc tế làm cơ sở hoàn thiện, bổ sung chế định tổng thầu, nhà thầu quản lý.

Cùng đó là rà soát, hoàn thiện pháp luật về xây dựng, đấu thầu theo hướng xác lập rõ địa vị pháp lý (quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm) của tổng thầu, nhà thầu quản lý, nhà thầu chính và rà soát, hoàn thiện pháp luật về xây dựng, đầu thầu đối với nội dung sử dụng nhà thầu phụ, làm rõ bản chất của hành vi chuyền nhượng thầu để không làm hạn chế quyền chủ động tổ chức thực hiện gói thầu của các nhà thầu.