Thay đổi tư duy đầu tư hạ tầng: Xây cao tốc phải đi cùng trạm dừng nghỉ

36 trạm dừng nghỉ trên tuyến Bắc - Nam đang được đầu tư, khai thác

Bộ Xây dựng vừa báo cáo Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc về tình hình triển khai đầu tư, xây dựng hệ thống trạm dừng nghỉ trên các tuyến đường cao tốc.

Theo Bộ Xây dựng, quy hoạch mạng lưới đường bộ xác định hệ thống cao tốc quốc gia gồm 46 tuyến với tổng chiều dài 10.106km. Việc đầu tư các trạm dừng nghỉ được triển khai đồng bộ theo từng tuyến, ưu tiên trước mắt đối với các tuyến đã và đang đưa vào khai thác.

Đối với cao tốc Bắc - Nam phía Đông, tuyến có tổng chiều dài quy hoạch 2.158km, trong đó khoảng 2.032km đã cơ bản hoàn thành và đưa vào khai thác. Toàn tuyến được quy hoạch 36 trạm dừng nghỉ đang khai thác hoặc triển khai đầu tư xây dựng, trong đó mới bổ sung thêm một trạm theo quy hoạch điều chỉnh. Khoảng cách trung bình giữa các trạm khoảng 60km, cơ bản đáp ứng yêu cầu theo tiêu chuẩn hiện hành.

Trên cao tốc Bắc - Nam phía Tây, với tổng chiều dài quy hoạch 1.249km, hiện mới có 121km đưa vào khai thác. Đến nay, 6 trạm dừng nghỉ đã được xác định vị trí trên các đoạn tuyến đã đầu tư hoặc đang chuẩn bị đầu tư. Đối với các đoạn tuyến mới quy hoạch, vị trí trạm dừng nghỉ sẽ được xác định trong quá trình lập dự án và triển khai đồng thời với dự án cao tốc.

Đối với 44 tuyến cao tốc còn lại, hiện có khoảng 1.177km đã khai thác và 1.099km đang xây dựng. Hệ thống trạm dừng nghỉ gồm 10 trạm đã đưa vào khai thác, 14 trạm đang xây dựng và 12 trạm đã được xác định vị trí trong dự án. Với các đoạn tuyến chưa đầu tư, việc bố trí trạm dừng nghỉ sẽ được thực hiện ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án nhằm bảo đảm khai thác đồng bộ.

Trong tổng số 36 trạm dừng nghỉ trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, hiện có 7 trạm đã hoàn thành và đưa vào khai thác. Còn lại 29 trạm được đầu tư mới để vận hành đồng bộ với tuyến cao tốc.

Trong số này, 3 trạm do địa phương làm cơ quan chủ quản, 2 trạm do Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) làm cơ quan chủ quản và 24 trạm do Bộ Xây dựng làm cơ quan chủ quản.

Đối với 24 trạm thuộc Bộ Xây dựng, Cục Đường bộ Việt Nam và các Ban Quản lý dự án được giao tổ chức lựa chọn nhà đầu tư theo hình thức xã hội hóa. Đến nay, 21 trạm đã ký hợp đồng đầu tư xây dựng, còn 3 trạm đang hoàn thiện các thủ tục đầu tư.

Theo Bộ Xây dựng, tiến độ triển khai 21 trạm này đã có nhiều chuyển biến tích cực. Hai trạm đã hoàn thành và đưa vào khai thác gồm trạm trên tuyến Mai Sơn - quốc lộ 45 và trạm Km205 trên tuyến Vĩnh Hảo - Phan Thiết.

Bên cạnh đó, 11 trạm đã đưa vào khai thác các công trình dịch vụ công thiết yếu, tăng thêm 2 trạm so với báo cáo tháng 6/2026. Có 3 trạm chưa hoàn thành hạng mục dịch vụ công thiết yếu nhưng đã bố trí trạm phục vụ tạm cho người dân. Hiện vẫn còn 4 trạm chưa hoàn thành các hạng mục thiết yếu và một trạm mới bắt đầu triển khai thi công do vừa được bàn giao mặt bằng.

Theo Bộ Xây dựng, một trong những nguyên nhân chính ảnh hưởng đến tiến độ là công tác giải phóng mặt bằng và hoàn thiện thủ tục đất đai. Đến nay, 20/21 trạm đã hoàn thành giải phóng mặt bằng; trạm còn lại là Km144 trên tuyến Vĩnh Hảo - Phan Thiết. Ngoài ra, một số vướng mắc liên quan đến đất rừng và thủ tục giao, cho thuê đất cũng đang được các địa phương và cơ quan chức năng xử lý.

Tại trạm Km 35+500 trên tuyến Hoài Nhơn - Quy Nhơn, vướng mắc về đất rừng đã cơ bản được tháo gỡ. Địa phương xác định dự án không phải thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng rừng nhưng phải thực hiện trồng rừng thay thế. Nhà đầu tư đã hoàn thiện hồ sơ để trình địa phương xem xét.

Trong khi đó, tại trạm Km 100+200 trên tuyến Hậu Giang - Cà Mau, Bộ Xây dựng đang chỉ đạo các đơn vị liên quan phối hợp với tỉnh An Giang tháo gỡ các vướng mắc về giao đất, cho thuê đất nhằm bảo đảm tiến độ hoàn thành dự án.

Thay đổi cách tiếp cận đầu tư trạm dừng nghỉ cao tốc

Cùng với việc tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục và mặt bằng, Bộ Xây dựng đang chuyển trọng tâm sang siết trách nhiệm của nhà đầu tư đối với tiến độ các trạm dừng nghỉ.

Lãnh đạo Bộ đã nhiều lần kiểm tra hiện trường, làm việc trực tiếp và kiểm điểm tiến độ của từng dự án. Đặc biệt, tại Công điện số 27/CĐ-BXD ngày 11/7/2026, Bộ trưởng Bộ Xây dựng yêu cầu các nhà đầu tư huy động tối đa nguồn lực tài chính, máy móc, thiết bị và nhân lực; bổ sung mũi thi công, tăng ca, tăng kíp để hoàn thành các trạm dừng nghỉ trong năm 2026 theo đúng cam kết hợp đồng.

Cùng với đó, Cục Đường bộ Việt Nam và các Ban Quản lý dự án được giao tăng cường kiểm tra hiện trường, làm việc trực tiếp với người đứng đầu các nhà đầu tư để đôn đốc thực hiện đúng tiến độ.

Nhờ đó, so với kỳ báo cáo tháng 6/2026, trong tháng 7 đã có thêm 2 trạm hoàn thành các công trình dịch vụ công thiết yếu. Bốn trạm còn lại cam kết hoàn thành trước ngày 15/8/2026 để đáp ứng tiến độ thu phí, hướng tới mục tiêu hoàn thành toàn bộ 18 trạm trong năm 2026, ngoại trừ trạm Km144 trên tuyến Vĩnh Hảo - Phan Thiết do còn phụ thuộc công tác giải phóng mặt bằng.

Đáng chú ý, báo cáo lần này cho thấy yêu cầu của Bộ Xây dựng không chỉ dừng ở việc hoàn thành các trạm dừng nghỉ về mặt xây dựng mà còn hướng tới bảo đảm chất lượng khai thác và dịch vụ.

Theo đó, Bộ yêu cầu các địa phương, Cục Đường bộ Việt Nam và các cơ quan liên quan khẩn trương đầu tư xây dựng hệ thống trạm dừng nghỉ, bảo đảm đáp ứng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường bộ cao tốc cũng như nhu cầu đi lại thuận tiện, an toàn của người dân.

Đối với các trạm đang triển khai, nhà đầu tư phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo hợp đồng, khẩn trương xử lý dứt điểm các tồn tại để hoàn thành trong năm 2026. Tiến độ sẽ được kiểm điểm hằng tuần; trường hợp chậm tiến độ, nhà đầu tư sẽ bị xem xét xử lý trách nhiệm theo quy định hợp đồng, thậm chí chấm dứt hợp đồng nếu không có chuyển biến.

Không chỉ tập trung xử lý các dự án đang chậm tiến độ, Bộ Xây dựng cũng yêu cầu thay đổi cách tiếp cận đối với các tuyến cao tốc mới.

Với các dự án đã được phê duyệt đầy đủ trạm dừng nghỉ nhưng chưa hoàn thành đầu tư, các đơn vị liên quan phải khẩn trương hoàn tất thủ tục, xây dựng và đưa vào khai thác đồng bộ với tuyến đường. 

Đối với các dự án chưa xác định đầy đủ vị trí trạm dừng nghỉ, phải rà soát, bổ sung quy hoạch và triển khai đầu tư ngay. Riêng các dự án đang chuẩn bị đầu tư, phương án bố trí trạm dừng nghỉ phải được xác định ngay từ giai đoạn lập dự án và triển khai đồng thời với dự án đường cao tốc.

Đáng chú ý, đối với các tuyến vành đai đô thị có tiêu chuẩn đường cao tốc, Bộ Xây dựng yêu cầu nghiên cứu phương án bố trí trạm dừng nghỉ phù hợp với quy chuẩn, tiêu chuẩn và điều kiện khai thác thực tế, nhất là khi nhiều tuyến có hệ thống đường đô thị, đường song hành và đường bên liên tục.

Theo ông Nguyễn Văn Quyền, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam, cách tiếp cận này cho thấy trạm dừng nghỉ đang dần được nhìn nhận là một cấu phần thiết yếu của hạ tầng cao tốc, thay vì chỉ là hạng mục dịch vụ bổ sung sau khi tuyến đường hoàn thành.

"Khi mạng lưới cao tốc tiếp tục mở rộng, bài toán không chỉ là xây thêm bao nhiêu kilomet đường mà còn là tổ chức khai thác thế nào để người dân có thể lưu thông an toàn, thuận tiện và liên tục. Trạm dừng nghỉ là một mắt xích không thể thiếu", ông Quyền nói.

Theo ông Quyền, mục tiêu cơ bản hoàn thành hệ thống trạm dừng nghỉ trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông trong năm 2026 cũng phát đi thông điệp rõ ràng hơn về yêu cầu phát triển hạ tầng giao thông: cao tốc phải đi cùng dịch vụ, đường thông phải gắn với hạ tầng phục vụ người dân.