Phía sau những chuyến bay đúng giờ

Nhận diện sớm tình huống phát sinh

Vừa rời nhà ga sau chuyến bay từ TP.HCM đến Nội Bài, chị Đặng Thị Hoa (chung cư Mipec Rubik 360, đường Xuân Thủy, phường Cầu Giấy, Hà Nội) nhanh chóng hòa vào dòng hành khách rời sân bay. Với chị, mong muốn nhất là hành trình diễn ra đúng kế hoạch, hạn chế tối đa thời gian chờ đợi.

Ít người biết, để một chuyến bay đúng giờ, nhiều lực lượng, đơn vị phải phối hợp nhịp nhàng. Chỉ một khâu chậm trễ cũng có thể ảnh hưởng đến các khâu tiếp theo, thậm chí kéo theo chậm chuyến dây chuyền.

Việc chia sẻ thông tin kịp thời, thống nhất và liên tục giúp các bên chủ động dự báo, bố trí nguồn lực và xử lý sớm tình huống phát sinh. Đây cũng là bài toán mà mô hình Phối hợp ra quyết định tại cảng hàng không, sân bay (A-CDM) đang từng bước giải quyết tại Cảng HKQT Nội Bài.

Ông Đinh Đăng Định, Giám đốc Trung tâm Điều hành sân bay Nội Bài cho biết, trước đây, khi chưa có nền tảng chia sẻ dữ liệu chung, các đơn vị thường điều hành độc lập theo nguyên tắc "đến trước, phục vụ trước".

Dữ liệu liên quan đến kế hoạch bay phân tán ở nhiều đơn vị, việc cập nhật và phối hợp giữa các bên đôi khi còn mất thời gian. Điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng dự báo, điều phối nguồn lực và tính chính xác của kế hoạch khai thác; chu trình quay đầu của chuyến bay chưa đạt hiệu quả như mong muốn. Hậu quả là tỷ lệ bay chờ lớn, tình trạng chậm chuyến (delay) dễ xảy ra phản ứng dây chuyền, nhất là trong các dịp cao điểm.

Theo ông Định, điểm khác biệt căn bản của A-CDM là chuyển phương thức điều hành từ phản ứng bị động sang phối hợp chủ động, qua đó nhận diện sớm các khả năng phát sinh để các bên có thể phối hợp từ trước.

Những thông tin như thời gian dự kiến khởi hành, thời gian sẵn sàng của tàu bay, xung đột về vị trí đỗ, tình trạng phục vụ mặt đất… được cập nhật và chia sẻ liên tục. Nhờ đó, các đơn vị chủ động hơn trong bố trí nguồn lực và điều hành khai thác.

Giảm nguy cơ chậm chuyến

Tại Nội Bài, A-CDM được triển khai từng bước. Trong năm 2022 và đầu năm 2023, Cảng chuẩn bị, nghiên cứu kinh nghiệm tại các sân bay quốc tế như Changi (Singapore) và Brussels (Bỉ). Sau hai đợt thử nghiệm, Nội Bài chính thức áp dụng A-CDM giai đoạn 1 từ ngày 1/2/2024.

Hiện mô hình vận hành trên nền tảng ACDM Portal do Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) tự phát triển, cung cấp tài khoản miễn phí cho các đơn vị hoạt động tại Cảng và các hãng hàng không có chuyến bay đi, đến Nội Bài.

Điểm quan trọng của A-CDM là tạo ra một "bức tranh khai thác chung", nơi cảng hàng không, cơ quan không lưu, hãng hàng không và đơn vị phục vụ mặt đất cùng chia sẻ thông tin liên tục. Nhờ đó, việc phối hợp được chuyển từ riêng lẻ sang đồng bộ, giúp hoạt động khai thác chủ động, minh bạch và hiệu quả hơn.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, A-CDM được áp dụng cho hơn 110.000 lượt chuyến bay, chiếm 98% tổng số chuyến bay qua Cảng. Riêng tháng 4/2026, chỉ số đúng giờ (OTP) tại Nội Bài đạt hơn 71%, thời gian lăn ra cất cánh giảm trung bình gần 1,5 phút/chuyến.

"Việc áp dụng A-CDM đã giúp tối ưu hóa hạ tầng sân đỗ, giảm áp lực cho kiểm soát viên không lưu, tiết kiệm nhiên liệu và giảm phát thải CO2. Với hành khách, A-CDM đã giảm nguy cơ chậm chuyến, hạn chế tối đa tình trạng phải ngồi chờ trên mặt đất hoặc trải nghiệm cảm giác mệt mỏi khi máy bay phải bay vòng chờ hạ cánh", ông Định nhấn mạnh.

Mở khóa năng lực vận hành

Là hãng hàng không có quy mô khai thác lớn tại Nội Bài và Tân Sơn Nhất, Vietnam Airlines đã chia sẻ dữ liệu khai thác theo thời gian thực, phối hợp lập kế hoạch và điều hành chuyến bay trên một nguồn thông tin thống nhất. Qua đó, khả năng dự báo, tính chủ động và sự đồng bộ trong toàn bộ chuỗi khai thác được nâng lên.

Tại Nội Bài, nửa đầu năm 2026, tỷ lệ tuân thủ thời gian tàu bay rời vị trí đỗ mục tiêu của Vietnam Airlines duy trì gần 99%; tỷ lệ tuân thủ slot cũng trên 90%. Các chỉ số về độ chính xác trong điều hành chuyến bay tiếp tục được cải thiện.

Ông Trần Mạnh Hùng, Trưởng phòng Điều hành, Trung tâm điều hành khai thác Vietnam Airlines cho rằng, trong điều kiện hạ tầng hàng không còn nhiều áp lực, A-CDM giúp nâng năng lực khai thác bằng cách tận dụng hiệu quả hơn hạ tầng hiện có thông qua phối hợp và chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực.

Ở góc độ điều hành bay, ông Nguyễn Mạnh Kiên, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM), cho biết, đơn vị tham gia chia sẻ dữ liệu khai thác, phối hợp lập kế hoạch luồng không lưu, ban hành thời gian mục tiêu chấp thuận tàu bay nổ máy và các thông tin liên quan, giúp các bên đưa ra quyết định thống nhất, kịp thời.

Thời gian tới, VATM dự kiến tiếp tục phối hợp triển khai A-CDM tại các cảng hàng không đáp ứng điều kiện và phù hợp nhu cầu khai thác thực tế.

Để mô hình phát huy hiệu quả trên phạm vi rộng, ông Kiên cho rằng cần tiếp tục đầu tư đồng bộ hạ tầng số, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu và giao diện kết nối giữa các hệ thống; tăng cường đào tạo, diễn tập và chia sẻ kinh nghiệm giữa các đơn vị.

Theo ông Nguyễn Dương, Trưởng phòng Quản lý cảng hàng không, sân bay (Cục Hàng không Việt Nam), thuận lợi lớn hiện nay là Việt Nam đã có kinh nghiệm triển khai thực tế A-CDM tại Nội Bài và Tân Sơn Nhất - hai cảng hàng không có sản lượng và mật độ hoạt động bay lớn.

Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn những điểm nghẽn: một số bước vẫn thực hiện thủ công, chậm cập nhật hoặc thiếu dữ liệu đầu vào; hệ thống kỹ thuật giữa các đơn vị chưa được đầu tư, nâng cấp đồng bộ; năng lực điều hành khai thác giữa các cảng hàng không còn khác nhau...

Thách thức của A-CDM không chỉ nằm ở phần mềm mà còn ở chuẩn hóa dữ liệu, thống nhất quy trình, bảo đảm liên thông hệ thống, bố trí nhân sự điều phối và hình thành văn hóa phối hợp giữa các đơn vị.

Với các cảng đang đầu tư, nâng cấp hoặc chuẩn bị đưa công trình mới vào khai thác, A-CDM cần được nghiên cứu ngay từ quá trình xây dựng phương án khai thác. Việc chuẩn hóa dữ liệu, quy trình phối hợp, đầu mối điều hành và cơ chế ra quyết định từ đầu sẽ giúp hạ tầng mới được khai thác đồng bộ, hiệu quả hơn.