"Xanh hóa" khu công nghiệp: Từ giảm phát thải đến nâng sức cạnh tranh

Ngày 7/7, tại TP.HCM, Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam (VGBC) tổ chức hội thảo "Xanh hóa khu công nghiệp tại Việt Nam", quy tụ hơn 150 đại biểu là cơ quan quản lý, chủ đầu tư khu công nghiệp, doanh nghiệp sản xuất, tổ chức tài chính và các chuyên gia trong lĩnh vực phát triển bền vững nhằm cập nhật xu hướng phát triển khu công nghiệp xanh và chia sẻ các giải pháp thúc đẩy quá trình chuyển đổi.

"Xanh" không còn là lợi thế mà là điều kiện tham gia thị trường

Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Phan Thu Hằng, Chủ tịch Hội đồng quản trị VGBC cho rằng, chuyển đổi xanh đã vượt qua giai đoạn là một xu hướng để trở thành điều kiện bắt buộc đối với các khu công nghiệp nếu muốn nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo bà Hằng, bên cạnh các yếu tố truyền thống như vị trí, hạ tầng hay chi phí thuê đất, các nhà đầu tư hiện nay đặc biệt quan tâm đến tiêu chí ESG (môi trường, xã hội và quản trị), phát thải carbon, tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo cũng như khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

"Xanh không còn là một lợi thế cộng thêm mà đang trở thành điều kiện để tham gia cuộc chơi", bà Hằng nhấn mạnh.

Không chỉ dừng lại ở việc tiết kiệm năng lượng hay giảm phát thải, theo lãnh đạo VGBC, một khu công nghiệp xanh cần được quy hoạch theo hướng sử dụng hiệu quả tài nguyên, phát triển hạ tầng xanh, ứng dụng các giải pháp dựa vào thiên nhiên nhằm nâng cao khả năng chống chịu trước các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Một trong những nội dung được quan tâm tại hội thảo là việc xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá khu công nghiệp xanh phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Theo đại diện VGBC, đơn vị này đang phát triển và thí điểm hệ thống chứng nhận LOTUS Industrial Park (LOTUS IP) - bộ tiêu chí đánh giá khu công nghiệp dựa trên nền tảng chứng nhận LOTUS, tham chiếu các tiêu chuẩn quốc tế nhưng được điều chỉnh phù hợp với quy định pháp luật và điều kiện phát triển trong nước.

LOTUS IP không chỉ đánh giá công trình riêng lẻ mà xem xét toàn bộ khu công nghiệp trong suốt vòng đời từ quy hoạch, xây dựng đến vận hành.

Các nhóm tiêu chí chính gồm: Quản lý và quản trị khu công nghiệp; Khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu; Quy hoạch và môi trường khu đất; Năng lượng và phát thải carbon; Vật liệu và kinh tế tuần hoàn; Quản lý tài nguyên nước; Sức khỏe cộng đồng và người lao động; Hạ tầng xã hội và hiệu quả vận hành.

Bộ tiêu chí này hướng tới trở thành "thước đo" chung giúp các chủ đầu tư, doanh nghiệp và tổ chức tài chính đánh giá minh bạch mức độ bền vững của khu công nghiệp, đồng thời tạo cơ sở tiếp cận các nguồn vốn xanh.

Giải pháp nào để xanh hóa khu công nghiệp?

Trình bày về xu hướng phát triển khu công nghiệp bền vững, ông Douglas Snyder, Giám đốc Điều hành VGBC cho rằng việc xanh hóa cần được tiếp cận toàn diện thay vì chỉ tập trung vào yếu tố môi trường.

Theo ông, mô hình khu công nghiệp xanh phải đồng thời đáp ứng các tiêu chí về môi trường, quản trị, trách nhiệm xã hội và hiệu quả kinh tế (ESG), qua đó vừa nâng cao năng lực cạnh tranh, vừa tạo điều kiện tiếp cận các nguồn tài chính xanh.

Một số giải pháp được các chuyên gia đề xuất gồm: Quy hoạch khu công nghiệp theo hướng tăng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu ngay từ giai đoạn đầu; Quản lý hiệu quả năng lượng, nước và chất thải nhằm giảm phát thải carbon; Phát triển hạ tầng xanh, bảo tồn đa dạng sinh học và tăng diện tích cây xanh; Áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn, tăng tái sử dụng tài nguyên; Đẩy mạnh chuyển đổi số để giám sát, quản lý tiêu thụ năng lượng theo thời gian thực và phát triển điện mặt trời, hệ thống lưu trữ năng lượng và cơ chế mua bán điện trực tiếp nhằm tăng tỷ lệ sử dụng điện xanh.

Theo ông Snyder, những giải pháp này không chỉ giúp giảm tác động môi trường mà còn nâng cao khả năng thích ứng với thiên tai, giảm rủi ro sản xuất và đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường xuất khẩu.

Bên cạnh những cơ hội, các chuyên gia cũng chỉ ra nhiều khó khăn trong quá trình chuyển đổi.

Ông Douglas Snyder cho biết, hiện nay ban quản lý nhiều khu công nghiệp vẫn chưa thể tiếp cận đầy đủ dữ liệu phát thải và dữ liệu vận hành của các doanh nghiệp trong khu công nghiệp.

Theo ông, đây là rào cản lớn bởi việc xây dựng chiến lược giảm phát thải, đánh giá ESG hay tiếp cận tài chính xanh đều cần hệ thống dữ liệu minh bạch và có thể kiểm chứng.

"Ban quản lý khu công nghiệp hiện nay chưa thể tiếp cận dữ liệu vận hành của các doanh nghiệp bên trong. Đây là một thách thức không hề nhỏ và chắc chắn sẽ phải được giải quyết trong 5-10 năm tới", ông nhận định.

Đại diện VGBC cũng cho biết, Việt Nam hiện xuất khẩu khoảng 50 tỷ USD hàng hóa thuộc các nhóm chịu tác động của Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu như thép, nhôm, xi măng và phân bón. Trong khi đó, hệ thống giao dịch phát thải trong nước chưa được quốc tế công nhận và dữ liệu phát thải vẫn còn thiếu đồng bộ.

Theo các chuyên gia, nếu chậm chuyển đổi, nhiều doanh nghiệp có nguy cơ giảm sức cạnh tranh, khó đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu cũng như bỏ lỡ cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thông qua các tham luận, hội thảo đã giới thiệu nhiều mô hình quy hoạch, tiêu chuẩn chứng nhận và giải pháp công nghệ nhằm hỗ trợ quá trình xanh hóa khu công nghiệp. Các chuyên gia nhận định, để quá trình này thành công cần sự phối hợp giữa Nhà nước, chủ đầu tư hạ tầng, doanh nghiệp sản xuất, các tổ chức tài chính và đơn vị tư vấn nhằm hình thành hệ sinh thái khu công nghiệp phát triển bền vững theo chuẩn quốc tế.