Thông qua Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), siết tiêu chuẩn hòa giải viên

Trước khi đại biểu Quốc hội biểu quyết thông qua dự thảo Luật, thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng giải trình, làm rõ một số ý kiến của đại biểu Quốc hội.

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, dự thảo Luật tập trung khắc phục những vướng mắc của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, hoàn thiện cơ sở pháp lý nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả công tác hòa giải và quản lý Nhà nước về hòa giải ở cơ sở, góp phần phòng ngừa tranh chấp, xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, tăng cường đồng thuận trong cộng đồng dân cư và góp phần xây dựng hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Đồng thời, dự thảo bổ sung riêng một điều quy định về bảo mật thông tin trong hòa giải cơ sở.

Đối với tiêu chuẩn của hòa giải viên, dự thảo Luật đã tiếp thu lược bỏ từ "thường xuyên" trong cụm từ "cư trú thường xuyên tại cơ sở" nhằm mở rộng phạm vi người được lựa chọn vào danh sách bầu hòa giải viên và thống nhất với Luật Cư trú; đồng thời, bổ sung tiêu chuẩn có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.

Theo đó, hòa giải viên phải đáp ứng 5 tiêu chuẩn gồm: Là công dân Việt Nam cư trú tại cơ sở; Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ; Có phẩm chất đạo đức tốt; có uy tín trong cộng đồng dân cư; Có khả năng thuyết phục, vận động Nhân dân; Có hiểu biết pháp luật.

Đặc biệt, dự thảo bổ sung quy định về các trường hợp không đủ tiêu chuẩn làm hòa giải viên bao gồm: người đang trong thời hạn thi hành quyết định xử lý kỷ luật; trong thời gian bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính; người đang chấp hành án hình sự hoặc chưa được xóa án tích để bảo đảm chặt chẽ.

Đối với quy định về bầu hòa giải viên, tiếp thu ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng kế thừa các quy định còn phù hợp của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, đồng thời bổ sung một số nội dung nhằm bảo đảm tốt hơn tính dân chủ, công khai, minh bạch và phù hợp với thực tiễn.

Đơn cử như về kết quả bầu, người được đề nghị công nhận là hòa giải viên phải đạt trên 50% tổng số đại diện hộ gia đình trong thôn, tổ dân phố đồng ý; nhằm xử lý trường hợp số người đạt điều kiện để công nhận làm hòa giải viên nhiều hơn số lượng cần kiện toàn.

"Việc bầu hòa giải viên có thể kết hợp nhiều hình thức thay vì chỉ bằng một trong các hình thức như tại dự thảo Luật đã trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ hai", Bộ trưởng nói.

Về nghĩa vụ của hòa giải viên, dự thảo Luật đã bổ sung nghĩa vụ của hòa giải viên trong việc phối hợp thực hiện các biện pháp phòng ngừa trong trường hợp nhận thấy mâu thuẫn tranh chấp có thể dẫn đến hành vi bạo lực, gây ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của các bên và của những người khác tham gia hòa giải; nghĩa vụ của hòa giải viên trong việc đề xuất UBND cấp xã hỗ trợ bố trí người phiên dịch theo đề nghị của các bên.

Đồng thời, bổ sung nghĩa vụ của tổ trưởng tổ hòa giải trong việc thực hiện thủ tục đề nghị thanh toán thù lao theo vụ việc hòa giải cho người được mời trực tiếp tham gia hòa giải; quy định về trường hợp thôi làm tổ trưởng tổ hòa giải nhưng không thôi làm hòa giải viên để phù hợp với thực tế.

Về trách nhiệm quản lý Nhà nước trong hòa giải cơ sở, dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng không quy định cụ thể nội dung quản lý Nhà nước về hòa giải cơ sở mà giao Chính phủ quy định nhằm phù hợp yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, đồng thời bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với yêu cầu tổ chức bộ máy và phân công phân cấp theo từng giai đoạn.