Những chuyến tàu hàng mở đường vào lục địa Á - Âu

Thị trường dần mở rộng

Khoảng 500 tấn thép cuộn nằm gọn trên 24 toa xe rời ga Hà Khẩu Bắc, tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) vừa theo tàu liên vận quốc tế về ga Vật Cách, TP Hải Phòng. Chuyến hàng cập đích an toàn, mở thêm một luồng vận chuyển mới trên mạng lưới đường sắt liên vận Việt Nam - Trung Quốc.

Đó không phải là một chuyến tàu đơn lẻ. Phía sau những toa thép là một thị trường đang được các doanh nghiệp vận tải đường sắt tìm cách mở rộng: Từ những tuyến kết nối trực tiếp Việt Nam - Trung Quốc đến các hành lang quá cảnh qua Trung Quốc, vươn tới Kazakhstan, Mông Cổ và xa hơn là các thị trường nằm sâu trong lục địa Á - Âu.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, lượng hàng nhập khẩu qua ga cửa khẩu về ga Yên Viên của Công ty CP Vận tải đường sắt (Traravico) đạt gần 98 nghìn tấn, doanh thu tăng 90%. Hàng hóa chủ yếu là container nhập khẩu, nguyên vật liệu phục vụ sản xuất và hóa chất.

Ở chiều ngược lại, những chuyến tàu không chỉ chở nông sản khô, điện tử mà còn đưa một mặt hàng có sản lượng xuất khẩu lớn của Việt Nam lên đường ray. Traravico đã vận chuyển gần 1.000 container sầu riêng, tăng 29% so với cùng kỳ năm 2025.

Một hướng khai thác khác cũng đang được mở ra từ sâu trong nội địa Trung Quốc. Từ tháng 3/2025, tuyến vận tải đường sắt quốc tế kết nối tỉnh Hà Bắc (Trung Quốc) với Việt Nam được đưa vào hoạt động.

Các chuyến tàu liên vận xuất phát từ huyện Kê Trạch, TP Hàm Đan, tỉnh Hà Bắc, đưa hàng hóa từ các nhà máy kết nối trực tiếp tới những ga liên vận quốc tế sâu trong nội địa Việt Nam như Kép, Yên Viên và Sóng Thần.

Rút ngắn thời gian vận chuyển

Điểm đáng chú ý nằm ở thời gian vận chuyển. Trước đây, hàng hóa theo phương thức đường bộ kết hợp đường biển qua cảng Thiên Tân hoặc Thanh Đảo mất hơn 20 ngày. Với tàu chuyên tuyến, thời gian được rút xuống còn 5 - 7 ngày.

Thời gian vận chuyển được rút ngắn kéo theo chi phí logistics giảm đáng kể, khiến tuyến đường sắt ngày càng được chủ hàng lựa chọn. Hiện, Traravico duy trì khoảng 40 container/tháng trên tuyến này, với hơn 30 nhóm mặt hàng.

Những luồng hàng mới cũng tiếp tục được tính đến. Traravico mới đây đã ký Biên bản ghi nhớ với đối tác Trung Quốc về phát triển tuyến đường sắt quốc tế kết nối khu vực Bắc Kinh - Thiên Tân - Hà Bắc với Việt Nam, mục tiêu đạt khoảng 1.500 container/năm.

Cùng đó, nghiên cứu kéo dài phạm vi vận chuyển từ ga Yên Viên đến các tỉnh miền Trung và miền Nam, từng bước hình thành chuỗi logistics phục vụ thương mại điện tử giữa Trung Quốc và ASEAN.

Dư địa khai thác hàng xuất khẩu

Nếu những tuyến mới mở ra không gian vận chuyển theo chiều sâu lãnh thổ, thì những chuyến tàu từ các địa phương nội địa Trung Quốc đang cho thấy một hướng khai thác khác: Đưa hàng vào Việt Nam bằng đường sắt và tìm cách lấp đầy chiều ngược lại.

Từ tháng 6/2026, Công ty CP Vận tải và Thương mại đường sắt (Ratraco) liên tiếp đón các chuyến tàu hàng liên vận chuyên tuyến container lần đầu tiên khai thác từ những địa phương sâu trong nội địa Trung Quốc như: Thanh Hải, Nam Ninh, Tô Châu đi thẳng tới các khu vực nội địa Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Hoàng Thanh, Phó Tổng giám đốc Ratraco, đây là dư địa để đường sắt Việt Nam khai thác hàng xuất khẩu trên chính những container này khi tàu liên vận trở về Trung Quốc hoặc quá cảnh Trung Quốc đi tiếp Trung Á, Nga, châu Âu.

Bài toán đặt ra không chỉ là đưa được hàng đến nơi, mà còn phải khai thác được cả hai chiều vận chuyển.

Khi những container từ sâu trong nội địa Trung Quốc vào Việt Nam không phải trở về trong tình trạng rỗng, hiệu quả khai thác có thể được nâng lên, chi phí logistics giảm xuống và sức cạnh tranh của tuyến vận tải đường sắt liên vận quốc tế được cải thiện.

Hợp tác mở đường không gian vận tải mới

Theo ông Nguyễn Chính Nam, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam (VNR), một yếu tố quan trọng thúc đẩy sự bứt phá của vận tải liên vận quốc tế thời gian qua là tăng cường hợp tác quốc tế, đối ngoại các cấp trong lĩnh vực đường sắt.

Đặc biệt, tại chuyến thăm cấp Nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vào tháng 4/2026, hai bên ra Tuyên bố chung, trong đó xác định nhiều nội dung liên quan đến hợp tác phát triển đường sắt.

Theo đó, hai bên đẩy mạnh kết nối các tuyến đường sắt hai nước với Trung Á và châu Âu, tăng lưu lượng vận tải hàng hóa; phát triển vận tải hành khách, hàng hóa liên vận quốc tế bằng đường sắt.

Những định hướng ở cấp Nhà nước đang được cụ thể hóa bằng các hoạt động hợp tác trong thực tiễn.

VNR tăng cường hợp tác đa phương trong các tổ chức đường sắt như Tổ chức Hợp tác đường sắt (OSJD), Hiệp hội Đường sắt Quốc tế (UIC), Hội nghị Tổng giám đốc đường sắt ASEAN và các chương trình hỗ trợ kỹ thuật với đối tác quốc tế.

Cùng với hợp tác đa phương, hợp tác song phương của VNR cũng ngày càng mở rộng. Đến nay, VNR có quan hệ hợp tác với trên 20 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Nội dung hợp tác ngày càng toàn diện, từ đầu tư kết cấu hạ tầng, hiện đại hóa công nghệ, mua sắm đầu máy, thiết bị chuyên dùng đến đào tạo nhân lực, nghiên cứu, tư vấn, trao đổi kinh nghiệm quản lý và phát triển vận tải đường sắt liên vận quốc tế.

Trong lĩnh vực vận tải, VNR tiếp tục mở rộng hợp tác với các đối tác trong và ngoài nước để phát triển vận tải container liên vận quốc tế, đặc biệt là container thông dụng cỡ lớn và container lạnh trên tuyến Việt Nam - Trung Quốc. Đồng thời, khai thác hiệu quả các tuyến quá cảnh qua lãnh thổ Trung Quốc đến Trung Á, Nga và châu Âu.