Vật liệu biến động, hai thành phố lớn đề xuất loạt giải pháp gỡ khó cho dự án giao thông

Nhà thầu làm cầm chừng, dự án nguy cơ vượt tổng mức đầu tư

Báo cáo Bộ Xây dựng về tác động của biến động xăng dầu, UBND TP Cần Thơ cho biết, xăng dầu tăng giá tạo áp lực lên chi phí sản xuất và vận chuyển của hầu hết các loại vật liệu xây dựng.

Đặc biệt, tại các dự án trên địa bàn TP Cần Thơ, đặc thù nguồn cung một số loại vật liệu như cát, đá phải vận chuyển từ các địa phương khác, biến động giá nhiên liệu đã tác động làm mặt bằng giá vật liệu xây dựng có xu hướng tăng.

UBND TP Cần Thơ cho biết, hiện, trong hoạt động xây dựng trên địa bàn thường áp dụng ba loại hợp đồng chủ yếu: Hợp đồng trọn gói; Hợp đồng theo đơn giá cố định; Hợp đồng điều chỉnh giá.

Biến động nhiên liệu khiến nhà thầu gặp rủi ro lớn vì giá hợp đồng không thay đổi trong suốt quá trình thực hiện. Khi giá vật liệu, nhiên liệu tăng cao, nằm ngoài khả năng dự báo của nhà thầu mà không có cơ sở điều chỉnh ngay, các nhà thầu thường có tâm lý e dè, thi công cầm chừng, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ.

Đối với hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh, dù có phương pháp bù giá, nhưng việc công bố chỉ số giá xây dựng thông thường theo tháng, quý nên chưa sát với tình hình biến động thực tế, không bù đắp kịp thời mức độ biến động khi giá xăng/dầu tăng nhanh, tiến độ dự án bị ảnh hưởng.

Tại Hải Phòng, theo báo cáo của Sở Xây dựng, hiện, trên địa bàn thành phố có nhiều hợp đồng xây dựng được ký kết theo hình thức hợp đồng trọn gói hoặc hợp đồng theo đơn giá cố định.

Về nguyên tắc, giá hợp đồng không được điều chỉnh do các nguyên nhân thông thường, nhà thầu tự chịu toàn bộ rủi ro do biến động giá đầu vào.

Trong điều kiện biến động giá lớn và cực đoan như hiện nay, chi phí thực hiện hợp đồng của các nhà thầu đã tăng mạnh dẫn đến tình trạng thi công cầm chừng hoặc dừng thi công,

Đối với hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh, các chủ đầu tư có thể chủ động rà soát, thực hiện việc điều chỉnh giá trong phạm vi cho phép theo hợp đồng đã ký.

Tuy vậy, trong nhiều hợp đồng/gói thầu cụ thể, phạm vi điều chỉnh giá bị giới hạn do các bên chưa lường trước hết rủi ro về mức độ trượt giá, các yếu tố trượt giá, việc điều chỉnh giá không bù đắp tương ứng mức độ biến động.

"Việc tăng giá nhiên liệu và vật liệu xây dựng đã ảnh hưởng trực tiếp tới chi phí đầu tư xây dựng và tiến độ thực hiện các công trình, đặc biệt là các công trình thuộc lĩnh vực giao thông.

Theo kết quả rà soát, kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 của thành phố dự kiến thực hiện 190 danh mục dự án, dự kiến bố trí vốn 166.831 tỷ đồng. Ước tính các dự án bị ảnh hưởng biến động tăng giá nhiên liệu và vật liệu với ước tính tổng vốn tăng thêm hơn 19.000 tỷ đồng, tương ứng tăng 11% so với dự kiến.

Riêng lĩnh vực giao thông ước tính tổng vốn tăng hơn 14.800 tỷ đồng, chưa kể các dự án đầu tư xây dựng huy động từ nguồn vốn khác ngoài ngân sách", Sở Xây dựng TP Hải Phòng thông tin.

Xem xét trường hợp "bất khả kháng", chuyển hình thức với hợp đồng cố định

Tháo gỡ khó khăn do biến động nhiên, vật liệu, căn cứ các quy định hiện hành, Sở Xây dựng TP Hải Phòng đề nghị Bộ Xây dựng có văn bản báo cáo Thủ tướng Chính phủ đồng ý chủ trương cho phép điều chỉnh giá các hợp đồng thi công xây dựng trên cơ sở xác định biến động giá nhiên liệu, vật liệu xây dựng là trường hợp bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thực hiện hợp đồng có thay đổi cơ bản.

Trong đó, đối với các hợp đồng trọn gói, hợp đồng theo đơn giá cố định, cho phép chuyển sang hình thức hợp đồng điều chỉnh giá theo phương pháp bù trừ trực tiếp chênh lệch giá nhiên liệu, vật liệu, máy thi công so với hợp đồng gốc trong khoảng thời gian từ tháng 3/2026 cho đến khi giá xăng dầu và giá vật liệu được bình ổn.

Đối với các hợp đồng điều chỉnh giá hiện đang áp dụng phương pháp tính theo chỉ số giá, cho phép điều chỉnh theo phương pháp bù trừ trực tiếp chênh lệch giá nhiên liệu, vật liệu, máy thi công so với hợp đồng gốc trong khoảng thời gian từ tháng 3/2026 cho đến khi giá xăng dầu và giá vật liệu được bình ổn.

Đồng quan điểm, UBND TP Cần Thơ cho rằng, trường hợp biến động giá nguyên liệu, nhiên liệu và vật liệu xây dựng do các yếu tố khách quan, bất thường (như xung đột địa chính trị quốc tế) vượt ngoài khả năng dự báo tại thời điểm ký kết hợp đồng.

Căn cứ các quy định tại Nghị định 37/2015 của Chính phủ, cấp có thẩm quyền địa phương kiến nghị Bộ Xây dựng xem xét, báo cáo Thủ tướng Chính phủ cho phép chấp thuận xem việc biến động giá nhiên liệu, vật liệu do xung đột quân sự tại khu vực Trung Đông là trường hợp bất khả kháng, nằm ngoài khả năng kiểm soát chủ đầu tư và nhà thầu.

Bộ Xây dựng nghiên cứu, ban hành thông tư hướng dẫn điều chỉnh giá và hợp đồng xây dựng do biến động giá ngoài khả năng kiểm soát của chủ đầu tư và nhà thầu, áp dụng đối với các gói thầu đã, đang triển khai theo hình thức giá hợp đồng trọn gói, hình thức giá hợp đồng theo đơn giá cố định; Cho phép điều chỉnh hình thức giá hợp đồng đối với các hợp đồng thực hiện hình thức giá hợp đồng trọn gói, giá hợp đồng theo đơn giá cố định thành giá hợp đồng theo giá điều chỉnh.