Nửa thế kỷ trước, TP.HCM bước ra khỏi chiến tranh với hệ thống hạ tầng còn nhiều thiếu thốn. Giao thông chủ yếu dựa vào mạng lưới đường bộ được hình thành từ trước năm 1975; nhiều khu vực ngoại thành vẫn là vùng đất thấp, kênh rạch chằng chịt. Để sang Thủ Thiêm, Nhà Bè hay vượt sông Sài Gòn, người dân TP.HCM thường phải chờ những chuyến phà đông đúc. Trong ảnh là TP.HCM những năm thập niên 70 do nhiếp ảnh của Tam Thái thực hiện. (Ảnh: L.Điền chụp tại triển lãm).
50 năm sau ngày kể từ ngày TP mang tên Bác, những chuyến phà năm nào đã nhường chỗ cho những cây cầu hiện đại, các tuyến đường vành đai, đại lộ xuyên tâm, metro và những khu đô thị mới. Từ một đô thị còn nhiều khó khăn sau chiến tranh, TP.HCM đã vươn lên trở thành trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, nơi hạ tầng không chỉ thay đổi diện mạo thành phố mà còn tạo ra những không gian phát triển hoàn toàn mới.
Đứng bên cầu Phú Mỹ, ông Nguyễn Văn Thành (65 tuổi, ngụ phường Tân Thuận) nhớ lại thời điểm việc đi lại giữa khu Nam và khu Đông còn phải vòng qua trung tâm thành phố. Ngày đó, để đi từ quận 7 cũ sang quận 2 cũ mất rất nhiều thời gian, thế mà giờ chỉ cần vài phút có thể kết nối.Đưa vào khai thác năm 2009, cầu Phú Mỹ khi đó là cầu dây văng lớn nhất TP.HCM, góp phần giảm áp lực giao thông, đồng thời kết nối trực tiếp khu Nam với cảng Cát Lái, khu Đông và các tuyến giao thông đối ngoại.
Sự chuyển mình của khu Nam không bắt đầu từ một cây cầu mà là kết quả của cả một chuỗi dự án chiến lược được triển khai trong nhiều thập niên. Đầu tiên là Khu chế xuất Tân Thuận - khu chế xuất đầu tiên của cả nước, mở đường cho làn sóng đầu tư nước ngoài vào TP.HCM. Tiếp đó là đại lộ Nguyễn Văn Linh dài gần 18km, được ví như "xương sống" của toàn bộ khu Nam.
Dọc theo trục đường này, Khu đô thị Phú Mỹ Hưng từng bước hình thành, trở thành mô hình đô thị hiện đại đầu tiên của Việt Nam. Từ những vùng đất ngập nước, khu Nam dần xuất hiện các khu dân cư đồng bộ, trung tâm thương mại, trường học quốc tế, bệnh viện và hệ thống dịch vụ hiện đại. Ngày nay, cùng với cao tốc Bến Lức - Long Thành đang dần hoàn thiện, khu Nam đã trở thành cực tăng trưởng quan trọng về đô thị, logistics và công nghiệp của TP.HCM.
Nếu khu Nam gắn với đại lộ Nguyễn Văn Linh và khu đô thị Phú Mỹ Hưng thì phía Đông lại gắn với hành trình vượt sông để mở rộng không gian phát triển. Trước đây, Thủ Thiêm chỉ là vùng đất bãi bồi bên kia sông Sài Gòn, kết nối với trung tâm chủ yếu bằng phà. Bước ngoặt xuất hiện khi TP.HCM xây dựng đại lộ Đông Tây (nay là đường Võ Văn Kiệt). Tuyến đường dài gần 22km giúp giải quyết bài toán giao thông xuyên tâm và tạo động lực phát triển cho nhiều khu vực từng là "vùng trũng" của TP.
Đi cùng đại lộ Võ Văn Kiệt - Mai Chí Thọ là hầm vượt sông Sài Gòn (hầm Thủ Thiêm) - công trình hầm vượt sông đầu tiên của Việt Nam, chính thức đưa vào khai thác năm 2011. Công trình dài gần 1,5km, rộng hơn 33m với 6 làn xe lưu thông, được xây dựng bằng công nghệ hầm dìm hiện đại của Nhật Bản và từng được xem là hầm vượt sông có quy mô lớn nhất Đông Nam Á tại thời điểm hoàn thành.
Không chỉ giải quyết bài toán kết nối giao thông giữa trung tâm thành phố với bán đảo Thủ Thiêm, hầm vượt sông Sài Gòn còn mở ra không gian phát triển hoàn toàn mới ở phía Đông. Từ một khu vực chủ yếu là đất bãi bồi và hạ tầng còn hạn chế, Thủ Thiêm từng bước trở thành trung tâm tài chính, thương mại và dịch vụ mới của TP.HCM.
Nếu hầm Thủ Thiêm được xem là "cánh cửa" mở sang bờ Đông thì hệ thống các cây cầu Thủ Thiêm chính là những nhịp nối đưa dòng chảy phát triển lan tỏa mạnh mẽ từ trung tâm sang khu đô thị mới. Cầu Thủ Thiêm, cầu Ba Son cùng các tuyến đường ven sông đã rút ngắn khoảng cách giữa hai bờ sông Sài Gòn, đồng thời tạo nên diện mạo hiện đại cho khu vực trung tâm thành phố.
Ngày nay, từ bến Bạch Đằng nhìn sang bên kia sông, khó có thể hình dung nơi từng là vùng đất bãi bồi thưa thớt dân cư nay đã trở thành đại công trường của những dự án tài chính, thương mại và dịch vụ quy mô lớn. Từ những công trình hạ tầng ấy, TP Thủ Đức cũ đã từng bước phát triển, trở thành cực tăng trưởng mới của thành phố mang tên Bác.
Một dấu mốc quan trọng khác là tuyến metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên. Sau nhiều năm xây dựng, tuyến metro được đưa vào khai thác, mở ra chương mới cho giao thông công cộng đô thị. Tuyến dài gần 20km, kết nối trung tâm với TP Thủ Đức cũ, đi qua Khu Công nghệ cao, ĐHQG TP.HCM và các khu đô thị mới phía Đông. Không chỉ rút ngắn thời gian di chuyển, metro số 1 còn đặt nền móng cho mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) mà thành phố đang hướng tới.
Trong khi các cây cầu, metro và tuyến đường mở rộng không gian phát triển, những dự án chỉnh trang kênh rạch lại trực tiếp làm thay đổi chất lượng sống của người dân. Ít nơi nào phản ánh rõ sự chuyển mình của TP.HCM như các dòng kênh giữa lòng đô thị. Nhiều người dân vẫn còn nhớ hình ảnh kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, Tàu Hũ - Bến Nghé hay Tân Hóa - Lò Gốm những năm cuối thế kỷ trước với dòng nước đen đặc, rác thải ngập ngụa và hàng nghìn căn nhà tạm bợ ven bờ.
Theo TS Võ Kim Cương, nguyên Phó Kiến trúc sư trưởng TP.HCM, cải tạo kênh rạch là một trong những thành tựu nổi bật nhất của thành phố trong 50 năm qua. Các dự án không chỉ xử lý ô nhiễm, chỉnh trang đô thị mà còn nâng cao chất lượng sống cho người dân. Ngày nay, những tuyến đường ven kênh, công viên xanh và không gian sinh hoạt cộng đồng dọc các tuyến kênh là minh chứng rõ nét cho sự đổi thay ấy.
Hành trình "chuyển mình" trong 50 năm qua, không thể không nhắc đến những tòa nhà biểu tượng, phản ánh khát vọng vươn lên của thành phố trong thời kỳ hội nhập. Trong đó, Bitexco Financial Tower là một ví dụ. Hoàn thành năm 2010, công trình cao 262m với thiết kế lấy cảm hứng từ búp sen đã nhanh chóng trở thành biểu tượng mới của TP.HCM. Trong nhiều năm, hình ảnh tòa tháp xuất hiện trên các ấn phẩm quảng bá du lịch, phản ánh sức sống và tốc độ phát triển của đô thị lớn nhất cả nước.
Tiếp đó, sự xuất hiện của Landmark 81 cũng đánh dấu một bước phát triển mới của TP.HCM. Với chiều cao 461m, công trình không chỉ là tòa nhà cao nhất Việt Nam mà còn là biểu tượng cho khát vọng vươn cao của đô thị đầu tàu cả nước. Cùng với Bitexco, cầu Ba Son và khu đô thị Thủ Thiêm, Landmark 81 góp phần định hình đường chân trời hiện đại bên sông Sài Gòn, phản chiếu rõ nét diện mạo của một thành phố năng động, hội nhập và không ngừng phát triển sau 50 năm mang tên Bác.
Bên cạnh các dự án giao thông và những tòa tháp cao tầng, TP.HCM những năm gần đây cũng dành nhiều nguồn lực để phát triển không gian công cộng. Phố đi bộ Nguyễn Huệ, công viên Bến Bạch Đằng, công viên ven sông Sài Gòn hay các không gian mở tại Thủ Thiêm ngày càng trở thành điểm đến quen thuộc của người dân và du khách.
Đặc biệt, công viên số 1 Lý Thái Tổ, công trình vừa được khánh thành đầu năm 2026 trên khu đất từng bỏ hoang nhiều năm với điểm nhấn là tượng đài "Giọt nước" – biểu tượng tri ân những mất mát trong đại dịch Covid-19 và tôn vinh tinh thần đoàn kết, nghĩa tình của người dân TP.HCM. Không chỉ bổ sung mảng xanh cho đô thị, công trình còn là không gian cộng đồng giàu giá trị nhân văn, phản ánh mục tiêu phát triển thành phố theo hướng hiện đại nhưng vẫn lấy con người làm trung tâm.
Hiện nay, hệ thống vành đai, các tuyến metro tiếp theo, đường sắt kết nối sân bay Long Thành, các dự án chống ngập, chỉnh trang đô thị và phát triển không gian công cộng đang tiếp tục được TP.HCM triển khai, mở ra một giai đoạn phát triển mới với tầm nhìn dài hạn hơn. Nhìn lại 50 năm mang tên Bác, mỗi cây cầu, mỗi tuyến đường, mỗi công viên hay tòa nhà biểu tượng đều ghi dấu một chặng đường phát triển của TP.HCM.
Từ những chuyến phà qua sông đến metro hiện đại; từ những dòng kênh ô nhiễm đến các công viên xanh mát; từ những vùng đất ngoại vi đến các trung tâm tài chính, thương mại mới, tất cả đã góp phần tạo nên diện mạo của một TP năng động, nghĩa tình và không ngừng vươn lên. Và cũng như suốt nửa thế kỷ qua, những công trình đang được xây dựng hôm nay sẽ tiếp tục trở thành những biểu tượng mới, kể tiếp câu chuyện về khát vọng phát triển của TP.HCM trong những thập niên tới.
Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang: Phát triển hạ tầng để nâng chất lượng sống người dân
Theo Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang, trong dịp kỷ niệm 50 năm thành phố mang tên Bác, TP.HCM sẽ khởi động một số dự án hạ tầng chiến lược với tổng vốn đầu tư hơn 10 tỷ USD, trong đó có tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành, tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới.
Bí thư Thành ủy TP.HCM cũng cho biết thành phố đang quyết liệt tháo gỡ các dự án chống ngập trọng điểm, đặc biệt là dự án ngăn triều gần 10.000 tỷ đồng đã đình trệ nhiều năm, đồng thời nghiên cứu các giải pháp chống ngập căn cơ, lâu dài với sự tham gia của các chuyên gia trong và ngoài nước.
Về định hướng phát triển đô thị, TP.HCM sẽ hạn chế xây dựng thêm chung cư cao tầng tại khu vực trung tâm và các khu vực đã quá tải dân số; ưu tiên dành các quỹ đất lớn cho công viên, không gian công cộng và các công trình phục vụ cộng đồng.
Theo ông, mục tiêu lớn nhất của phát triển kinh tế - xã hội là nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, cả về vật chất lẫn tinh thần. TP.HCM sẽ nỗ lực đi đầu trong thực hiện mục tiêu này.
Bình luận bài viết (0)
Gửi bình luận