Thứ trưởng Phạm Minh Hà: Khoa học phải giải được bài toán thực tiễn

Đổi mới đào tạo, gắn với nhu cầu thực tiễn

Chiều 24/8, Trường Đại học GTVT tổ chức chương trình sơ kết thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Tham dự và chỉ đạo chương trình có Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phạm Minh Hà, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Quang Hưng cùng đại diện các cơ quan chức năng, viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục đại học, doanh nghiệp, chuyên gia và đối tác của Nhà trường.

Phát biểu tại chương trình, PGS.TS Nguyễn Văn Hùng, Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng Trường Đại học GTVT, cho biết Nhà trường xác định Nghị quyết 57 và Nghị quyết 71 là cơ sở quan trọng để rà soát, điều chỉnh chiến lược phát triển, tổ chức lại hoạt động đào tạo, nghiên cứu và quản trị.

Nhà trường xác định rõ quan điểm: "Thành công của người học là thước đo của hoạt động đào tạo; kết quả khoa học, công nghệ phục vụ đất nước là thước đo của hoạt động nghiên cứu". Đây là tư tưởng xuyên suốt trong quá trình triển khai các nhiệm vụ thời gian qua.

Từ định hướng này, Trường Đại học GTVT tập trung thực hiện 3 chuyển đổi lớn, gồm: Đổi mới tổ chức và quản trị; đổi mới công tác đào tạo; đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển.

Trước hết, Nhà trường đổi mới tổ chức và quản trị nhằm nâng cao năng lực hành động. Mô hình Bí thư cấp ủy kiêm người đứng đầu cơ sở giáo dục được kiện toàn; bộ máy được tái cấu trúc theo hướng tinh gọn, giảm tầng nấc trung gian, phân định rõ chức năng và trách nhiệm.

"Nếu quản trị là nền tảng thì đào tạo con người là sứ mệnh trung tâm của Nhà trường", Hiệu trưởng Nguyễn Văn Hùng nhấn mạnh.

Theo ông, người học trong kỷ nguyên số cần có năng lực thích ứng, khả năng đồng kiến tạo tri thức, năng lực tự chủ và hội nhập trong công việc. Từ cuối năm 2024, Nhà trường đã chủ động xây dựng và phê duyệt các chương trình đào tạo mới theo chuẩn quốc tế về đường sắt hiện đại, công nghiệp bán dẫn; đồng thời tái cấu trúc chương trình theo hướng mô-đun hóa, tạo điều kiện cho học vượt, học xuyên ngành, liên ngành và đào tạo liên tục, suốt đời.

Đến nay, Nhà trường đã rà soát chương trình, cập nhật học liệu và tổ chức các chương trình đào tạo theo chuẩn quốc tế đối với 7 trong số 10 nhóm công nghệ chiến lược được Chính phủ xác định.

Trong lĩnh vực đường sắt, Trường đã chủ trì xây dựng Chuẩn chương trình đào tạo trình độ đại học và được Bộ Giáo dục và Đào tạo chính thức ban hành; đồng thời hoàn thiện chuẩn chương trình đào tạo trình độ thạc sĩ, tiến sĩ.

Hơn 1.600 kỹ sư, cán bộ quản lý đến từ các ban quản lý dự án, viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục và doanh nghiệp trong ngành Xây dựng, GTVT đã tham gia các chương trình đào tạo, bồi dưỡng về đường sắt; hơn 250 học viên đã hoàn thành chương trình.

Nhà trường cũng đề xuất 12 chương trình đào tạo kỹ sư tài năng theo định hướng STEM; phát triển các ngành, chuyên ngành mới như Trí tuệ nhân tạo, An toàn thông tin, Khoa học dữ liệu, Khai thác và quản lý vận tải không gian tầm thấp. Các mô-đun về dữ liệu lớn, AI, ngoại ngữ, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp được tích hợp theo định hướng X+AI và AI+X.

Đáng chú ý, mô hình "học kỳ doanh nghiệp", "học phần doanh nghiệp" được triển khai trong năm học 2025-2026, giúp sinh viên vừa học tập vừa làm việc tại doanh nghiệp, ban quản lý dự án; đồ án môn học và đồ án tốt nghiệp được gắn với các vấn đề thực tiễn.

Theo Hiệu trưởng Nguyễn Văn Hùng, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp tìm được việc làm đúng chuyên môn đạt trên 90% tại cả hai cơ sở đào tạo.

Khoa học, công nghệ phải tạo ra sản phẩm

Chuyển đổi thứ ba được Nhà trường xác định là đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển, đồng thời là công cụ giải quyết các bài toán lớn của đất nước, ngành GTVT và các địa phương.

Trường đã tổ chức lại lực lượng nghiên cứu, thành lập 1 nhóm nghiên cứu mạnh và 15 nhóm nghiên cứu tiềm năng, chuyển từ nghiên cứu phân tán sang tập trung nguồn lực cho những hướng có khả năng hình thành sản phẩm và giải quyết các bài toán liên ngành, xuyên ngành.

Trong lĩnh vực công nghệ chiến lược về đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị, Nhà trường đã đề xuất khung tiêu chuẩn, tiêu chí và thông số kỹ thuật dùng chung cho hệ thống đường sắt đô thị tại các thành phố lớn; tham gia xây dựng hệ thống tiêu chuẩn cho đường sắt điện khí hóa; chủ trì 2 nhiệm vụ khoa học, công nghệ chiến lược và đồng thực hiện 6 nhiệm vụ khoa học, công nghệ của Bộ Xây dựng.

Một số sản phẩm bước đầu đã được hình thành, gồm thông số kỹ thuật dùng chung cho đường sắt đô thị; khung kiến trúc hệ thống tiêu chuẩn quốc gia cho đường sắt điện khí hóa; thiết kế dầm điển hình cho cầu đường sắt tốc độ cao; giải pháp thiết kế, thi công và xử lý nền đường; thiết kế và chế tạo thử nghiệm kết cấu ray đường sắt.

Năm học 2025-2026, có 261 bài báo được công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín, tăng hơn 15% so với năm học trước. Trường đang chủ trì 34 đề tài cấp Bộ và tương đương, với tổng giá trị khoảng 51,5 tỷ đồng; tổng giá trị các nhiệm vụ đang chủ trì và nguồn thu từ chuyển giao công nghệ đạt hơn 54 tỷ đồng.

Trong năm 2025, có 18 sản phẩm được chuyển giao, tạo doanh thu hơn 2,8 tỷ đồng. Đến hết tháng 6/2026, Trường được cấp 22 văn bằng bảo hộ sở hữu trí tuệ, gồm 8 bằng sáng chế và 14 bằng giải pháp hữu ích.

Đưa nghiên cứu thành công nghệ, tiêu chuẩn và sản phẩm

Từ những kết quả và đề xuất của Nhà trường, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phạm Minh Hà đánh giá cao những nỗ lực trong đào tạo nguồn nhân lực, xây dựng tiêu chuẩn, tổ chức nghiên cứu và phát triển các sản phẩm công nghệ đường sắt.

Thứ trưởng nhấn mạnh, với một trường đại học kỹ thuật, kết quả thực hiện Nghị quyết 57 và 71 phải được đo bằng năng lực giải quyết các bài toán thực tiễn; công nghệ được làm chủ, sản phẩm được chuyển giao, tiêu chuẩn được ban hành và đội ngũ chuyên gia được hình thành.

Yêu cầu này đặc biệt quan trọng khi Việt Nam chuẩn bị triển khai đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, các tuyến đường sắt quốc gia và đường sắt đô thị. Theo Thứ trưởng, đây là những hệ thống phức tạp, tích hợp hạ tầng, phương tiện, cấp điện, thông tin tín hiệu, điều hành và an toàn. Do đó, cùng với đầu tư, phải chuẩn bị đồng bộ năng lực khoa học và công nghệ, tiêu chuẩn, phòng thí nghiệm, nhân lực và năng lực doanh nghiệp trong nước.

Thứ trưởng ghi nhận Nhà trường đã chủ động tham gia các nhiệm vụ khoa học và công nghệ của Bộ Xây dựng. Trong năm 2026, Trường đang chủ trì 5 đề tài cấp Bộ, trong đó 3 đề tài trực tiếp về đường sắt. Trong danh mục nhiệm vụ khoa học và công nghệ năm 2027, Nhà trường chủ trì 5 đề tài cấp Bộ và 10 nhiệm vụ xây dựng tiêu chuẩn quốc gia.

Nhà trường cũng được giao chủ trì 2 trong số 8 nhiệm vụ công nghệ chiến lược về đường sắt và tham gia hầu hết các nhiệm vụ còn lại. Các sản phẩm bước đầu gồm khung kiến trúc hệ thống tiêu chuẩn, thiết kế 5 loại dầm điển hình, giải pháp nền đường, một số cấu phần kết cấu hạ tầng thử nghiệm, phần mềm UTC-HSR Track Dynamic Analysis và thiết bị kiểm tra ray.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Phạm Minh Hà lưu ý những kết quả trên mới chỉ là bước đầu. Trước yêu cầu rất lớn của chương trình phát triển kết cấu hạ tầng, Nhà trường cần tiếp tục tập trung nguồn lực, tổ chức nghiên cứu theo chuỗi sản phẩm và hướng tới làm chủ một số công nghệ cốt lõi.

Một trong những yêu cầu trọng tâm được Thứ trưởng đặt ra là tiếp tục nghiên cứu cơ sở khoa học phục vụ lựa chọn công nghệ và xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn đường sắt.

Nhà trường cần hoàn thiện khung kiến trúc, danh mục tiêu chuẩn ưu tiên và phương pháp tiếp nhận tiêu chuẩn quốc tế; không chỉ dừng ở dịch thuật mà phải làm rõ phạm vi áp dụng, nội dung cần điều chỉnh và phương pháp kiểm chứng trong điều kiện Việt Nam.

Đồng thời, các kết quả nghiên cứu phải được phát triển thành những gói công nghệ có thể kiểm chứng, chuyển giao và áp dụng.

Theo Thứ trưởng, các phương án dầm, giải pháp nền đường, kết cấu đường ray và phần mềm mô phỏng cần được hoàn thiện thành thông số thiết kế, quy trình tính toán, thí nghiệm, kiểm định và chỉ dẫn kỹ thuật; tạo ra sản phẩm đủ độ tin cậy để sử dụng trong thiết kế, thẩm tra, thi công và quản lý chất lượng.

Thứ trưởng cũng đề nghị đẩy mạnh nghiên cứu vật liệu, cấu kiện, thiết bị và nội địa hóa công nghệ đường sắt; phát triển năng lực thí nghiệm và đánh giá độc lập. Các thỏa thuận với Hòa Phát Dung Quất, AMACCAO, Viện Khoa học công nghệ xây dựng và các đối tác cần sớm được cụ thể hóa bằng nhiệm vụ nghiên cứu, mô hình thử nghiệm và sản phẩm có địa chỉ ứng dụng.

Trung tâm thí nghiệm trọng điểm cần được phát triển theo lộ trình khả thi, tránh đầu tư dàn trải, trùng lặp.

Đào tạo nhân lực gắn với bài toán của ngành

Bên cạnh công nghệ, Thứ trưởng Phạm Minh Hà yêu cầu Nhà trường tiếp tục đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành Xây dựng và Giao thông vận tải, đặc biệt trong lĩnh vực đường sắt.

Nhà trường cần phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ và doanh nghiệp để dự báo nhu cầu theo vị trí việc làm, đào tạo kỹ sư, thạc sĩ, tiến sĩ và từng bước hình thành đội ngũ tổng công trình sư, chuyên gia đầu ngành.

Các nhóm nghiên cứu cũng cần được tổ chức theo sản phẩm và bài toán thực tiễn. Mỗi nhóm phải xác định rõ sản phẩm chủ lực, chỉ tiêu đánh giá và đơn vị sử dụng kết quả.

Theo Thứ trưởng, thành tích nghiên cứu không chỉ được đánh giá bằng số lượng công bố mà phải thể hiện ở tiêu chuẩn, sáng chế, phần mềm, công nghệ được ứng dụng và những vấn đề thực tiễn được giải quyết.

Để làm được điều này, cần sự tham gia chủ động của cơ quan quản lý nhà nước, chủ đầu tư, ban quản lý dự án, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Các cơ quan chuyên môn, ban quản lý dự án và đơn vị tư vấn cần nghiêm túc nghiên cứu, đánh giá và góp ý đối với các sản phẩm bước đầu của Nhà trường.

Những sản phẩm đáp ứng yêu cầu về khoa học, kỹ thuật, an toàn và hiệu quả kinh tế cần được xem xét thử nghiệm trong các nhiệm vụ hoặc dự án phù hợp để tiếp tục kiểm chứng và hoàn thiện.

Về phía Nhà trường, Thứ trưởng yêu cầu chủ động cung cấp hồ sơ kỹ thuật và dữ liệu kiểm chứng, tiếp thu nghiêm túc ý kiến phản biện và chịu trách nhiệm đến cùng về chất lượng khoa học, độ tin cậy và khả năng ứng dụng của sản phẩm.

Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, thành phố Hà Nội và các cơ quan liên quan, tạo điều kiện để Trường Đại học GTVT tham gia các chương trình khoa học và công nghệ, xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn, đào tạo nhân lực và giải quyết những bài toán thực tiễn của ngành Xây dựng.

Thứ trưởng Phạm Minh Hà nhấn mạnh, việc Trường Đại học GTVT được lựa chọn là một trong 12 cơ sở giáo dục đại học dẫn dắt trên địa bàn Thủ đô theo Quyết định số 1612 vừa là sự ghi nhận, vừa đặt ra trách nhiệm lớn hơn đối với Nhà trường.

Với nền tảng hơn 80 năm xây dựng và phát triển, cùng những kết quả bước đầu trong đào tạo, nghiên cứu và hợp tác, Trường Đại học GTVT đang đứng trước yêu cầu chuyển mạnh từ "có kết quả nghiên cứu" sang "có sản phẩm công nghệ được kiểm chứng và ứng dụng".

"Đây cũng là điểm gặp nhau giữa định hướng của Nhà trường và yêu cầu của Bộ Xây dựng: khoa học phải gắn với thực tiễn, đào tạo phải đi trước nhu cầu nhân lực, còn nghiên cứu đường sắt phải từng bước trở thành công nghệ, tiêu chuẩn, vật liệu, thiết bị và giải pháp có thể phục vụ trực tiếp các dự án hạ tầng chiến lược của đất nước", Thứ trưởng nhấn mạnh.