Nhà thầu giao thông đối mặt khó khăn kép, gỡ cách nào?

Gom từng lít dầu để thi công

Theo ông Vũ Đức Nhận, Phó tổng giám đốc Công ty CP Đầu tư và Xây dựng giao thông Phương Thành (Phương Thành Tranconsin), riêng dầu diesel có lúc tăng 50% so với thông thường. Không ít thời điểm, nhà thầu gần như mất đi sự chủ động, không mua thì máy móc không hoạt động, mua thì không biết bao nhiêu cho đủ, thời điểm nào là hợp lý để tối ưu chi phí, giảm thiểu thiệt hại.

Giá tăng, nguồn cung khan hiếm, trong bối cảnh hầu hết các dự án lớn đơn vị đang tham gia đang ở "thời điểm vàng", thời tiết thuận lợi để tăng tốc các hạng mục. Như ở dự án cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn, mỗi ngày cần đến 20.000 lít dầu diesel nhưng thực tế huy động chỉ đáp ứng được 70-80%.

Tương tự, ông Nguyễn Quang Huy, Tổng giám đốc Tập đoàn Đèo Cả thừa nhận, khan hiếm nhiên liệu và vật liệu xây dựng do xung đột tại Trung Đông đang tạo ra áp lực chưa từng có.

Tại miền Bắc, toàn dự án cao tốc cửa khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng (Lạng Sơn), mỗi đơn vị thi công có nhu cầu từ 5.000-20.000 lít dầu/ngày, song mỗi cửa hàng xăng dầu chỉ cho phép mua khoảng 500 lít. Dù nhà thầu chấp nhận hỗ trợ thêm 20-30% cước vận chuyển so với biểu giá Nhà nước, nguồn cung vẫn không đủ đáp ứng. Cước vận chuyển vật liệu từ mỏ về công trường cũng đã tăng từ 30-40% so với đầu tháng 2/2026.

Với dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh (Cao Bằng), dự án tiêu thụ trung bình 150.000 lít dầu DO/ngày, nhưng nguồn cung thực tế không thể đáp ứng do nhiều cửa hàng từ chối bán theo hình thức thùng phi hoặc xe téc nhỏ phục vụ máy móc cố định tại công trường. Giá dầu DO có thời điểm tăng 72% so với hồi tháng 1/2026, chưa tính cước vận chuyển.

Ở khu vực miền Nam, tại công trường dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, nhà thầu phải cử nhân sự thay nhau túc trực, tỏa ra nhiều cây xăng để thu gom từng lít dầu cho hàng loạt máy móc đang thi công.

Cần hơn 1.500 lít dầu DO phục vụ hoạt động của hơn 20 đầu máy ở giai đoạn tăng tốc cuối cùng, những ngày qua, ban điều hành gói thầu 4.6 và 4.7 thuộc Tập đoàn Cienco4 tại Cảng hàng không quốc tế Long Thành cũng "đứng ngồi không yên" khi lượng nhiên liệu đưa về công trường chỉ đáp ứng khoảng 60-70% nhu cầu thực tế, nguy cơ chậm tiến độ thường trực.

Giá nhiên liệu thực tế mua vào cao hơn khoảng 50-60% so với đơn giá trong dự toán, nhưng việc đàm phán mua nhiên liệu vẫn gặp nhiều trở ngại do nguồn cung tại một số khu vực không ổn định.

Trước thực tế này, nhà thầu đã phải giảm nhịp độ, bố trí máy móc luân phiên hoạt động, nhất là các thiết bị tiêu thụ nhiều dầu.

Giá vật liệu thay đổi theo ngày

Theo ông Nguyễn Văn Sơn, Giám đốc điều hành thuộc Tập đoàn Cienco4, ngay trong ngày đầu tiên tăng giá xăng dầu (8/3/2026), các nhà cung cấp, mỏ đá đồng loạt tăng giá vật liệu từ 5-10% tùy vào chủng loại.

Dù nhà thầu chấp nhận giá vật tư tăng cao nhưng một số đơn vị vận chuyển không đủ nguồn dầu để chạy hàng tập kết. Đơn vị đã phải tính đến phương án sử dụng vật tư tồn kho tập kết trước Tết để duy trì các mũi thi công.

Tại dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành, đơn vị đang chủ động làm việc với nhiều nhà cung cấp nhiên liệu tại khu vực Đồng Nai và các địa phương lân cận. Đồng thời, điều tiết kế hoạch thi công và phân bổ thiết bị hợp lý, ưu tiên nhiên liệu cho các hạng mục quan trọng, các mũi thi công đang ở giai đoạn nước rút.

Tại dự án cao tốc Chí Thạnh - Vân Phong, ông Hồ Xuân Thắng, Phó giám đốc Ban QLDA 7 (chủ đầu tư) cho biết, theo báo cáo của các nhà thầu, nếu trước ngày 7/3, giá bán một số vật liệu phục vụ thi công như: Nhựa lỏng MC70 là 20.088 đồng/kg, nhũ tương CRS-1 là 12.096 đồng/kg, nhựa đường 60/70 là 13.284 đồng/kg thì từ ngày 8/3, giá các vật liệu này tăng lần lượt là: 28.900 đồng - 13.200 đồng - 20.000 đồng.

Số liệu báo cáo gửi về từ các dự án Phương Thành Tranconsin tham gia thi công cũng cho thấy, giá sắt, thép, xi măng, đá, cát, sỏi những ngày qua đều đồng loạt tăng từ 5-7%. Một số vật liệu thay đổi giá từng ngày.

Trong văn bản báo cáo Thủ tướng Chính phủ ngày 11/3, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) cho biết, biến động bất thường của giá nhiên liệu ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp, nhà thầu xây dựng.

Ngay trong quý I/2026 giá bán một số loại vật liệu xây dựng chủ yếu sử dụng cho các công trình xây dựng như thép, xi măng, cát, đá, nhựa đường... đã tăng trên 10%.

Đề xuất xem xét cơ chế bù giá trực tiếp

Theo lãnh đạo Phương Thành Tranconsin, những ngày tới đây, Chính phủ, các Bộ ngành liên quan sẽ tiếp tục nghiên cứu các giải pháp bảo đảm sự ổn định nguồn cung trong dài hạn. Trong đó, cần yêu cầu các đầu mối nhập khẩu xăng dầu cung cấp kịch bản dự án, phương án tìm các nguồn đáp ứng nhu cầu trong nước.

Các địa phương căn cứ vai trò, chức năng cũng cần rà soát, ban hành thông báo chỉ số giá kịp thời để nhà thầu được "tính đúng, tính đủ" theo loại hợp đồng đã ký kết.

"Với các loại vật tư vật liệu tăng từ 50-70%, các cấp có thẩm quyền cần nghiên cứu cho phép điều chỉnh giá trực tiếp (lấy nguồn từ chi phí dự phòng dự án hoặc nguồn vốn ngân sách phù hợp), bảo đảm nguồn lực cho nhà thầu trước bão giá", lãnh đạo nhà thầu đề xuất.

Tại văn bản báo cáo Thủ tướng Chính phủ, VACC cũng kiến nghị 5 giải pháp tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ các nhà thầu xây dựng trong việc thi công đảm bảo tiến độ các dự án trọng điểm quốc gia.

Thứ nhất là cho phép tính bù trừ chênh lệch về chi phí nhiên liệu trong dự toán xây dựng, giá gói thầu, giá hợp đồng xây dựng làm cơ sở thanh toán giữa bên giao thầu và bên nhận thầu. Thời gian áp dụng từ tháng 3/2026 cho đến khi giá xăng, dầu được bình ổn.

Thứ hai là có cơ chế phù hợp để ổn định giá các khâu vận chuyển liên quan đến chi phí xăng dầu giúp các nhà thầu ổn định được chi phí đầu vào.

Thứ ba, Thủ tướng Chính phủ có ý kiến chỉ đạo các cấp chính quyền địa phương kiểm soát chặt chẽ giá các vật liệu rời, xử lý các trường hợp tăng giá, thổi giá.

Thứ tư, trong trường hợp biến động về giá nhiên liệu kéo dài, Thủ tướng xem xét cho vận dụng quy định bất khả kháng để được điều chỉnh hợp đồng.

Cuối cùng là việc xem xét, ban hành chính sách khuyến khích, hỗ trợ các doanh nghiệp nhà thầu xây dựng trong việc liên kết, hình thành các chuỗi cung ứng để hạn chế những biến động bất thường về nguồn cung, giá vật tư, vật liệu xây dựng đầu vào.