Tạo hành lang pháp lý mới cho công nghiệp hàng hải

Mở đường cho công nghiệp hàng hải phát triển hiện đại, xanh và cạnh tranh

Dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam dành riêng một chương cho công nghiệp hàng hải, với ba lĩnh vực gồm công nghiệp tàu thủy, công nghiệp hỗ trợ hàng hải và công nghiệp công nghệ hàng hải.

Cùng với việc xác định rõ vai trò của từng lĩnh vực, dự thảo đề xuất nhiều chính sách ưu đãi, hỗ trợ nhằm tạo cơ sở pháp lý thúc đẩy công nghiệp hàng hải phát triển theo hướng hiện đại, xanh và có năng lực cạnh tranh.

Trong cấu trúc công nghiệp hàng hải, công nghiệp tàu thủy được xác định là lĩnh vực trọng tâm. Trong khi đó, công nghiệp hỗ trợ hàng hải và công nghiệp công nghệ hàng hải giữ vai trò bổ trợ, phục vụ trực tiếp cho công nghiệp tàu thủy cũng như các hoạt động hàng hải, đường thủy.

Theo dự thảo, phát triển công nghiệp hàng hải phải phù hợp với chiến lược, quy hoạch phát triển kinh tế biển và công nghiệp quốc gia; đồng thời được tổ chức theo chuỗi giá trị và vòng đời sản phẩm, gắn với yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Một trong những định hướng được đặt ra là phát triển đồng bộ công nghiệp tàu thủy, công nghiệp hỗ trợ hàng hải và công nghiệp công nghệ hàng hải, từng bước hình thành chuỗi cung ứng trong nước đáp ứng các nhu cầu thiết yếu về thiết kế, sản xuất, đóng mới, sửa chữa, bảo dưỡng, vật liệu, máy, thiết bị và công nghệ.

Cùng với phát triển năng lực sản xuất, dự thảo cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm chất lượng, an toàn, an ninh, bảo vệ môi trường, phòng, chống cháy, nổ; sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Thí điểm có kiểm soát với công nghệ, sản phẩm mới

Một điểm đáng chú ý trong dự thảo là cơ chế thí điểm có kiểm soát đối với những công nghệ, sản phẩm, dịch vụ, mô hình, vật liệu, kết cấu và giải pháp kỹ thuật mới.

Theo đó, đối với những vấn đề trong lĩnh vực công nghiệp hàng hải chưa có quy định pháp luật, tiêu chuẩn hoặc quy chuẩn kỹ thuật áp dụng, cơ quan nhà nước có thẩm quyền có thể xem xét cho phép áp dụng thí điểm có kiểm soát.

Việc quyết định cho phép thử nghiệm sẽ được căn cứ vào tính cần thiết và khả năng ứng dụng của công nghệ, sản phẩm, dịch vụ, mô hình, vật liệu, kết cấu hoặc giải pháp kỹ thuật; mức độ hoàn thiện của phương án thử nghiệm; mức độ và khả năng kiểm soát rủi ro, cũng như khả năng giám sát và xử lý sự cố trong quá trình thử nghiệm.

Quyết định cho phép thí điểm phải xác định rõ đối tượng, phạm vi, địa điểm, thời hạn, điều kiện, giới hạn hoạt động và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân tham gia.

Đáng chú ý, việc được phép thí điểm có kiểm soát không đồng nghĩa với việc tổ chức, cá nhân đương nhiên được sản xuất, kinh doanh, khai thác hoặc áp dụng chính thức sau khi kết thúc thời gian thí điểm.

Chính phủ sẽ quy định chi tiết về thẩm quyền, thời hạn, cơ chế thí điểm có kiểm soát và việc giám sát.

Nhiều chính sách ưu đãi để tạo động lực phát triển

Không chỉ xây dựng hành lang pháp lý cho công nghiệp hàng hải, dự thảo còn đưa ra các chính sách ưu đãi, hỗ trợ nhằm khuyến khích lĩnh vực này phát triển theo hướng hiện đại, xanh và có năng lực cạnh tranh.

Theo đó, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp hàng hải, đường thủy và công nghiệp hỗ trợ được xác định là một trong những đối tượng trọng tâm được hưởng các chính sách, ưu đãi.

Dự thảo cũng đề xuất ưu tiên sử dụng bãi sông, bãi nổi phù hợp với quy hoạch để phát triển cơ sở công nghiệp tàu thủy, trên cơ sở bảo đảm khả năng thoát lũ và an toàn đê điều.

Cùng với đó là các ưu đãi về thuế, phí, lệ phí và tín dụng đối với những hoạt động phát triển đội tàu, vận tải đa phương thức, các dự án chuyển đổi xanh.

Việc bổ sung các quy định này, theo cơ quan soạn thảo, nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 20-NQ/TW của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh và Thông báo số 125 của Văn phòng Trung ương Đảng về kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với các cơ quan về phát triển công nghiệp hàng hải quốc gia.

Trên cơ sở các quy định được đề xuất trong dự thảo Bộ luật, cơ quan quản lý cho rằng cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành, bảo đảm tính liên tục, thống nhất của hệ thống pháp luật.

Đồng thời, các phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh cũng cần được thực hiện kịp thời, cùng với việc tổ chức triển khai các chính sách mới về công nghiệp hàng hải, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, an toàn và quản lý chuyên ngành.

Những quy định này được kỳ vọng tạo thêm cơ sở pháp lý để công nghiệp hàng hải phát triển đồng bộ, từ công nghiệp tàu thủy đến công nghiệp hỗ trợ và công nghệ hàng hải, qua đó hình thành năng lực sản xuất và chuỗi cung ứng trong nước đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển của lĩnh vực hàng hải, đường thủy.