Siết tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp công nghiệp đường sắt

Nghị định 04/2026/NĐ-CP của Chính phủ vừa ban hành đã thiết lập một "hàng rào" tiêu chí chặt chẽ đối với các tổ chức, doanh nghiệp được giao nhiệm vụ, đặt hàng cung cấp dịch vụ, hàng hóa công nghiệp đường sắt, trong đó yêu cầu nổi bật là năng lực tài chính ở mức rất cao, với vốn điều lệ tối thiểu lên tới 3.000 tỷ đồng.

Theo quy định, từ ngày 10/1/2026, Nghị định 04/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, điều chỉnh việc giao nhiệm vụ, đặt hàng và tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp Việt Nam tham gia cung cấp dịch vụ, hàng hóa công nghiệp đường sắt.

Phạm vi áp dụng là các chương trình, dự án mua sắm, đầu tư xây dựng đường sắt sử dụng ngân sách nhà nước, không bao gồm nguồn chi thường xuyên.

Nghị định xác định rõ danh mục dịch vụ và hàng hóa công nghiệp đường sắt. Trong đó, dịch vụ bao gồm sửa chữa, hoán cải phương tiện giao thông đường sắt; còn hàng hóa trải rộng từ phương tiện giao thông đường sắt đến các hệ thống thông tin, tín hiệu, cấp điện sức kéo, ray, ghi, phụ kiện liên kết, phụ tùng, vật tư và thiết bị chuyên ngành.

Điểm đáng chú ý của Nghị định 04 là việc xây dựng bộ tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp đồng bộ và toàn diện, bao trùm từ pháp lý, tài chính đến cơ sở vật chất, nhân sự, kinh nghiệm, chất lượng sản phẩm và giá cả.

Về pháp lý, các tổ chức, doanh nghiệp phải có đầy đủ chức năng, ngành nghề kinh doanh, giấy phép hoạt động phù hợp với nhiệm vụ được giao; không trong quá trình giải thể, không bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và không mất khả năng thanh toán theo quy định của pháp luật về phá sản.

Đặc biệt, tiêu chí năng lực tài chính được đặt ra ở mức cao. Doanh nghiệp phải có giá trị tài sản ròng không âm trong năm tài chính gần nhất; đồng thời chứng minh được khả năng thu xếp vốn chủ sở hữu, huy động vốn vay và các nguồn vốn hợp pháp khác để thực hiện nhiệm vụ.

Với doanh nghiệp thành lập từ 3 năm trở lên, doanh thu bình quân 3 năm tài chính gần nhất phải đạt tối thiểu 8.000 tỷ đồng/năm. Doanh nghiệp thành lập dưới 3 năm phải có vốn điều lệ không thấp hơn 3.000 tỷ đồng.

Đối với nhà cung cấp có vốn đầu tư nước ngoài, Nghị định yêu cầu phải có ít nhất một nhà đầu tư trong nước nắm giữ trên 35% vốn điều lệ, nhằm bảo đảm vai trò chủ động của doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực then chốt này.

Bên cạnh tài chính, doanh nghiệp còn phải đáp ứng yêu cầu cao về cơ sở vật chất, công nghệ, với hệ thống nhà xưởng, kho bãi, máy móc, thiết bị, dây chuyền sản xuất và thử nghiệm phù hợp.

Nghị định cũng ưu tiên lựa chọn các nhà cung cấp có cơ sở đào tạo, nghiên cứu và phát triển (R&D) hiện đại, phục vụ trực tiếp cho công nghiệp đường sắt.

Về nhân lực, doanh nghiệp phải có đội ngũ quản lý, chuyên gia và kỹ thuật viên đủ năng lực; có giải pháp công nghệ tiên tiến, lộ trình nội địa hóa rõ ràng. Trường hợp hợp tác với đối tác nước ngoài, phải kèm theo cam kết chuyển giao công nghệ.

Sản phẩm, dịch vụ cung cấp phải đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, được kiểm soát chất lượng, có chứng nhận hợp chuẩn, hợp quy; giá cả cạnh tranh, công khai, minh bạch và không vượt dự toán được phê duyệt.

Trao đổi với Báo Xây dựng, lãnh đạo Cục Đường sắt Việt Nam cho biết, các quy định chặt chẽ trong Nghị định 04 nhằm lựa chọn đúng và trúng những doanh nghiệp đủ năng lực, qua đó bảo đảm hiệu quả của cơ chế giao nhiệm vụ, đặt hàng.

Đặc biệt, các tiêu chí cao về vốn điều lệ và doanh thu được xác định là công cụ để định hướng hình thành những doanh nghiệp nòng cốt, có vai trò "dẫn dắt" ngành công nghiệp đường sắt.

Đây sẽ là nền tảng quan trọng để bảo đảm chất lượng các dự án đường sắt quốc gia trong tương lai, đồng thời thúc đẩy công nghiệp đường sắt Việt Nam phát triển theo hướng hiện đại và bền vững.

Đường sắt có tốc độ thiết kế trên 120km/h bắt buộc có hàng rào bảo vệ

Một điểm mới đáng chú ý của Nghị định 16/2026/NĐ-CP là yêu cầu bắt buộc xây dựng hàng rào bảo vệ đối với các tuyến đường sắt có tốc độ thiết kế trên 120km/h và đường sắt đô thị, trừ trường hợp tuyến đi trên cao hoặc trong hầm.