Vì sao hơn một nửa thí sinh chọn ngành STEM?

Chính sách học bổng tạo cú hích

Thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) cho thấy, nhóm ngành STEM tiếp tục dẫn đầu về sức hút trong mùa tuyển sinh đại học năm 2026 khi hơn một nửa thí sinh đăng ký xét tuyển có ít nhất một nguyện vọng vào khối ngành này.

Theo các chuyên gia, bên cạnh triển vọng nghề nghiệp, chính sách học bổng mới theo Nghị định 179/2026/NĐ-CP của Chính phủ là một trong những yếu tố góp phần gia tăng sức hút của STEM.

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và các ngành công nghệ chiến lược, nhu cầu nhân lực chất lượng cao ngày càng lớn. Cùng với đó, Nhà nước triển khai chính sách học bổng dành cho sinh viên theo học các chương trình đào tạo tài năng, vi mạch bán dẫn, khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược.

Danh mục ưu tiên gồm 15 nhóm ngành thuộc các lĩnh vực khoa học cơ bản, công nghệ thông tin, máy tính, toán học, xây dựng, cơ khí, điện - điện tử, vật liệu, địa chất... Sinh viên đáp ứng điều kiện sẽ được xét cấp học bổng theo quy định.

Theo GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học - Bộ GD&ĐT, đây là một trong những điểm nổi bật của mùa tuyển sinh năm nay. Hơn 467.000 thí sinh đăng ký vào các ngành STEM, chiếm khoảng 53,4% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển. Tổng số nguyện vọng vào nhóm ngành này đạt 2.368.179, tương đương gần 33% tổng số nguyện vọng.

Riêng 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược theo Nghị định 179/2026/NĐ-CP thu hút 331.693 thí sinh đăng ký, tương đương gần 38% tổng số thí sinh xét tuyển. Tổng số nguyện vọng vào các nhóm ngành này đạt 1.291.839, chiếm khoảng 18% tổng số nguyện vọng.

Điều đó đồng nghĩa hơn một nửa số thí sinh có ít nhất một nguyện vọng thuộc nhóm STEM, trong khi gần 38% lựa chọn các ngành được Nhà nước ưu tiên phát triển theo Nghị định 179.

"Mặc dù số lượng nhập học sẽ thấp hơn số lượng đăng ký xét tuyển, các số liệu này cho thấy nhận thức của thí sinh và phụ huynh về vai trò của khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học đang có chuyển biến tích cực. Các chính sách học bổng, hỗ trợ người học, triển vọng nghề nghiệp, nhu cầu nhân lực và công tác hướng nghiệp đã góp phần tạo thêm động lực để thí sinh lựa chọn", ông Thảo nói.

Tuy nhiên, ông lưu ý số liệu đăng ký mới phản ánh mức độ quan tâm ban đầu. Sự chuyển dịch chỉ thực sự có ý nghĩa khi thể hiện qua số lượng nhập học, chất lượng đầu vào, tỷ lệ duy trì học tập, kết quả tốt nghiệp và khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực.

Ông cũng cho biết các nhóm số liệu có sự giao thoa. Một thí sinh đăng ký ngành thuộc Nghị định 179 có thể đồng thời được tính trong nhóm STEM và một lĩnh vực đào tạo cụ thể, vì vậy không thể cộng cơ học các nhóm số liệu để xác định tổng số thí sinh.

Trong các lĩnh vực STEM, Máy tính và Công nghệ thông tin cùng Khoa học tự nhiên đang cho thấy những tín hiệu đáng chú ý, gắn với xu hướng phát triển của trí tuệ nhân tạo, ông Thảo nhận định.

"Điểm mới của chính sách là học bổng được cấp trực tiếp cho người học thay vì thông qua cơ sở đào tạo. Sinh viên theo học các ngành trong danh mục, được tuyển thẳng với tư cách học sinh giỏi quốc gia hoặc đạt từ 22,5/30 điểm trở lên ở tổ hợp xét tuyển theo quy định và thuộc nhóm 30% thí sinh có điểm cao nhất cả nước sẽ được xem xét hưởng chính sách", ông cho biết thêm.

Không chỉ học bổng, thí sinh còn nhìn vào cơ hội việc làm

Nếu như vài năm trước, các ngành kinh tế, tài chính hay marketing luôn chiếm ưu thế thì gần đây xu hướng chọn ngành của học sinh đã thay đổi rõ rệt; thay vì chỉ dựa vào sở thích, các em chủ động tìm hiểu kỹ nhu cầu nhân lực, cơ hội việc làm và khả năng phát triển nghề nghiệp sau tốt nghiệp.

Nguyễn Hải Minh, một học sinh ở Phú Thọ cho biết, em đăng ký ngành Kỹ thuật điều khiển và tự động hóa với mong muốn có cơ hội làm việc lâu dài, sau khi tìm hiểu nhu cầu tuyển dụng khá cao của các doanh nghiệp đối với vị trí kỹ sư tự động hóa.

Trong khi đó, Mai Khánh Linh quyết định đăng ký ngành Khoa học dữ liệu vì yêu thích làm việc với dữ liệu, công nghệ, đồng thời tin rằng đây là lĩnh vực có nhiều cơ hội phát triển trong tương lai trước xu hướng phát triển của trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và nhu cầu tuyển dụng cao từ các doanh nghiệp.

Ở góc độ cơ sở đào tạo, PGS.TS Bùi Phú Doanh, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Xây dựng Hà Nội cho rằng, sức hút của nhóm ngành STEM không chỉ đến từ chính sách học bổng mà còn từ nhu cầu nhân lực ngày càng lớn và sự đổi mới trong chương trình đào tạo của các trường đại học.

Ông cho biết, chương trình Kỹ sư tài năng STEM được xây dựng nhằm đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế tri thức.

"Đề án đào tạo của nhà trường không xuất phát từ một ý tưởng riêng lẻ mà là sự cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và giáo dục STEM. Đặc biệt, Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã tạo nền tảng để các trường đại học đổi mới chương trình đào tạo, gắn với nhu cầu phát triển của đất nước", ông Doanh nói.

Chương trình hướng tới đào tạo đội ngũ kỹ sư có tư duy phản biện, năng lực đổi mới sáng tạo, khả năng thích ứng trong môi trường toàn cầu, sử dụng thành thạo ngoại ngữ và ứng dụng công nghệ số vào thực tiễn nghề nghiệp.

Sinh viên chương trình tài năng STEM được đào tạo theo mô hình Project-based Learning, trực tiếp tham gia các đề tài nghiên cứu của các nhóm nghiên cứu mạnh do chuyên gia đầu ngành dẫn dắt. Thông qua việc giải quyết các bài toán thực tiễn và nhiệm vụ khoa học, người học được rèn luyện năng lực nghiên cứu độc lập, tư duy phản biện và khả năng đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh chính sách học bổng 100% dành cho sinh viên đáp ứng tiêu chuẩn đầu vào chương trình tài năng STEM, nhà trường còn đầu tư hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại, khuyến khích sinh viên tham gia nghiên cứu khoa học, các cuộc thi học thuật, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp.

Một trong những yếu tố giúp các ngành STEM ngày càng hấp dẫn, theo ông Doanh, là sinh viên được tiếp cận môi trường làm việc thực tế ngay từ khi còn trên giảng đường. 

Nhà trường đã thiết lập mạng lưới hợp tác với nhiều doanh nghiệp, tập đoàn lớn trong đào tạo, từ tham quan, thực hành nghề nghiệp, thực tập đến thực hiện đồ án tốt nghiệp. 

Doanh nghiệp còn trực tiếp tham gia hướng dẫn các học phần thực hành và phối hợp triển khai một số chương trình đào tạo theo đặt hàng, như với Vinaconex và Conico, qua đó giúp sinh viên tiếp cận yêu cầu thực tế của công việc ngay từ khi còn học.

"Cách tiếp cận này giúp sinh viên không chỉ có nền tảng chuyên môn vững mà còn tích lũy kinh nghiệm thực tiễn ngay từ khi còn ngồi trên giảng đường, qua đó nâng cao khả năng thích ứng với thị trường lao động và mở rộng cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp", ông Doanh nói.

Chính sách học bổng, nhu cầu nhân lực chất lượng cao và sự đổi mới trong đào tạo đang tạo lực đẩy để STEM tiếp tục thu hút thí sinh. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, xu hướng này chỉ thực sự bền vững khi được phản ánh qua tỷ lệ nhập học, chất lượng đào tạo và khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực của thị trường lao động.