Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM: 50 năm vun đắp di sản, kiến tạo tương lai

Dấu mốc 50 năm thành lập trường là dịp nhìn lại những đóng góp của nhiều thế hệ, đồng thời xác định trách nhiệm của một cơ sở đào tạo chuyên ngành trước những yêu cầu mới của ngành Xây dựng và xã hội.

Nửa thế kỷ đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước

Ngày 27/10/2026, Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM tổ chức Lễ kỷ niệm 50 năm thành lập (1976-2026), đồng thời hướng tới dấu mốc 100 năm truyền thống đào tạo kiến trúc sư tại Việt Nam (1926-2026), với chủ đề "Di sản của Tương lai". 

Sự kiện quy tụ khoảng 1.000 đại biểu, gồm lãnh đạo Bộ Xây dựng, lãnh đạo TP.HCM, các thế hệ lãnh đạo nhà trường, giảng viên, viên chức, người lao động, cựu sinh viên, sinh viên cùng đại diện các cơ sở đào tạo, tổ chức nghề nghiệp, doanh nghiệp và đối tác.

Phát biểu tại buổi lễ, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phạm Minh Hà đánh giá, trải qua 50 năm xây dựng và phát triển, các thế hệ cán bộ, giảng viên và người lao động đã không ngừng đổi mới, sáng tạo, đưa UAH trở thành một trong những cơ sở đào tạo, nghiên cứu hàng đầu cả nước về kiến trúc, quy hoạch, xây dựng và thiết kế.

Thứ trưởng biểu dương những đóng góp của nhà trường đối với sự nghiệp đào tạo nguồn nhân lực ngành Xây dựng, sự phát triển của TP.HCM, các tỉnh phía Nam và cả nước. Đồng thời, Thứ trưởng nhấn mạnh yêu cầu UAH tiếp tục đổi mới toàn diện, gắn hoạt động đào tạo và nghiên cứu với nhiệm vụ của ngành và nhu cầu thực tế của địa phương.

Lịch sử UAH gắn với chặng đường phát triển của ngành kiến trúc Việt Nam. Năm 1926, Ban Kiến trúc được thành lập tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương ở Hà Nội, đặt nền móng cho truyền thống đào tạo kiến trúc sư. 

Năm 1944, hoạt động đào tạo kiến trúc chuyển vào Đà Lạt; đến năm 1950, trường chuyển về Sài Gòn. Sau ngày đất nước thống nhất, ngày 27/10/1976 đánh dấu sự ra đời của Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM trong giai đoạn phát triển mới.

Từ nền tảng đào tạo kiến trúc, nhà trường từng bước mở rộng các lĩnh vực quy hoạch, xây dựng, kỹ thuật, mỹ thuật ứng dụng và thiết kế. Quá trình phát triển gắn với nhu cầu tái thiết đất nước, công nghiệp hóa, đô thị hóa và hội nhập quốc tế, góp phần hình thành đội ngũ nhân lực chuyên môn phục vụ công cuộc xây dựng, phát triển đô thị tại TP.HCM và nhiều địa phương.

Sau 50 năm, UAH đã đào tạo 35.182 người tốt nghiệp đại học, gồm 14.577 kiến trúc sư, 14.950 kỹ sư và 5.655 cử nhân. Ở bậc sau đại học, trường có 1.880 người tốt nghiệp, trong đó có 1.836 thạc sĩ và 44 tiến sĩ. Hiện trường đang đào tạo hơn 9.400 người học tại ba cơ sở ở TP.HCM, Cần Thơ và Đà Lạt.

Nhiều thế hệ người học đã trưởng thành, đảm nhiệm những vị trí quan trọng tại cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức nghề nghiệp và cơ sở đào tạo. Nhiều giảng viên, kiến trúc sư của trường cũng để lại dấu ấn tại các công trình tiêu biểu của thành phố và đất nước.

Đối với một cơ sở đào tạo chuyên ngành, giá trị phát triển không chỉ nằm ở số lượng người tốt nghiệp mà còn thể hiện qua năng lực hành nghề, tư duy sáng tạo và trách nhiệm xã hội của đội ngũ nhân lực. 

Những đóng góp của cựu sinh viên trong các lĩnh vực kiến trúc, quy hoạch, xây dựng và thiết kế là phần tiếp nối di sản được nhà trường vun đắp qua nhiều thế hệ.

Theo Thứ trưởng Phạm Minh Hà, bên cạnh đào tạo, hoạt động khoa học và công nghệ cũng là một dấu ấn của UAH, giảng viên nhà trường đã chủ trì hơn 600 đề tài, nhiệm vụ khoa học và công nghệ các cấp. Trong đó có nhiều tiêu chuẩn, hướng dẫn kỹ thuật do Bộ Xây dựng giao và các đề tài phục vụ TP.HCM về nhà ở, giao thông, không gian công cộng, di sản kiến trúc và vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Nhà trường còn tham gia tư vấn, phản biện nhiều quy hoạch, công trình của thành phố và các địa phương phía Nam. Những năm gần đây, sinh viên của trường cũng đạt nhiều thành tích tại Giải thưởng Loa Thành, các giải thưởng quy hoạch, Olympic Cơ học, Eureka và các giải thưởng kiến trúc quốc tế, trong đó có giải Vàng ARCASIA.

Những thành tựu này được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý, như: Huân chương Độc lập hạng III năm 2011, Huân chương Lao động hạng I năm 2005 và năm 2016, cùng các cờ thi đua, bằng khen của Chính phủ và Bộ Xây dựng.

Thầy Phạm Tứ, nguyên Hiệu trưởng Đại học Kiến trúc TP.HCM xúc động gửi lời chào trân trọng đến các vị khách quý, các thế hệ lãnh đạo và cựu cán bộ từng gắn bó lâu năm với ngôi trường từ những ngày đầu thành lập. 

Thầy bày tỏ niềm tự hào sâu sắc trước sự trưởng thành của các thế hệ học trò tài hoa và giàu lòng nhiệt huyết. Bên cạnh đó, thầy cũng gửi gắm ước vọng về một tương lai phát triển vươn tầm quốc tế của nhà trường sau nửa thế kỷ nữa.

Đổi mới đào tạo trước yêu cầu phát triển đô thị

Theo Thứ trưởng Phạm Minh Hà, đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, trong đó các chủ trương về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và giáo dục, đào tạo đặt ra yêu cầu đổi mới toàn diện đối với các trường đại học, từ đào tạo, nghiên cứu đến quản trị.

Đối với ngành Xây dựng, yêu cầu này càng rõ nét trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, TP.HCM có quy mô không gian phát triển lớn hơn và nhiều chương trình đầu tư quan trọng đang được triển khai về quy hoạch, hạ tầng, nhà ở xã hội, đường sắt đô thị, chỉnh trang và tái thiết đô thị. Khu vực phía Nam, đặc biệt là Đồng bằng sông Cửu Long, cũng đặt ra nhiều yêu cầu về phát triển đô thị, hạ tầng và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Thực tiễn đó đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực kiến trúc, quy hoạch, xây dựng và quản lý đô thị.

Thứ trưởng đề nghị UAH chuyển mạnh từ phát triển theo quy mô sang phát triển dựa trên chất lượng, năng lực nghiên cứu và tư duy tích hợp; đổi mới chương trình đào tạo gắn với thực tiễn hành nghề, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), mô hình thông tin công trình (BIM), công trình xanh và các công nghệ mới.

Một nhiệm vụ được nhấn mạnh là chủ động tham gia đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý quy hoạch, xây dựng cấp tỉnh, cấp xã tại TP.HCM và các tỉnh phía Nam. Đây được xác định là nhu cầu lớn, cấp bách trong bối cảnh yêu cầu quản lý và phát triển đô thị ngày càng cao.

PGS.TS.KTS Phạm Trọng Thuật, Hiệu trưởng Trường đại học Kiến trúc TP.HCM cho biết UAH đang tiếp tục rà soát chương trình đào tạo, phát triển sau đại học, nâng cao năng lực nghiên cứu và thực hành, đồng thời mở rộng hợp tác với địa phương, doanh nghiệp và đối tác quốc tế.

Theo Hiệu trưởng, trước sự phát triển nhanh của công nghệ, nhà trường cần chủ động điều chỉnh chương trình và phương pháp giảng dạy, giúp người học có nền tảng chuyên môn vững vàng, tư duy độc lập, khả năng thích ứng và bản lĩnh nghề nghiệp.

Việc tích hợp AI, BIM, GIS và Digital Twin vào giảng dạy, thiết kế và nghiên cứu được xem là hướng đi quan trọng. Tuy nhiên, công nghệ cần được vận dụng trên nền tảng kiến thức chuyên môn, khả năng phân tích, sáng tạo và trách nhiệm đối với con người, môi trường và cộng đồng.

Trong bối cảnh đô thị hóa tiếp tục đặt ra nhiều thách thức, nguồn nhân lực mới không chỉ cần năng lực thiết kế hay thi công mà còn phải hiểu mối quan hệ giữa công trình với hạ tầng, môi trường, cộng đồng và hệ thống đô thị. Đây cũng là yêu cầu để các cơ sở đào tạo chuyên ngành tăng cường tính liên ngành, gắn kiến thức học thuật với thực tiễn nghề nghiệp.

Đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng

Bên cạnh đổi mới đào tạo, Thứ trưởng Phạm Minh Hà đề nghị UAH chuyển mạnh từ nghiên cứu lý thuyết thuần túy sang nghiên cứu ứng dụng, trực tiếp giải quyết các bài toán thực tiễn của ngành Xây dựng.

Các hướng nghiên cứu cần tập trung gồm đô thị thông minh, phát triển và quản lý đô thị theo mô hình TOD, chuyển đổi số trong thiết kế - thi công và phát triển hạ tầng đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu.

Để nâng cao hiệu quả, nhà trường cần đẩy mạnh hợp tác với doanh nghiệp, hiệp hội và địa phương; thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm khoa học, đưa kết quả nghiên cứu vào thực tế công trình. Đồng thời, cần xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, chủ động tham gia phản biện chính sách và lập quy hoạch cho các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia.

Theo Thứ trưởng, hiệu quả nghiên cứu cần được đánh giá dựa trên sản phẩm ứng dụng, chuyển giao công nghệ và công trình thực tế. Đây là hướng đi quan trọng để củng cố uy tín chuyên môn và vị thế của UAH.

Về đội ngũ giảng viên, theo Thứ trưởng Phạm Minh Hà, tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ của trường hiện đạt khoảng 30%. Nhà trường cần có chiến lược nâng tỷ lệ này, phát triển đội ngũ giáo sư, phó giáo sư, thu hút chuyên gia giỏi, nhà khoa học trẻ, đồng thời đầu tư có trọng điểm cho hạ tầng số, phòng thí nghiệm, không gian nghiên cứu và thực hành.

Bộ Xây dựng cũng đề nghị UAH hoàn thiện mô hình quản trị theo Luật Giáo dục đại học năm 2025, thực hiện tự chủ gắn với kế hoạch cụ thể về đào tạo, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. 

Các nhiệm vụ cần được cụ thể hóa thành Chương trình hành động đến năm 2030, với mục tiêu đo lường được và sản phẩm cụ thể, hướng tới xây dựng UAH trở thành cơ sở đào tạo, nghiên cứu trọng điểm của ngành Xây dựng tại phía Nam.

Bộ Xây dựng khẳng định sẽ tiếp tục quan tâm, chỉ đạo, hỗ trợ và tạo điều kiện để nhà trường phát triển trong giai đoạn tiếp theo.