VCCI đề nghị làm rõ quyền tự quyết giá xăng dầu, gỡ rào cản phân phối

Bộ Công thương đang lấy ý kiến các bộ, ngành, hiệp hội và doanh nghiệp về dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu. Trong đó, cơ chế giá và hệ thống phân phối là hai nội dung được Chính phủ yêu cầu tiếp tục lấy ý kiến trước khi hoàn thiện dự thảo.

Góp ý về dự thảo, VCCI cơ bản đồng tình với định hướng đổi mới cơ chế quản lý, nhưng cho rằng một số quy định cần được rà soát để bảo đảm quyền tự chủ kinh doanh, phù hợp với pháp luật hiện hành và thực tiễn thị trường.

Trao quyền định giá nhưng không áp đặt lợi nhuận doanh nghiệp

Về cơ chế giá, VCCI cho rằng, việc trao quyền quyết định giá xăng dầu cho doanh nghiệp phù hợp với khoản 1 Điều 8 Luật Giá năm 2023. Tuy nhiên, quyền tự định giá cần đi đôi với cơ chế giám sát minh bạch, tránh can thiệp hành chính vào hoạt động kinh doanh.

Theo VCCI, khi lợi nhuận do thương nhân tự xác định, công thức giá tại Điều 28 chỉ nên là căn cứ để kê khai, giải trình và giám sát quá trình hình thành giá, không trở thành công cụ áp đặt lợi nhuận hoặc chi phí ngoài phạm vi pháp luật quy định.

VCCI cũng cho rằng, yêu cầu doanh nghiệp phải phân tích biến động từng yếu tố cấu thành giá so với lần điều chỉnh trước sẽ tạo thêm gánh nặng, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ khi giá xăng dầu thay đổi thường xuyên.

Do đó, việc kiểm tra cần tập trung vào tính chính xác, trung thực của dữ liệu và việc tuân thủ pháp luật về giá, cạnh tranh, thay vì làm hạn chế quyền tự quyết giá của doanh nghiệp.

Một bất cập khác được VCCI chỉ ra là quy định giá bán xăng dầu tại địa bàn xa.

Theo dự thảo, thương nhân đầu mối được quyết định giá bán tại các địa bàn này trên cơ sở chi phí thực tế. Trong khi đó, thương nhân phân phối độc lập lại không được bán cao hơn mức giá tối đa do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa bàn.

VCCI cho rằng, quy định này chưa tính đến sự khác biệt về chi phí vận chuyển, quy mô và điều kiện kinh doanh giữa các doanh nghiệp.

Vì vậy, VCCI đề nghị chỉ áp dụng mức giá tối đa tại địa bàn xa trong thời gian bình ổn giá hoặc cho phép thương nhân phân phối xác định giá trên cơ sở chi phí thực tế tương tự thương nhân đầu mối.

Đối với quy định cho phép cơ quan quản lý áp dụng giá tối đa, khung giá hoặc giá cụ thể khi phát hiện dấu hiệu tăng giá bất hợp lý, VCCI đề nghị làm rõ điều kiện, thẩm quyền và trình tự thực hiện.

Nếu đây là biện pháp bình ổn giá, việc áp dụng phải tuân thủ pháp luật về giá, tránh hình thành thêm cơ chế can thiệp chỉ dựa trên những dấu hiệu chưa được xác định rõ.

Ủng hộ thương nhân phân phối mua bán xăng dầu với nhau

Đối với hệ thống phân phối, VCCI ủng hộ cho phép các thương nhân phân phối mua bán xăng dầu với nhau theo quy định tại Điều 16 dự thảo Nghị định.

Theo VCCI, cơ chế này phù hợp với Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh và định hướng tại Thông báo số 175/TB-VPCP, đồng thời tạo điều kiện điều tiết nguồn hàng giữa các doanh nghiệp.

Việc cho phép thương nhân phân phối mua bán với nhau có thể giúp các cửa hàng nhỏ bổ sung nguồn cung khi một kênh cung ứng bị gián đoạn, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, đồng thời duy trì cạnh tranh trong khâu bán buôn.

Tuy nhiên, VCCI cho rằng một số điều kiện kèm theo còn thiếu tính khả thi.

Cụ thể, điểm a khoản 4 Điều 16 quy định xăng dầu mua từ thương nhân phân phối khác chỉ được bán tại cửa hàng, điểm bán thuộc hệ thống hoặc bán cho cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp sử dụng xăng dầu.

Trong thực tế, xăng dầu cùng chủng loại thường được nhập chung bồn, bể. Do đó, việc xác định chính xác lượng hàng mua từ từng nguồn để kiểm soát quyền bán tiếp rất khó thực hiện nếu không có phương pháp hạch toán thống nhất.

VCCI cảnh báo quy định này có thể dẫn đến cách hiểu doanh nghiệp phải tách riêng bồn, bể tồn trữ hoặc phát sinh tranh chấp khi kiểm tra, đồng thời hạn chế khả năng điều chuyển hàng hóa khi nguồn cung gián đoạn.

Vì vậy, VCCI đề nghị thay hạn chế bán tiếp bằng các điều kiện kiểm soát tính xác thực của giao dịch như giao nhận thực tế, chuyển quyền sở hữu, hóa đơn điện tử và chứng từ giao nhận.

Trường hợp vẫn duy trì nguyên tắc chỉ qua một lần mua bán giữa các thương nhân phân phối, cần hướng dẫn phương pháp hạch toán, phân bổ nguồn hàng và có ngoại lệ đối với tình huống thiếu hụt nguồn cung cục bộ, tình trạng khẩn cấp hoặc địa bàn vùng sâu, vùng xa.

Đối với yêu cầu truy xuất theo từng lô hàng, VCCI đề xuất kiểm soát dòng hàng thương mại thông qua cân đối nhập - xuất - tồn theo chủng loại, đối chiếu hóa đơn điện tử và chứng từ giao nhận. Đồng thời, vẫn phải lưu giữ thông tin cần thiết để truy xuất chất lượng và xác định trách nhiệm khi phát sinh vi phạm.

Một nội dung khác được VCCI đề nghị sửa đổi là quy định coi việc mua xăng dầu nhưng chưa đưa ra tiêu thụ trên thị trường là hoạt động đầu cơ.

Theo VCCI, việc hàng hóa chưa được bán ra không đồng nghĩa với đầu cơ, găm hàng. Doanh nghiệp có thể chủ động duy trì tồn kho phục vụ kinh doanh hoặc bảo đảm nguồn cung.

Do đó, hành vi đầu cơ, găm hàng phải được xác định trên cơ sở đầy đủ các dấu hiệu vi phạm theo pháp luật, thay vì chỉ căn cứ vào việc hàng mua vào chưa được tiêu thụ.

Lo ngại nguồn cung xăng dầu bị gián đoạn

Bên cạnh cơ chế mua bán giữa các thương nhân phân phối, VCCI đề nghị bổ sung nguyên tắc bảo đảm nguồn cung theo hợp đồng khi thị trường biến động.

Theo đó, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối phải thực hiện nghĩa vụ cung ứng đã cam kết. Trường hợp thiếu hụt nguồn hàng, việc phân bổ cần dựa trên tiêu chí công khai, khách quan, không phân biệt đối xử bất hợp lý giữa hệ thống trực thuộc và khách hàng ngoài hệ thống.

Góp ý về dự thảo, ông Nguyễn Công Minh, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại Công Minh cho rằng, không nên hạn chế các quyền kinh doanh chính đáng của doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu.

Theo ông, một số đề xuất mới doanh nghiệp không có khả năng thực hiện. Nếu áp dụng nguyên các quy định tại dự thảo nghị định, doanh nghiệp có thể gặp nhiều khó khăn trong hoạt động kinh doanh, đồng thời hệ thống cung ứng xăng dầu trong nước đứng trước nguy cơ gián đoạn, do nhiều

Ông đề nghị Bộ Công thương tiếp tục rà soát, đánh giá tác động của dự thảo, bảo đảm tính thống nhất với Luật Doanh nghiệp, Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh và Luật Giá.

Việc hoàn thiện Nghị định cần hướng tới môi trường kinh doanh ổn định, minh bạch, tạo điều kiện cho doanh nghiệp cạnh tranh lành mạnh, bảo đảm nguồn cung và quyền lợi người tiêu dùng.