TP.HCM hướng tới biến chất thải xây dựng thành nguồn tài nguyên cho phát triển đô thị

Sáng 5/6, Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP.HCM (SACA) tổ chức hội thảo "Triển khai Đề án tái chế chất thải xây dựng TP.HCM giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045", thu hút sự tham gia của các cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp.

Biến chất thải xây dựng thành nguồn tài nguyên

Phát biểu tại hội thảo, ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch SACA cho biết, cùng với tốc độ đô thị hóa mạnh mẽ, TP.HCM đang phát sinh khối lượng rất lớn chất thải từ hoạt động xây dựng, cải tạo và phá dỡ công trình. Nếu tiếp cận theo cách truyền thống, đây là áp lực đối với môi trường và công tác xử lý chất thải. Tuy nhiên, dưới góc độ kinh tế tuần hoàn, đây lại là nguồn tài nguyên thứ cấp có giá trị lớn.

Theo ông Kỳ, vấn đề không nằm ở việc mở rộng chôn lấp mà là tìm giải pháp tái chế, tái sử dụng hiệu quả để đưa các vật liệu này quay trở lại phục vụ phát triển đô thị. Đây cũng là định hướng cốt lõi của đề án do UBND TP.HCM giao SACA nghiên cứu, xây dựng.

Ông Kỳ cho rằng TP.HCM đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành địa phương tiên phong trong phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn cho ngành xây dựng. Đặc biệt, tư duy coi chất thải xây dựng là nguồn vật liệu có thể tái chế, tái sử dụng đang dần được thể chế hóa trong quá trình sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường.

"Nếu thế kỷ trước là thời đại khai thác tài nguyên, thì thế kỷ này sẽ là thời đại tái tạo tài nguyên. Nếu trước đây chúng ta tự hào vì xây dựng được nhiều công trình mới, thì trong tương lai chúng ta sẽ tự hào vì có khả năng tuần hoàn và tái tạo các nguồn tài nguyên của chính mình", ông Kỳ nói.

Phát biểu đề dẫn tại hội thảo, ông Phạm Minh Mẫn, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM cho biết, cùng với hàng loạt dự án hạ tầng giao thông, chỉnh trang đô thị, cải tạo chung cư cũ và phát triển nhà ở đang được triển khai, lượng chất thải xây dựng trên địa bàn thành phố tiếp tục gia tăng.

Trong bối cảnh nguồn khoáng sản làm vật liệu xây dựng ngày càng hạn chế, việc tái chế chất thải xây dựng không chỉ góp phần giảm áp lực môi trường mà còn tạo thêm nguồn vật liệu phục vụ phát triển hạ tầng.

Với vai trò là cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng và vật liệu xây dựng, Sở Xây dựng nhận thức rằng việc xây dựng Đề án tái chế chất thải rắn xây dựng cần được tiếp cận một cách tổng thể, đồng bộ và có tầm nhìn dài hạn.

Theo lãnh đạo Sở Xây dựng, đề án được xây dựng theo hướng tiếp cận tổng thể và dài hạn, không chỉ dừng ở việc hình thành các cơ sở tái chế mà hướng tới xây dựng hệ sinh thái quản lý chất thải xây dựng theo mô hình kinh tế tuần hoàn.

Trong quá trình xây dựng đề án, TP sẽ tập trung đánh giá toàn diện hiện trạng phát sinh và xử lý chất thải xây dựng; nghiên cứu công nghệ tái chế phù hợp; xây dựng cơ chế thu hút doanh nghiệp đầu tư; thúc đẩy sử dụng vật liệu tái chế trong các công trình xây dựng, nhất là dự án đầu tư công; đồng thời ứng dụng công nghệ số để quản lý toàn bộ vòng đời chất thải từ nguồn phát sinh đến cơ sở xử lý.

Ông Mẫn khẳng định, tái chế chất thải xây dựng là lĩnh vực mới, có tính liên ngành cao, đòi hỏi sự tham gia của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, các tổ chức khoa học và giới chuyên gia. Vì vậy, thành phố mong muốn tiếp nhận thêm nhiều ý kiến đóng góp để hoàn thiện đề án, bảo đảm tính khả thi khi triển khai. 

Xây dựng cơ chế đủ mạnh để phát triển ngành tái chế

Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, ông Bùi Xuân Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM đánh giá việc xây dựng đề án có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thành phố đang định hình chiến lược phát triển dài hạn, hướng tới đô thị xanh, thông minh và bền vững.

Theo ông Cường, TP.HCM hiện phát sinh khối lượng lớn chất thải rắn, trong đó có chất thải xây dựng. Tuy nhiên, hoạt động quản lý chủ yếu vẫn tập trung ở các khâu thu gom, vận chuyển và xử lý, trong khi công tác tái chế, tái sử dụng còn hạn chế. 

Thành phố cũng đang đối mặt với nhiều thách thức về nguồn cung vật liệu xây dựng truyền thống như đá, cát xây dựng, cát san lấp do nguồn tài nguyên ngày càng khan hiếm và yêu cầu quản lý khai thác ngày càng chặt chẽ.

Từ thực tiễn đó, ông cho rằng việc tái chế, tái sử dụng chất thải xây dựng cần được xem là một giải pháp chiến lược nhằm bảo đảm nguồn vật liệu cho phát triển đô thị, đồng thời thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và giảm áp lực lên tài nguyên thiên nhiên.

Phó chủ tịch UBND TP.HCM đề nghị ban soạn thảo tiếp tục hoàn thiện đề án theo hướng mở rộng tầm nhìn dài hạn đến năm 2050 và xa hơn, gắn với quy hoạch tổng thể phát triển thành phố. Bên cạnh đó, cần nghiên cứu hoàn thiện mạng lưới quy hoạch các khu xử lý chất thải, trung tâm tái chế, bảo đảm phù hợp với định hướng phát triển không gian đô thị mới của TP.HCM và vùng phụ cận.

Ông cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng các cơ chế, chính sách đủ mạnh để thúc đẩy thị trường vật liệu tái chế, từ quy định sử dụng vật liệu tái chế trong xây dựng đến các chính sách hỗ trợ thu gom, vận chuyển, xử lý và tiêu thụ sản phẩm tái chế. Theo ông, đây là vấn đề thực tiễn cấp bách khi nhiều dự án đầu tư công hiện nay vẫn gặp khó khăn trong xử lý khối lượng lớn bê tông, xà bần và vật liệu xây dựng sau tháo dỡ.

Một nội dung quan trọng khác được ông Cường đề cập là thay đổi tư duy trong quản lý chất thải. Thay vì xem chất thải xây dựng đơn thuần là rác cần xử lý, cần coi đây là nguồn tài nguyên thứ cấp có thể khai thác và tái sử dụng hiệu quả. Sự chuyển đổi này không chỉ cần diễn ra trong cơ quan quản lý nhà nước mà còn ở doanh nghiệp và toàn xã hội.

Ông đề nghị Sở Xây dựng TP.HCM làm đầu mối tiếp thu các ý kiến tại hội thảo để hoàn thiện đề án trong tháng 6, đồng thời nghiên cứu, đề xuất các cơ chế, chính sách có thể triển khai ngay trong quá trình sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường, xây dựng Luật Đô thị đặc biệt và các quy định thuộc thẩm quyền của HĐND, UBND TP.HCM.

Theo ông Bùi Xuân Cường, phát triển hệ sinh thái tái chế chất thải xây dựng là vấn đề có ý nghĩa chiến lược lâu dài, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế xanh, đô thị bền vững và xây dựng TP.HCM trở thành siêu đô thị toàn cầu trong tương lai.