Siết chấm thi nghiên cứu khoa học cấp quốc gia của học sinh

Đề cao liêm chính khoa học

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) vừa ban hành Thông tư 84/2026/TT-BGDĐT về Quy chế Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS và THPT, thay thế Thông tư 06/2024 và Thông tư 24/2025.

Theo quy chế mới, danh mục lĩnh vực dự thi được chuẩn hóa còn 16 lĩnh vực. Tên gọi một số lĩnh vực được điều chỉnh để thống nhất với danh mục nhóm ngành đào tạo theo Nghị định 179/2026/NĐ-CP, tạo cơ sở liên thông kết quả cuộc thi với chính sách học bổng và tuyển sinh đại học. Với dự án liên ngành, lĩnh vực dự thi được xác định theo lĩnh vực chiếm tỷ trọng lớn nhất trong nội dung nghiên cứu cốt lõi.

Tiêu chí và thang điểm đánh giá được thiết kế lại, gồm 20 tiêu chí, mỗi tiêu chí tối đa 5 điểm, chia thành 5 nhóm với tổng điểm tối đa 100. Cách xây dựng này nhằm giúp học sinh hiểu rõ yêu cầu đối với một dự án nghiên cứu, đồng thời tạo căn cứ để giám khảo đánh giá nhất quán, khách quan hơn. Cấu trúc các nhóm tiêu chí tương ứng với cách đánh giá của Hội thi Khoa học và Kỹ thuật quốc tế Regeneron ISEF.

Mỗi dự án phải có ít nhất ba giám khảo chấm độc lập, được phân công bằng hình thức bốc thăm trong tiểu ban lĩnh vực. Nếu điểm của một giám khảo chênh lệch từ 20% trở lên so với điểm trung bình cộng của các giám khảo còn lại, giám khảo đó phải rà soát, giải trình bằng văn bản. Nếu giải trình không phù hợp, trưởng tiểu ban phân công thêm giám khảo chấm độc lập. Các giám khảo không được thỏa thuận điểm với nhau.

Quy chế dành riêng một chương quy định về công khai, minh bạch và liêm chính khoa học. Danh sách dự án dự thi cấp quốc gia, báo cáo tóm tắt và poster phải được công khai chậm nhất 15 ngày trước ngày khai mạc cuộc thi. Đơn vị dự thi phải công khai danh sách dự án được chọn cử trong vòng 5 ngày làm việc kể từ ngày ban hành quyết định.

Học sinh có trách nhiệm lập và lưu giữ nhật ký nghiên cứu dưới dạng điện tử hoặc văn bản, ghi nhận đầy đủ, liên tục quá trình thực hiện dự án. Nhật ký phải có xác nhận của người hướng dẫn ít nhất mỗi tháng một lần, kèm dữ liệu gốc của dự án.

Nhật ký và dữ liệu gốc là căn cứ để giám khảo đối chiếu tính trung thực, tính liên tục của quá trình nghiên cứu và mức độ tham gia độc lập, thực chất của học sinh. Qua đó, giám khảo có thể phân biệt kết quả do các em thực hiện với phần hỗ trợ, hướng dẫn của giáo viên hoặc nhà khoa học. Người hướng dẫn không được trực tiếp làm thay học sinh các nội dung nghiên cứu cốt lõi.

Quy chế cũng phân loại dự án nghiên cứu theo ba mức độ an toàn, đồng thời quy định trách nhiệm và chế tài đối với hành vi vi phạm. Học sinh làm giả hồ sơ, nhật ký nghiên cứu hoặc dữ liệu gốc có thể bị hủy kết quả, cấm tham dự cuộc thi từ một đến hai năm. 

Đồng thời, người hướng dẫn để xảy ra vi phạm liêm chính khoa học có thể không được chấp nhận hướng dẫn nghiên cứu trong một đến hai lần tổ chức cuộc thi tiếp theo. Kết quả và giải thưởng của dự án vi phạm bị thu hồi, thông báo công khai.

Phân bổ dự án, mở rộng giao lưu quốc tế

Số dự án tối đa mỗi sở GD&ĐT được đăng ký dự thi cấp quốc gia căn cứ vào tỷ lệ dự án của sở đó tại cuộc thi cấp đơn vị trong năm học liền trước năm tổ chức cuộc thi.

Tỷ lệ này được tính bằng số dự án dự thi cấp đơn vị do sở tổ chức chia cho tổng số dự án dự thi của tất cả sở trong cùng năm học, rồi nhân với 100%.

Cụ thể, sở có tỷ lệ dự án không quá 1% được đăng ký tối đa ba dự án; trên 1% đến 5% được đăng ký tối đa sáu dự án; trên 5% đến 10% được đăng ký tối đa chín dự án; trên 10% được đăng ký tối đa 12 dự án.

Với các đơn vị dự thi là trường phổ thông trực thuộc bộ, cơ quan ngang bộ, đại học, trường đại học, viện hoặc học viện có trường phổ thông, mỗi đơn vị được đăng ký tối đa ba dự án. Đơn vị đăng cai tổ chức cuộc thi được đăng ký thêm tối đa sáu dự án.

Đơn vị có dự án đoạt giải Tư trở lên tại cuộc thi quốc tế trong năm liền trước, do Bộ GD&ĐT chọn cử tham gia, được đăng ký thêm một dự án cho mỗi dự án đạt giải. Số lượng dự án được tính chung cho cả cấp THCS và THPT; đơn vị dự thi tự quyết định phân bổ giữa hai cấp học phù hợp với điều kiện thực tế.

Thông tư cho phép Bộ GD&ĐT xem xét, quyết định mời đoàn học sinh hoặc dự án nghiên cứu khoa học, kỹ thuật của học sinh từ các quốc gia, vùng lãnh thổ khác tham gia giao lưu, trưng bày tại cuộc thi. Các dự án này không thuộc cơ cấu giải và không tính vào số lượng dự án dự thi trong nước.

Cuộc thi sẽ được quản lý trên hệ thống thống nhất trong môi trường số. Thông tin, dữ liệu đã có trên hệ thống hoặc cơ sở dữ liệu ngành giáo dục không phải cung cấp lại. Văn bản hướng dẫn tổ chức cuộc thi hằng năm và hướng dẫn của đơn vị dự thi cũng không được đặt thêm điều kiện, thành phần hồ sơ hoặc tiêu chí đánh giá ngoài quy chế, nhằm hạn chế phát sinh yêu cầu và áp lực cho học sinh.

Các dự án đã được cơ sở giáo dục phê duyệt kế hoạch nghiên cứu trước ngày Thông tư có hiệu lực được tiếp tục thực hiện theo kế hoạch đã phê duyệt. Yêu cầu về nhật ký nghiên cứu, dữ liệu gốc và khai báo sử dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) chỉ áp dụng đối với phần nghiên cứu thực hiện kể từ ngày Thông tư có hiệu lực.

Đối với các cuộc thi cấp cơ sở giáo dục và cấp đơn vị dự thi đã hoặc đang tổ chức theo kế hoạch được phê duyệt trước thời điểm này tiếp tục thực hiện theo Thông tư 06/2024 và Thông tư 24/2025 đến khi kết thúc. Việc lựa chọn, cử dự án dự thi cấp quốc gia thực hiện theo quy định chuyển tiếp của Thông tư mới.