Rót 30 tỷ USD biến sân bay bỏ hoang thành đô thị xanh

Dự án phát triển đô thị lớn nhất Bắc Mỹ

Khoảng 100 năm trước, giữa những cánh đồng bát ngát, ở tây bắc Toronto, Canada, sân bay đầu tiên được xây dựng với đường băng ngắn cùng một nhà xưởng công nghiệp. Trong thời kỳ hoàng kim, nơi đây từng là trụ sở của De Havilland Canada, công ty hàng không có quy mô toàn cầu.

Đến Thế chiến II, nơi đây trở thành trung tâm sản xuất máy bay quân sự. Đầu những năm 1990, sân bay được Bombardier, nhà sản xuất hàng không vũ trụ của Canada mua lại. Đến năm 2024, sân bay chính thức đóng cửa khi doanh nghiệp chuyển địa điểm hoạt động và bị bỏ hoang suốt hơn một năm qua.

Nhưng đầu năm 2026 sẽ đánh dấu bước chuyển mình lớn nhất trong lịch sử khu đất này. Trên diện tích 370 mẫu Anh (khoảng 150ha), một khu đô thị mới sẽ được xây dựng, đủ nơi ở cho hơn 50.000 cư dân cùng 75 mẫu Anh không gian xanh và mở.

Dự án mang tên "YZD", lấy theo ký hiệu gọi cũ của sân bay, là kế hoạch phát triển kéo dài 30 năm, trị giá 30 tỷ USD và được xem là một trong những dự án phát triển đô thị lớn nhất Bắc Mỹ.

Đường băng dài 2km, điểm nhấn trung tâm của khu vực, sẽ trở thành một công viên dành cho người đi bộ, kết nối 7 khu dân cư.

Theo ông Derek Goring, Giám đốc điều hành Northcrest Developments, đơn vị phụ trách dự án, mỗi khu sẽ có bản sắc riêng với nhà ở, thư viện, cửa hàng, trường học và trung tâm cộng đồng.

Giai đoạn xây dựng khu dân cư đầu tiên mang tên "Hangar District" rộng 100 mẫu Anh (khoảng 40,47ha) với 3.000 căn nhà sẽ khởi công vào đầu năm 2026, dự kiến hoàn thành vào năm 2031. Quá trình chuyển đổi này sẽ kéo dài 30 năm và các phân khu được xây dựng lần lượt.

Vì thời gian xây dựng dự án dự kiến "vắt" qua ba thập kỷ và không có sẵn nguồn lực đầu tư 30 tỷ USD nên đây là thách thức lớn nhất, buộc chủ đầu tư phải thực hiện theo từng giai đoạn.

Hướng tới tương lai xanh

Một điểm khác biệt của YZD là chú trọng bảo tồn lịch sử của khu đất, biến chiến lược này thành một lợi thế lớn.

"Thông thường, các dự án tái phát triển đô thị quy mô lớn hay gặp thách thức lớn là không có nền tảng sẵn có, do đó dễ mang cảm giác chung chung. Với dự án này, chúng tôi muốn tận dụng tối đa công trình hiện hữu, giúp tạo nên khác biệt, độc đáo hơn", ông Goring nói.

Việc gìn giữ lịch sử của khu đất không chỉ mang ý nghĩa hoài niệm, mà còn có giá trị thực tiễn về mặt môi trường vì sẽ không phải phá bỏ, xây mới hoàn toàn gây thêm phát thải carbon.

Những nhà chứa máy bay công nghiệp đồ sộ, được xây dựng từ thập niên 1950-1990, sẽ được bảo tồn và tái sử dụng thành tòa nhà thương mại, phục vụ sản xuất phim, công nghiệp nhẹ và công nghệ sạch. Mái công trình sẽ được phủ cây xanh, giúp hấp thụ nước mưa, giảm nguy cơ ngập lụt và tăng cường đa dạng sinh học trong khu đô thị.

Dù đường băng không được giữ nguyên hiện trạng, nhưng phần đường đã làm bê tông và rải nhựa có thể được tái sử dụng làm đường sá và vỉa hè.

Về giao thông, khu YZD được bao quanh bởi mạng lưới nhà ga và tàu điện ngầm. Vì vậy thiết kế sẽ tận dụng hạ tầng này, khuyến khích đi bộ và các phương tiện xanh, hạn chế dùng ô tô. Dự án sẽ có làn xe đạp rộng và hệ thống xe buýt phục vụ chặng cuối.

Xu hướng tái sử dụng thích ứng

Những dự án như YZD cho thấy tính bền vững đang trở thành xu hướng đầy sáng tạo của kiến trúc trong thế kỷ XXI.

Trên thế giới đã và đang có nhiều dự án được thực hiện như Tempelhofer Feld ở Berlin (Đức) hay Công viên Đô thị Ellinikon tại Athens (Hy Lạp).

Việc tái sử dụng các sân bay bỏ hoang thành công viên xanh và khu dân cư bền vững được kỳ vọng để "giải bài toán" mà ngành Xây dựng toàn cầu đang phải đối mặt. Đó là vừa phải đáp ứng nhu cầu phát triển nhưng vẫn xanh, bền vững.

Thực tế, ngành Xây dựng là một trong những tác nhân lớn nhất gây phát thải nhân tạo. Song nhu cầu về hạ tầng vẫn liên tục gia tăng theo đà tăng trưởng dân số, trong khi các công trình lịch sử lại đang dần đi đến giai đoạn cuối, xuống cấp nghiêm trọng.

Việc phá bỏ những công trình cũ rồi xây mới hoàn toàn không chỉ tốn kém tài nguyên mà còn tạo ra lượng rác thải và khí thải khổng lồ.

Với phương pháp tái sử dụng linh hoạt, các công trình hết thời không bị coi như gánh nặng mà được hô biến thành tài sản phục vụ cho tương lai, vừa giữ gìn di sản, vừa giảm thiểu lãng phí.