Tư duy làm luật chuyển từ quản lý sang kiến tạo

Tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế

Phát biểu bế mạc kỳ họp thứ 9 (ngày 27/6/2025), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh đây là kỳ họp có khối lượng công tác lập pháp nhiều nhất từ trước đến nay.

Sau 35 ngày làm việc, Quốc hội thông qua 34 luật, 14 nghị quyết, cho ý kiến 6 dự án luật. Trong đó thể chế hóa kịp thời các chủ trương lớn của Đảng về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy hệ thống chính trị, xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Chỉ vài tháng sau, kỷ lục cao hơn được xác lập tại kỳ họp thứ 10. Một lần nữa thời gian và khối lượng công tác lập pháp cao chưa từng có, chiếm gần 30% tổng số luật, nghị quyết được ban hành của cả nhiệm kỳ.

Cụ thể, sau 40 ngày làm việc, Quốc hội thông qua 51 luật, 39 nghị quyết, trong đó có 8 nghị quyết quy phạm pháp luật bao gồm: Luật Hàng không dân dụng (sửa đổi), Luật Xây dựng (sửa đổi)…

Nhìn lại hai kỳ họp thứ 9 và thứ 10 (cũng là hai kỳ họp cuối cùng của Quốc hội khóa XV), đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (đoàn TP.HCM) chia sẻ, đây thực sự là một năm đặc biệt trong lịch sử hoạt động của Quốc hội khóa XV.

"Tại kỳ họp thứ 9 và 10, chúng tôi không chỉ đối mặt với số lượng lớn các dự án luật, nghị quyết mà còn là những quyết sách mang tính bước ngoặt cho giai đoạn phát triển mới. "Sáng đèn xuyên đêm" tại tòa nhà Quốc hội không phải là khẩu hiệu mà là thực tế sinh động", ông Hùng nói.

Ông nhớ lại nhiều phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội kéo dài đến tối muộn; các cuộc họp tổ, họp đoàn diễn ra liên tục để kịp thời tiếp thu, giải trình ý kiến của từng đại biểu.

"Dù áp lực về thời gian, nhưng không có sự thỏa hiệp về chất lượng. Mỗi nút bấm thông qua là kết quả bền bỉ của sự nghiên cứu tài liệu, tranh luận sôi nổi trong nghị trường để tìm ra phương án tối ưu nhất cho lợi ích quốc gia.

Do đó, khi nhìn lại hai chữ "kỷ lục", cảm xúc đầu tiên trong tôi là niềm tự hào và trách nhiệm nặng nề trước vận hội của đất nước", ông Hùng nhấn mạnh.

Theo ông, việc liên tiếp vượt qua kỷ lục về khối lượng nội dung không chỉ cho thấy Quốc hội đã chủ động nhập cuộc, không còn bị động đợi trình, mà đồng hành cùng Chính phủ từ sớm, từ xa. Hơn nữa, đây còn là phản ánh sự vận động của thực tiễn đang đòi hỏi những thay đổi quyết liệt về thể chế.

Cùng quan điểm, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) cho rằng, sở dĩ khối lượng công việc dồn lại lớn như vậy ở kỳ họp thứ 9 và 10 bởi đây là giai đoạn "về đích" để tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế vốn đã tồn tại từ lâu; thể chế hóa kịp thời các chủ trương lớn của Đảng trong sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy.

"Nếu chúng tôi không làm quyết liệt như vậy thì các chính sách mới sẽ bị trễ hẹn, gây khó khăn cho việc điều hành kinh tế - xã hội của Chính phủ và hoạt động của doanh nghiệp", đại biểu Tú Anh chia sẻ.

"Làm luật để kiến tạo phát triển"

Điều đáng chú ý, theo các đại biểu, hai kỳ họp Quốc hội năm 2025 không chỉ lập kỷ lục về số lượng mà cho thấy rõ sự chuyển dịch tư duy từ "làm luật để quản lý" sang "làm luật để kiến tạo phát triển".

Theo đại biểu Tú Anh, sự chuyển dịch tư duy đã được cụ thể hóa thành những cơ chế vận hành thực tế qua các đạo luật vừa được thông qua.

Trước hết là việc xử lý triệt để sự chồng chéo giữa các luật. Trước đây, một dự án đầu tư thường bị tắc nghẽn vì "luật này mở nhưng luật kia đóng", hoặc trình tự thủ tục giữa Luật Đầu tư, Luật Đất đai và Luật Xây dựng không khớp nhau.

Nhưng nay, Quốc hội đã sử dụng hình thức "một luật sửa nhiều luật" để xử lý ngay các mâu thuẫn này. Việc thống nhất các khái niệm, quy trình giúp doanh nghiệp và cơ quan quản lý có thể thực hiện được ngay mà không phải chờ văn bản hướng dẫn, giải thích sự khác biệt giữa các luật. Đây chính là cách tháo gỡ trực diện nhất vào các điểm nghẽn pháp lý.

Cùng đó, các luật, nghị quyết đã được thiết kế theo hướng cắt giảm chi phí tuân thủ thông qua phân cấp, phân quyền.

"Thực tế, một trong những nguồn lực bị lãng phí lớn nhất là thời gian. Việc dồn mọi quyền quyết định về Trung ương với những việc mang tính thực thi ở địa phương đã tạo ra cơ chế "xin - cho" và kéo dài thời gian chuẩn bị dự án.

Song, các đạo luật mới đã đẩy mạnh việc phân quyền cho cấp tỉnh trong việc quyết định chuyển mục đích sử dụng đất, điều chỉnh quy hoạch hay phê duyệt dự án đầu tư. Khi quy trình được rút ngắn, dòng vốn sẽ được đưa vào sản xuất kinh doanh nhanh hơn. Đó chính là "khơi thông" nguồn lực về thời gian và cơ hội", đại biểu Tú Anh phân tích.

Đặc biệt, Quốc hội đã thông qua nhiều nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù cho các tỉnh, thành phố lớn và các lĩnh vực công nghệ. Thay vì chờ một bộ luật hoàn chỉnh (vốn mất rất nhiều thời gian), việc cho phép thí điểm các mô hình mới giúp chúng ta không bỏ lỡ cơ hội trong các lĩnh vực như kinh tế xanh, kinh tế số hay chuyển đổi năng lượng.

Luật pháp phải phục vụ phát triển

Cho rằng kiến tạo ở đây nghĩa là luật pháp không còn đóng vai trò là "cái phanh" mà trở thành "đường băng", đại biểu Tú Anh nhìn nhận, Quốc hội đã đồng hành cùng Chính phủ tập trung vào việc thiết lập tiêu chuẩn, quy chuẩn rõ ràng. Còn việc vận hành trên "đường băng" đó là quyền chủ động của doanh nghiệp và địa phương, dưới sự giám sát và hậu kiểm của cơ quan quản lý.

Bổ sung thêm, đại biểu Tâm Hùng cho rằng, sự chuyển dịch tư duy từ "làm luật để quản lý" sang "kiến tạo phát triển" đã đưa ra thông điệp mạnh mẽ là luật pháp phải phục vụ sự phát triển.

"Khi luật rõ ràng, cán bộ sẽ bớt tâm lý sợ sai, dám quyết định vì lợi ích chung. Các đạo luật vừa qua đã loại bỏ những quy định lỗi thời, đồng thời là đòn bẩy để linh hoạt các nguồn lực tài chính, nhân lực và tài nguyên đang bị lãng phí", ông nói.

Trong năm 2026, chuẩn bị bước vào nhiệm kỳ khóa XVI, các đại biểu kỳ vọng Quốc hội sẽ kế thừa trọn vẹn tinh thần hành động và bản lĩnh đổi mới mà khóa XV đã tạo dựng; đặc biệt là bài học về sự đồng hành thực chất với Chính phủ để khơi thông các nguồn lực quốc gia.

"Quốc hội khóa XVI cần tiếp nối tư duy này, nhưng ở một tầm cao mới, chuyển từ quản lý sang kiến tạo, về một kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Quốc hội khóa XVI cần mạnh dạn xóa bỏ những định kiến về cơ chế, vốn đã được nhận diện ở khóa XV", đại biểu Hùng góp ý.