Xây dựng quy chuẩn Metro để kiểm soát chất lượng và giá thành

Hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, nâng cao hiệu quả đầu tư

Bộ Xây dựng đang xin ý kiến rộng rãi hồ sơ dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường sắt đô thị - Loại hình Metro do Cục Đường sắt VN soạn thảo.

Theo Cục Đường sắt VN, dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) về đường sắt đô thị – Loại hình Metro được cơ quan này xây dựng trên cơ sở kết quả đề tài "Nghiên cứu định hướng xây dựng dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật và danh mục tiêu chuẩn áp dụng cho đường sắt đô thị phù hợp với điều kiện Việt Nam và xu thế phát triển của thế giới" - Mã số: DT24308, đã được Bộ Xây dựng nghiệm thu tháng 12/2025.

Việc xây dựng, hoàn thiện hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn cho từng loại hình đường sắt đô thị (ĐSĐT) là cơ sở nâng cao chất lượng, an toàn và hiệu quả vận hành, đồng thời thúc đẩy phát triển bền vững và hội nhập quốc tế trong lĩnh vực giao thông công cộng đô thị.

Cục Đường sắt VN cho biết, hệ thống ĐSĐT loại hình Metro là lĩnh vực kỹ thuật hiện đại, phức tạp và lần đầu tiên được triển khai tại Việt Nam. Trong khi Việt Nam hiện chưa có hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật riêng cho ĐSĐT.

Thực tiễn triển khai các dự án trong thời gian qua cho thấy, các chủ đầu tư phải áp dụng kết hợp giữa tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và tiêu chuẩn kỹ thuật nước ngoài theo từng công nghệ khác nhau, phụ thuộc vào điều kiện vay vốn và các thỏa thuận trong quá trình đàm phán, ký kết hiệp định quốc tế.

Cách tiếp cận này dẫn đến nhiều bất cập trong quá trình thực hiện dự án: Tiêu chuẩn phải điều chỉnh nhiều lần, gây khó khăn cho công tác tổ chức thực hiện, kéo dài tiến độ, phát sinh thủ tục hành chính, ảnh hưởng đến tổng mức đầu tư dự án và làm phức tạp việc kiểm soát giá thành, chất lượng sản phẩm công nghệ.

Mặc dù hiện đã có một số quy chuẩn Việt Nam (QCVN) trong các lĩnh vực giao thông, xây dựng, an toàn công trình, môi trường, phòng cháy chữa cháy và các lĩnh vực liên quan tác động trực tiếp đến hoạt động đầu tư và vận hành ĐSĐT; nhưng chưa được tích hợp, hệ thống hóa để áp dụng thống nhất cho loại hình ĐSĐT.

Trong khi đó, theo định hướng quy hoạch, đến năm 2050, trên địa bàn các địa phương sẽ hình thành hơn 100 tuyến ĐSĐT với tổng chiều dài khoảng 823,10 km, bao gồm các loại hình: Metro, LRT, Monorail và Tramway.

Vì vậy, từ năm 2023, Bộ Xây dựng (Bộ GTVT trước đây) đã tổ chức nghiên cứu đề tài có mã số: DT24308 để làm cơ sở định hướng xây dựng dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật và danh mục tiêu chuẩn áp dụng cho ĐSĐT - loại hình Metro phù hợp với điều kiện Việt Nam và xu thế phát triển của thế giới.

"Từ thực tế này, việc xây dựng, ban hành QCVN về ĐSĐT - Loại hình Metro là cần thiết, có ý nghĩa quan trọng, góp phần hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, QCVN và hướng tới các mục tiêu đáp ứng kỳ vọng của người dân, thúc đẩy phát triển hệ thống ĐSĐT, góp phần phát triển bền vững đô thị Việt Nam.

Đồng thời nâng cao hiệu quả đầu tư, giảm chi phí bảo trì, sửa chữa hệ thống ĐSĐT trong dài hạn. Qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển công nghệ ĐSĐT trong nước, đồng thời thúc đẩy hợp tác và hội nhập quốc tế trong lĩnh vực ĐSĐT", Cục Đường sắt VN cho biết.

Metro phải đảm bảo an toàn khi vận hành, khai thác

Theo Cục Đường sắt VN, QCVN về ĐSĐT - Loại hình Metro được ban hành sẽ góp phần hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật xây dựng theo hướng đồng bộ, đầy đủ, đáp ứng yêu cầu và nhiệm vụ quản lý Nhà nước của các cơ quan có thẩm quyền.

Đồng thời bảo đảm phù hợp với hoạt động đầu tư, xây dựng, vận hành và khai thác các tuyến ĐSĐT, tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân tham gia phát triển và quản lý ĐSĐT tại Việt Nam.

Mục tiêu cụ thể, quy chuẩn phải bảo đảm khả năng hội nhập, đồng thời hướng tới đáp ứng các yêu cầu sau: An toàn, chất lượng công trình, vận hành và khai thác; Độ tin cậy, tính sẵn sàng, khả năng bảo dưỡng và an toàn (RAMS); Không tạo rào cản kỹ thuật và phù hợp của công nghệ tiên tiến của ĐSĐT - loại hình Metro;

Cùng đó đảm bảo tính kinh tế và tính khả thi trong quá trình đầu tư, xây dựng và vận hành; Tính bền vững, bảo vệ môi trường, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải; Sự hài hòa với công nghệ và hệ thống tiêu chuẩn của các tuyến Metro đã và đang được đầu tư tại Việt Nam.

QCVN về ĐSĐT phải phù hợp với thực tiễn điều kiện của Việt Nam và xu thế phát triển của thế giới.

Theo đó, dự thảo QCVN về ĐSĐT - Loại hình Metro xác định hệ thống Metro được phân loại thành 12 nhóm công trình, thiết bị, gồm: Nhóm công trình đường sắt; Nhóm Thông tin - tín hiệu và điều khiển; Nhóm hệ thống, thiết bị cung cấp điện, cơ điện và điện tử.

Nhóm hệ thống giám sát, điều khiển thiết bị; hệ thống bán vé, kiểm soát vé tự động, thẻ vé.

Nhóm hệ thống cầu thang máy, cầu thang tự động và đường bộ hành tự động; Nhóm hệ thống thông gió, điều hòa không khí; Nhóm hệ thống cấp, thoát nước. Nhóm vệ sinh môi trường, phòng chống cháy nổ.

Nhóm Công trình xây dựng; Nhóm phương tiện giao thông đường sắt; Nhóm vận hành, bảo trì và đánh giá an toàn hệ thống; Nhóm công trình, thiết bị khác thuộc hệ thống Metro.

Cuối năm 2026 khởi công Tổ hợp công nghiệp đường sắt

Đường sắt báo cáo cấp thẩm quyền, kiến nghị giao cơ quan chủ quản dự án, bố trí vốn, phấn đấu cuối năm 2026 khởi công Tổ hợp công nghiệp đường sắt.