Phi công dân dụng “nín thở” bay qua vùng chiến sự

"Chuyến bay không đi đến đâu"

Cuối tuần qua, chuyến bay mang số hiệu EK10 của hãng Emirates từ London (Anh) đến Dubai (Các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất - UAE) khi vừa qua Saudi Arabia thì bất ngờ nhận tin có tấn công bằng máy bay không người lái tại sân bay ở Dubai.

Cuối cùng, phi công buộc phải quyết định quay đầu về sân bay Gatwick (London). Tổng quãng đường bay là 9.100km, tiêu tốn nhiên liệu và thời gian nhưng không đi đến đâu.

Đây chỉ là một trong hàng chục chuyến được gọi là "chuyến bay không đi đến đâu" phát sinh do xung đột tại Trung Đông.

Trước đó, một chuyến bay của hãng hàng không Air France (Pháp) đưa công dân mắc kẹt tại UAE về nước cũng phải quay đầu do tên lửa. Chỉ một ngày sau, chuyến bay khác của Lufthansa (Đức) buộc phải chuyển hướng từ Riyadh (Saudi Arabia) sang Cairo (Ai Cập) do lo ngại an ninh khu vực.

Chiến sự tại Trung Đông bùng phát, hàng trăm tên lửa đạn đạo và drone tấn công bay dày đặc trên không phận, vốn là nơi hoạt động của những đường bay nhộn nhịp nhất thế giới.

Tình hình căng thẳng hơn khi Tehran đáp trả Mỹ và các đồng minh, tấn công các sân bay, khiến hàng loạt chuyến bay từ Dubai đến Abu Dhabi phải tạm dừng, chỉ còn một số chuyến bay giải cứu đưa hành khách mắc kẹt rời khỏi khu vực.

Mức độ an toàn giảm mạnh

Theo chuyên gia trong ngành, mức độ an toàn không phận giảm mạnh trong khoảng 2,5 năm qua vì xung đột gia tăng, làm bùng lên tình trạng giả mạo tín hiệu GPS (đánh lừa máy bay về vị trí) và số lượng tên lửa, drone gia tăng, đặt gánh nặng lên vai phi công.

"Chúng tôi không phải là phi công quân sự. Chúng tôi không được đào tạo để đối phó với những mối đe dọa như không phận bị đóng, tên lửa thường trực như vậy", bà Tanja Harter, một phi công có kinh nghiệm tại Trung Đông và là Chủ tịch Hiệp hội phi công châu Âu cho biết.

Người đứng đầu Cục hàng không dân dụng Lebanon Mohammed Aziz chia sẻ, phi công tại Trung Đông thường quen với tình huống khẩn cấp nhưng họ vẫn rất mệt mỏi vì xung đột leo thang.

"Phi công Trung Đông luôn phải đối mặt với khủng hoảng, vì vậy ngay từ đầu chúng tôi đã được đào tạo xử lý tình huống bất ngờ, khẩn cấp và nhiều kịch bản khác", ông Mohammed Aziz, nói và lấy ví dụ, phi công phải bay cao hơn tầm bay tên lửa, tích thêm nhiên liệu dự phòng để phòng trường hợp phải chuyển hướng. Tuy nhiên, không ai biết chắc nguy cơ sân bay, máy bay bị tên lửa bắn trúng.

Drone làm gián đoạn nhiều sân bay châu Âu

Theo Chủ tịch Hiệp hội phi công châu Âu Tanja Harter, cuộc khủng hoảng hiện tại chỉ là một trong hàng chuỗi những mối đe dọa an ninh mà ngành hàng không phải đối mặt trong những năm qua, gây ra lo sợ, căng thẳng cho phi công.

Trước đó, khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022, drone đã trở thành vũ khí quan trọng của cả hai bên. Các sân bay tại nhiều thành phố châu Âu, từ Stockholm đến Munich không ít lần bị gián đoạn do drone.

Theo các quan chức trong ngành, năm 2025, drone là nguyên nhân khiến một số sân bay lớn nhất thế giới, từ Munich (Đức) đến sân bay Gatwick ở London, phải tạm ngừng hoạt động.

Cơ trưởng Christian von D'Ahe, phi công thương mại với 15 năm kinh nghiệm và là người đứng đầu Hiệp hội Phi công Hàng không Đan Mạch cho biết: Drone không dễ bị phát hiện và rất nhỏ nên có thể xảy ra tình huống va vào động cơ máy bay gây mất toàn bộ lực đẩy hoặc làm hỏng cánh, ảnh hưởng đến khả năng điều khiển của máy bay.

Hơn nữa, hầu hết máy bay đăng ký đều phát tín hiệu qua bộ phát đáp (transponder) để radar nhận diện, nhưng drone thì không nên phi công rất khó phát hiện.

Radar thông thường tại sân bay cũng khó phát hiện drone. Còn các hệ thống radar chuyên dụng thường do lực lượng thực thi pháp luật hoặc quân đội vận hành.

Ông Moritz Burger, phi công thương mại tại Đức nhớ lại, có lần khi đang chuẩn bị hạ cánh tại một sân bay châu Âu thì phát hiện vật thể giống quả bóng.

"Tôi đang nhìn ra ngoài cửa sổ, đột nhiên xuất hiện một vật thể lướt qua ngay bên dưới máy bay. Chúng tôi chỉ nhìn thấy nó trong khoảng 1-2 giây", ông kể lại và cho biết tình huống đó khiến đội bay giật mình và không có thời gian để xử lý.

"Khi gặp những tình huống suýt va chạm như vậy, gần như không có đủ thời gian để phản ứng. Vì vậy, việc kỳ vọng phi công có thể tránh drone là không thực tế. Gần như chúng tôi không thể làm gì", ông Burger chia sẻ.

Còn tại các sân bay cũng không có nhiều lựa chọn. Họ có thể sử dụng radar, cảm biến tần số và thiết bị gây nhiễu, thậm chí một số hệ thống có thể "đánh lạc hướng" drone. Tuy nhiên, do lo ngại an toàn, sân bay không thể bắn hạ drone.

Ông Tim Friebe, kiểm soát viên không lưu tại Đức nhận định drone là mối đe dọa nghiêm trọng nhưng các sân bay thường có rất ít lựa chọn ứng phó.

"Hiện tại, chúng tôi chủ yếu dựa vào báo cáo từ phi công hoặc đôi khi kiểm soát viên phát hiện drone. Vấn đề ở chỗ gần như không có nhiều biện pháp ngoài việc đóng cửa sân bay", ông nói.