Nghiên cứu quy hoạch mỏ vật liệu phục vụ riêng dự án cao tốc trọng điểm

Nhiều khó khăn trong xác định giá vật liệu tại mỏ theo cơ chế đặc thù

Thông tin tại hội nghị tổng kết tình hình thực hiện các dự án đường bộ cao tốc giai đoạn 2021 - 2025 thuộc danh mục 3.000km, bên cạnh những bài học quý báu được đúc kết, ông Lê Quyết Tiến, Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng cũng chỉ rõ nhiều nút thắt cản tiến độ các công trình, đặc biệt là việc bảo đảm nguồn vật liệu.

Theo ông Tiến, giai đoạn 2021 - 2025, quy trình thủ tục cấp mỏ vật liệu trực tiếp cho nhà thầu thi công lần đầu tiên được áp dụng nên các chủ thể liên quan còn lúng túng làm kéo dài thời gian thực hiện.

Cụ thể, theo quy định của Luật Đất đai số 45/2013/QH13, các mỏ vật liệu không thuộc diện Nhà nước thu hồi đất, các nhà thầu chỉ có thể thực hiện theo các hình thức: Thuê đất, chuyển nhượng đất, hợp tác kinh doanh.

Tuy vậy, việc triển khai tại các địa phương còn chưa thống nhất. Một số địa phương thực hiện theo hình thức thuê đất, một số địa phương thực hiện theo hình thức chuyển nhượng (như tỉnh Hà Tĩnh, Phú Yên).

Việc xác định giá vật liệu xây dựng thông thường theo cơ chế đặc thù cũng gặp khó do các mỏ vật liệu không thuộc diện Nhà nước thu hồi đất, nhà thầu phải thỏa thuận với chủ sở hữu đất về giá chuyển nhượng đất, giá thuê đất.

Thực tế, người dân đề nghị mức giá cao hơn nhiều so với mức giá đền bù giải phóng mặt bằng theo quy định của Nhà nước dẫn đến thời gian để đàm phán thành công mức giá chuyển nhượng, thuê đất kéo dài hoặc chủ sở hữu không có nhu cầu chuyển nhượng, cho thuê đất, nhiều mỏ đã có trong hồ sơ dự án nhưng không thể hoàn tất thủ tục để khai thác, phải tìm kiếm các mỏ khác ảnh hưởng lớn đến tiến độ.

Tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), các dự án/dự án thành phần được triển khai đồng loạt trong điều kiện khu vực không có mỏ đất, các mỏ cát chỉ tập trung ở một số địa phương và bị khống chế công suất khai thác nên nguồn cung không đáp ứng tiến độ yêu cầu.

Ngoài vướng mắc về việc khai thác mỏ, việc công bố giá vật liệu, chỉ số giá tại một số địa phương còn chậm, chưa sát với thị trường, đặc biệt đối với dự án cao tốc có yêu cầu kỹ thuật cao cũng được nhìn nhận là yếu tố tác động tiêu cực đến nguồn lực triển khai của nhà thầu, ảnh hưởng tới tiến độ dự án.

Từ thực tiễn tham gia thi công hơn 200km đường bộ cao tốc trên cả nước, ông Phạm Thái Dương, Tổng giám đốc Tổng công ty CP Vinaconex cũng nhìn nhận việc xác định giá vật liệu tại mỏ theo cơ chế đặc thù hiện còn nhiều vướng mắc.

"Có rất nhiều chi phí được phân bổ trong giá vật liệu nhưng chưa có cơ sở pháp lý để thực hiện như: Chi phí chuyển nhượng quyền sử dụng đất, thuê mặt nước; Chi phí thuê đất làm đường vận chuyển; Chi phí thăm dò khoáng sản, đánh giá trữ lượng; Chi phí lập báo cáo đánh giá tác động môi trường; Chi phí thuê tư vấn trồng rừng; Chi phí liên quan đến cấp phép khai thác; Chi phí bảo hiểm cho các công trình xây dựng khác; Chi phí quản lý khai thác mỏ; Chi phí hỗ trợ khác theo quy định và các chi phí khác có liên quan; Chưa có định mức sàng lọc bùn rác, sàng lọc cát hạt trung, cát vàng để tính toán chi phí sàng lọc tại mỏ.

Chi phí giá vật liệu tại các mỏ đất theo cơ chế đặc thù được phê duyệt đang loại bỏ tất cả các chi phí nêu trên, ảnh hưởng lớn đến tính xác thực của giá vật liệu tại mỏ theo cơ chế đặc thù mà nhà thầu đã thực hiện.

Thực tế này đòi hỏi các cấp có thẩm quyền cần sớm rà soát, bổ sung cơ sở pháp lý còn thiếu để có cơ sở tính đúng, tính đủ chi phí giá cho nhà thầu", ông Dương nêu quan điểm.

Lãnh đạo Vinaconex cũng kiến nghị thời gian tới cần tiếp tục thực hiện cơ chế đặc thù trong việc cấp mỏ vật liệu thi công cao tốc; tiếp tục rà soát cắt giảm các thủ tục, thời gian cấp phép mỏ vật liệu để nhanh chóng đưa được vật liệu đất vào thi công sớm nhất.

Cần quy hoạch phân vùng mỏ vật liệu

Là một trong những nhà thầu thường xuyên góp mặt ở các dự án cao tốc lớn, ông Bùi Dương Hùng, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Lizen cho biết, Nghị quyết số 66.4/2025/NQ-CP của Chính phủ ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù tháo gỡ khó khăn trong triển khai Luật Địa chất và khoáng sản năm 2024 đã khơi thông được nhiều vấn đề, song, việc xin cấp phép mỏ vẫn còn nhiều rào cản.

Theo quy định, sau khi trúng thầu thi công, nhà thầu mới đề xuất xin cấp phép khai thác mỏ. Mặc dù vậy, hiện thời gian cấp mỏ ở hầu hết các địa phương đều không dưới 6 tháng gây khó khăn trong tổ chức thi công giai đoạn đầu .

Dẫn chứng thực tế ở dự án đường bộ cao tốc Quy Nhơn - Pleiku, việc mua đá đúc dầm như đi mua "vật tư quý hiếm", lãnh đạo Lizen cho rằng, thời gian tới, Bộ Xây dựng cần báo cáo Chính phủ và các cấp có thẩm quyền có ý kiến chỉ đạo các địa phương hoạch định rõ mỏ vật liệu ở khu vực nào sẽ cung cấp cho dự án địa phương, khu vực nào cấp cho dự án trọng điểm quốc gia.

Đồng quan điểm, theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam, bảo đảm ổn định nguồn vật liệu thi công cao tốc cần có quy hoạch phân vùng mỏ vật liệu phục vụ nhiều dự án thay vì chỉ cấp cho một dự án.

"Công tác kiểm soát việc công bố giá của Sở Xây dựng địa phương cũng cần được tăng cường để kịp thời phản ánh biến động của thị trường, giúp các nhà thầu duy trì nguồn lực đẩy nhanh tiến độ thực hiện", ông Hiệp nói.