Tái thiết đô thị: Bước đi hiện thực hóa quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm

Tái thiết đô thị, yêu cầu phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới

Trong định hướng phát triển Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Hà Nội đang đứng trước yêu cầu đổi mới mô hình phát triển đô thị, chuyển từ mở rộng không gian theo chiều rộng sang tái cấu trúc, nâng cao chất lượng và hiệu quả sử dụng đất. Trong đó, cải tạo, chỉnh trang và tái thiết các khu đô thị hiện hữu được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm khắc phục những bất cập về hạ tầng, tổ chức lại không gian phát triển và tạo động lực tăng trưởng mới.

Quá trình đô thị hóa nhanh trong nhiều thập kỷ đã hình thành những khu dân cư có mật độ xây dựng cao, hệ thống giao thông thiếu đồng bộ, không gian công cộng hạn chế. Nhiều khu vực dù có vị trí thuận lợi nhưng hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội chưa đáp ứng yêu cầu phát triển, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống của người dân.

Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu Hà Nội không chỉ cải tạo từng tuyến đường, công trình riêng lẻ mà cần tiếp cận tái thiết trên phạm vi tổng thể, gắn tổ chức lại không gian đô thị với hoàn thiện hệ thống giao thông, thoát nước, trường học, cây xanh và các thiết chế công cộng.

Đây cũng là hướng đi nhằm cụ thể hóa mô hình phát triển đô thị đa cực, đa trung tâm, đa tầng, đa lớp trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, hướng tới hình thành những không gian đô thị hiện đại, đồng bộ và phát triển bền vững.

Từ định hướng đó, dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng được xem là một trường hợp cụ thể đặt ra yêu cầu chuyển hóa chủ trương phát triển đô thị thành những giải pháp quy hoạch, đầu tư và tổ chức thực hiện.

Dự án có quy mô nghiên cứu khoảng 447ha, đang được công khai lấy ý kiến cộng đồng đối với dự thảo Quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500. Mục tiêu hướng tới là khắc phục những tồn tại về hạ tầng, tổ chức lại không gian đô thị, bổ sung các công trình công cộng và cải thiện môi trường sống tại khu vực.

Với phạm vi tác động lớn, liên quan trực tiếp đến nhà ở, đất đai và sinh kế của nhiều hộ dân, việc triển khai dự án đòi hỏi phương án quy hoạch phải có tính khả thi, đồng thời bảo đảm sự đồng thuận của cộng đồng.

Tháo gỡ điểm nghẽn

Trao đổi với Báo Xây dựng, ông Ngô Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND phường Vĩnh Hưng cho biết, quá trình phát triển đô thị trên địa bàn trong nhiều năm qua đã bộc lộ những hạn chế về kết cấu hạ tầng, đặc biệt là hệ thống giao thông và thoát nước.

Nhiều tuyến đường chưa được đầu tư theo đúng quy hoạch, trong khi hệ thống hạ tầng kỹ thuật còn thiếu đồng bộ. Một số khu vực chưa có hào kỹ thuật, hệ thống cống thoát nước mưa chưa hoàn chỉnh; cấp nước, chiếu sáng và hạ ngầm đường dây vẫn phải tận dụng hạ tầng hiện trạng.

Chính những bất cập này khiến tình trạng ngập úng diễn ra trên diện rộng khi có mưa lớn, ảnh hưởng đến đời sống, sinh hoạt và việc đi lại của người dân.

Không chỉ hệ thống thoát nước, mạng lưới giao thông tại nhiều khu dân cư còn hạn chế về khả năng kết nối, trong khi nhu cầu sử dụng các công trình hạ tầng xã hội, không gian công cộng ngày càng gia tăng.

"Từ thực trạng trên, yêu cầu cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng không chỉ dừng ở việc mở rộng đường giao thông hay nâng cấp một số công trình hạ tầng, mà cần được nghiên cứu tổng thể nhằm giải quyết đồng thời những bất cập tích tụ trong quá trình phát triển", ông Cường nhấn mạnh.

Cũng theo Phó Chủ tịch UBND Phường Vĩnh Hưng, theo định hướng đang được nghiên cứu, dự án hướng tới tổ chức lại mạng lưới giao thông, hoàn thiện hệ thống hạ tầng kỹ thuật, bổ sung trường học, cây xanh và các công trình phục vụ cộng đồng.

Đặc biệt, việc phát triển hạ tầng phải gắn với tổ chức lại không gian dân cư, bảo đảm sự kết nối giữa khu vực cải tạo, chỉnh trang với những khu vực tái thiết, tránh tình trạng đầu tư thiếu đồng bộ.

Tuy nhiên, cùng với yêu cầu nâng cấp hạ tầng, vấn đề được người dân quan tâm là chính sách bồi thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư. Đối với những hộ dân đã sinh sống lâu năm, nơi ở không chỉ gắn với tài sản mà còn liên quan đến công việc, học tập, hoạt động kinh doanh và các mối quan hệ cộng đồng.

Vì vậy, phương án tái định cư cần được nghiên cứu phù hợp, bảo đảm điều kiện tiếp cận giao thông, trường học, y tế và các dịch vụ thiết yếu, hướng tới mục tiêu nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Việc công khai dự thảo Quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị Vĩnh Hưng là bước quan trọng để người dân tiếp cận thông tin, đóng góp ý kiến về tổ chức không gian, hạ tầng và những nội dung liên quan trực tiếp đến quyền lợi của mình.

Dự thảo Quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng đang được công khai lấy ý kiến cộng đồng dân cư. Ảnh phối cảnh dự án

Tái cấu trúc đô thị gắn với nâng cao chất lượng sống người dân

Từ góc độ chuyên môn, TS.KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam cho rằng, việc tái cấu trúc những khu vực đô thị hiện hữu như Vĩnh Hưng không chỉ xuất phát từ yêu cầu khắc phục những bất cập về hạ tầng mà còn là nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược phát triển dài hạn của Hà Nội.

Theo ông, Hà Nội đang quyết tâm triển khai Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, trong đó tái thiết các khu vực đô thị hiện hữu là một trong những nhiệm vụ cần ưu tiên thực hiện.

Vĩnh Hưng có nhiều điều kiện thuận lợi để tổ chức lại không gian phát triển. Bên cạnh những khu dân cư, làng xóm cũ cần chỉnh trang, địa bàn còn các khu đất trống, công viên, hồ nước và không gian công cộng chưa được khai thác hiệu quả.

Đáng chú ý, khu vực có lợi thế phát triển theo mô hình TOD, gắn tổ chức không gian đô thị với hệ thống giao thông công cộng. Theo định hướng quy hoạch được ông Sơn đề cập, Vĩnh Hưng có bốn tuyến đường sắt đi qua, tạo điều kiện kết nối với các trục giao thông chính của thành phố và trục cảnh quan sông Hồng.

Từ những lợi thế này, ông Sơn cho rằng cần tiếp cận tái thiết theo hướng tổng thể, phân định rõ khu vực tái thiết và khu vực cải tạo, chỉnh trang, thay vì chỉ nâng cấp các công trình riêng lẻ. Quá trình thực hiện đồng thời phải bảo đảm sự hài hòa giữa kế thừa giá trị văn hóa truyền thống với yêu cầu phát triển mới.

Về giải pháp tổ chức không gian, ông Sơn đề xuất nghiên cứu mô hình đô thị nén, phát triển theo chiều đứng, kết hợp các tổ hợp nhà ở cao tầng với giao thông công cộng, dịch vụ thiết yếu và không gian xanh.

Thay vì phát triển dàn trải nhà thấp tầng, nhà chia lô, việc bố trí công trình cao tầng hợp lý dọc các trục giao thông có thể giải phóng quỹ đất mặt đất để đầu tư cây xanh, hạ tầng kỹ thuật và các công trình công cộng.

Định hướng này cần gắn với mô hình đô thị 15 phút, nơi người dân có thể tiếp cận thuận tiện trường học, cơ sở y tế, dịch vụ thương mại và các tiện ích thiết yếu.

Tuy nhiên, theo ông Sơn, sự thay đổi về diện mạo kiến trúc không phải là thước đo duy nhất của quá trình tái thiết.

"Sự hài lòng của cư dân sau khi đô thị được chỉnh trang, tái thiết là yếu tố quan trọng quyết định thành công của quá trình này. Để đạt được mục tiêu đó, quá trình triển khai phải bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân. Đặc biệt, với những hộ phải di dời, phương án tái định cư cần hướng tới bố trí tại chỗ, bảo đảm chất lượng nhà ở và điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn trước, đồng thời duy trì việc làm, sinh kế và các mối quan hệ cộng đồng", ông Sơn nhấn mạnh.