Xây dựng hệ sinh thái quản lý chất thải rắn thông minh cho đô thị xanh

Chuyển hóa từ gánh nặng môi trường thành nguồn tài nguyên 

Chia sẻ tại tọa đàm, PGS.TS Lưu Đức Hải, Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng cho biết, tiếp nối thành công trong việc tổ chức chuỗi tọa đàm về "hạ tầng xanh trong đô thị" ở các năm trước, trong 2 năm 2026-2027, Viện tiếp tục tổ chức chuỗi sự tọa đàm về "hạ tầng thông minh trong đô thị".

PGS.TS Lưu Đức Hải, Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng chia sẻ về chuỗi tọa đàm về hạ tầng thông minh trong đô thị, do Viện chủ trì, trong 2 năm 2026-2027.

"Quản lý chất thải rắn và vệ sinh môi trường tại đô thị xanh, thông minh" là tọa đàm đầu tiên trong chuỗi sự kiện nói trên. Tiếp đó, Viện sẽ tổ chức các tọa đàm về cấp nước thông minh đài phun nước thông minh; chiếu sáng thông minh; thoát nước thông minh; công viên thông minh, nghĩa trang và an táng thông minh.

Chia sẻ quan điểm về hạ tầng xanh, PGS.TS Lưu Đức Hải cho rằng, đó là hệ thống của môi trường nhân tạo có gắn kết với tự nhiên, dựa vào các yếu tố tự nhiên để hình thành thông qua việc quy hoạch, đầu tư xây dựng, phát triển hệ thống hạ tầng (gồm giao thông, chiếu sáng, cấp nước, thoát nước và xử lý nước thải, thoát nước mưa, công viên, nghĩa trang và an táng…), nhằm bảo tồn chức năng của hệ sinh thái, mang lại lợi ích cho con người, sử dụng tài nguyên hiệu quả, giảm phát thải khí nhà kính, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trong đó, quản lý chất thải rắn xanh (quản lý hoạt động thu gom, vận chuyển, tái chế, xử lý rác thải đô thị) và vệ sinh môi trường xanh (việc thực hiện các quy định về vệ sinh công cộng, bao gồm thu gom, vận chuyển và xử lý bùn cặn từ hệ thống thoát nước, bùn thải từ các bể tự hoại) được quy hoạch, đầu tư xây dựng, nhằm bảo vệ môi trường, mang lại lợi ích cho con người, lợi ích kinh tế từ rác thải, giảm phát thải khí nhà kính, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ông Nguyễn Hữu Tiến, Chủ tịch HĐTV Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hà Nội chia sẻ về các nhiệm vụ trọng tâm của URENCO trong công tác đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng dịch vụ, hiện đại hóa công tác quản lý.

Còn theo ông Nguyễn Thanh Sơn, Phó tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hà Nội, quản lý chất thải rắn sinh hoạt và vệ sinh công cộng là một lĩnh vực có vai trò quan trọng trong xây dựng đô thị xanh, đô thị thông minh và kinh tế xanh.

Thực trạng hiện nay cho thấy, mặc dù tỷ lệ thu gom chất thải rắn sinh hoạt tại đô thị đã đạt mức cao, song hệ thống quản lý vẫn còn nhiều điểm nghẽn liên quan đến phân loại tại nguồn, phương tiện thu gom, điểm tập kết, trạm trung chuyển, hạ tầng tái chế, công nghệ xử lý và cơ chế tài chính.

Để giải quyết các điểm nghẽn này, cần chuyển đổi cách tiếp cận từ quản lý rác thải theo hướng xử lý cuối cùng sang quản lý tổng hợp theo chuỗi giá trị. Trong đó, phân loại rác tại nguồn là nền tảng; thu gom, vận chuyển xanh - thông minh là điều kiện vận hành; điểm tập kết và trạm trung chuyển xanh là hạ tầng trung gian thiết yếu; xử lý xanh là giải pháp giảm chôn lấp và thu hồi tài nguyên; chính sách kinh tế xanh là công cụ tạo động lực thay đổi hành vi và thúc đẩy đầu tư.

Việc đầu tư phát triển hạ tầng đô thị xanh - thông minh trong lĩnh vực môi trường cần được xem là nhiệm vụ lâu dài, có tính chiến lược, góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân, cải thiện diện mạo đô thị, giảm phát thải và kiến tạo nền kinh tế xanh trong giai đoạn phát triển mới.

Tại tọa đàm, các chuyên gia chia sẻ quan điểm đa chiều về quản lý chất thải rắn và vệ sinh môi trường tại đô thị xanh và thông minh.

Xây dựng hệ sinh thái quản lý chất thải rắn thông minh

Tại tọa đàm, TS Đặng Việt Dũng, Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam phác thảo mô hình vận hành hệ sinh thái quản lý chất thải rắn thông minh. Quá trình này bao gồm các bước. Bước 1, phát sinh và nhận diện chất thải tại nguồn. Tại đây, thông qua các thiết bị cảm biến mức đầy, mã nhận diện hoặc camera giám sát, hệ thống bắt đầu ghi nhận các thông tin ban đầu về khối lượng, thời gian phát sinh, vị trí phát sinh và tình trạng lưu chứa.

Bước 2, thu gom sơ cấp và truyền dữ liệu hiện trường. Khi các điểm chứa rác đạt ngưỡng đầy hoặc đến lịch trình thu gom, hệ thống tự động truyền tín hiệu đến đơn vị dịch vụ môi trường. Mọi thông tin về thời gian thu gom, khối lượng tiếp nhận, khu vực còn tồn đọng hay phản ánh của người dân đều được cập nhật ngay lên nền tảng quản lý.

Bước 3, trung chuyển, vận chuyển và giám sát hành trình. Toàn bộ xe vận chuyển được gắn hệ thống định vị GPS, camera hành trình và cảm biến tải trọng, cho phép theo dõi trực tuyến lộ trình, tốc độ di chuyển, thời gian dừng đỗ và khối lượng rác trên xe. Dữ liệu này được truyền liên tục về trung tâm điều hành để kiểm soát việc thu gom đúng tuyến, đúng thời gian, tránh thất thoát khối lượng và tối ưu hóa năng lực vận chuyển.

Toàn cảnh tọa đàm.

Bước 4, tiếp nhận, xử lý và tái chế tại cơ sở chuyên ngành. Khi chất thải được đưa đến các nhà máy xử lý, cơ sở tái chế hoặc bãi chôn lấp, hệ thống cân điện tử, camera và phần mềm vận hành tiếp tục ghi nhận lượng chất thải đầu vào, thành phần chất thải, công suất xử lý, tỷ lệ tái chế, lượng chất thải còn lại phải chôn lấp và các chỉ số môi trường phát sinh.

Nhờ đó, đơn vị quản lý không chỉ biết chất thải đã được vận chuyển đến đâu mà còn kiểm soát được khối lượng, chất lượng phân loại xử lý ban đầu để đưa vào xử lý tập trung. Tùy theo công nghệ xử lý của nhà máy xử lý, chất lượng rác được xử lý sẽ được cập nhật vào hệ thống dữ liệu chung. Chất thải sau xử lý sẽ được tiếp tục tái sử dụng...

Tại tọa đàm, các chuyên gia cũng đề cập đến các vấn đề như tìm giải pháp mới cho xử lý chất thải rắn đô thị; năng lượng hóa chất thải – động lực thúc đẩy phát triển đô thị xanh, thông minh tại Việt Nam; ứng dụng công nghệ số và chuyển đổi số trong quản lý chất thải rắn...