Tái thiết hồ Hoàn Kiếm và bài toán bảo tồn di sản

Giãn dân, khai thác không gian ngầm

Với nhiều thế hệ người Hà Nội, hồ Hoàn Kiếm không chỉ là một danh thắng mà còn là khoảng trời ký ức, nơi lưu giữ những dấu ấn lịch sử, văn hóa và nhịp sống của Thủ đô. Bởi vậy, thông tin Hà Nội dự kiến dành hơn 22.000 tỷ đồng tái thiết khu vực hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận thu hút sự quan tâm của nhiều người.

Hồ Hoàn Kiếm - không gian di sản đặc biệt, nơi hội tụ những giá trị lịch sử, văn hóa và cảnh quan đặc trưng của Thủ đô.

TS Nguyễn Văn Đính, Phó chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam chia sẻ, việc khai thác không gian ngầm là xu hướng phù hợp với sự phát triển của các đô thị hiện đại. Tuy nhiên, đối với khu vực có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa như hồ Hoàn Kiếm, quá trình nghiên cứu, đầu tư phải hết sức thận trọng.

Theo ông Đính, không gian phát triển của một đô thị không chỉ giới hạn trên mặt đất mà còn mở rộng xuống lòng đất và các tầng không gian trên cao. Đây đều là những nguồn lực kinh tế mà các đô thị hiện đại đang khai thác nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng không gian và tạo thêm dư địa phát triển.

Tuy nhiên, việc khai thác phải phù hợp với đặc điểm của từng đô thị, nhất là những khu vực có bề dày lịch sử, cần bảo tồn các giá trị kiến trúc, cảnh quan truyền thống.

Ông Đính cho rằng, Hà Nội đang nỗ lực giảm mật độ dân cư tại khu vực trung tâm lịch sử, từng bước giãn dân ra khỏi khu vực lõi. Việc này không chỉ nhằm giảm áp lực lên hạ tầng đô thị mà còn tạo điều kiện bảo tồn, phát huy những giá trị lịch sử, văn hóa đặc trưng của Thủ đô.

Vì vậy, khai thác không gian ngầm hồ Hoàn Kiếm cần được xem xét trong tổng thể định hướng phát triển đô thị, bảo đảm hài hòa giữa đầu tư hạ tầng, giảm tải khu vực nội đô và bảo tồn di sản.

"Cần hạn chế những hoạt động đầu tư, xây dựng mới có thể ảnh hưởng đến các giá trị cổ kính của khu vực trung tâm lịch sử", ông Đính nói.

Bảo tồn di sản, tôn trọng không gian lịch sử

TS.KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam cho rằng, cần nhìn nhận hồ Hoàn Kiếm cùng hệ thống quảng trường, công viên và các công trình xung quanh như một chỉnh thể thống nhất, hình thành chuỗi không gian văn hóa liên hoàn, gắn với đời sống cộng đồng.

Theo ông Sơn, việc tái thiết cần tôn trọng cấu trúc không gian lịch sử, bảo vệ các công trình kiến trúc có giá trị, tổ chức hài hòa giữa không gian trên mặt đất và các chức năng ngầm. Những công trình xây dựng mới cần nghiên cứu thận trọng, tránh làm lu mờ bản sắc vốn có của hồ Hoàn Kiếm.

Theo TS Nguyễn Minh Phong, thành viên Hội đồng Tư vấn Kinh tế, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho rằng, việc Hà Nội đầu tư cải tạo, chỉnh trang, tái thiết khu vực hồ Hoàn Kiếm cần bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phát triển đô thị và gìn giữ các giá trị lịch sử, văn hóa.

Sau khi chủ trương đầu tư được HĐND thành phố thông qua, các bước nghiên cứu, triển khai tiếp theo cần được thực hiện thận trọng, trên cơ sở quy hoạch bài bản, có sự thẩm định kỹ lưỡng và phản biện của các cơ quan chuyên môn.

Công khai quy hoạch để tham vấn

Theo ông Phong, việc công khai quy hoạch để các cơ quan chức năng, giới chuyên môn và cộng đồng tham gia góp ý là rất cần thiết, góp phần hoàn thiện phương án đầu tư và tạo sự đồng thuận. Quá trình tham vấn cần bảo đảm minh bạch, đúng quy trình và dành đủ thời gian để tiếp thu những ý kiến có giá trị.

Đối với phương án triển khai dự án theo phương thức đối tác công tư (PPP), trong đó có cơ chế sử dụng quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư, TS Nguyễn Minh Phong lưu ý cần xác định rõ phạm vi, diện tích và điều kiện sử dụng đất, phù hợp với quy hoạch và đặc điểm của khu vực trung tâm lịch sử.

Việc khai thác quỹ đất phải được tính toán hợp lý, ưu tiên bảo vệ không gian cảnh quan quanh hồ Hoàn Kiếm. Trường hợp sử dụng quỹ đất để thanh toán cho nhà đầu tư, có thể nghiên cứu lựa chọn những khu vực khác phù hợp, qua đó giảm áp lực lên không gian di sản.

"Cần có những quy định cụ thể, bảo đảm việc khai thác quỹ đất đúng mục đích, hiệu quả và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân", ông Phong lưu ý.

Bên cạnh đó, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng cần được quan tâm. Chính sách bồi thường cần được rà soát, cập nhật phù hợp với điều kiện thực tế, bảo đảm tính thống nhất, công bằng giữa các khu vực có điều kiện tương đồng, qua đó tạo sự đồng thuận.

"Quan trọng là giữ nguyên những giá trị lịch sử của hồ Hoàn Kiếm. Việc xem xét dự án cần xuất phát từ giá trị lịch sử, văn hóa nghìn năm và đặc biệt là lợi ích quốc gia", TS Nguyễn Minh Phong nói.